École de Paris

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Amadeo Modigliani, Portret Paula Guillaume'a, 1916, Civica Galleria d'Arte Moderna, Mailand
Okładka książki A. Warnoda Les berceaux de la jeune peinture, Paryż 1925
Gustaw Gwozdecki – Wieczorna tęsknota
Plakat inf.o wystawie w galerii Zborowskiego,1928

École de Paris (fr. "szkoła paryska") – nazwą tą, stworzoną przez historyka sztuki André Warnoda określa się grupę malarzy działających w Paryżu w pierwszej połowie XX wieku, gł. pochodzenia żydowskiego. Uprawiali oni głównie malarstwo figuratywne, jednak reprezentowali różne tendencje artystyczne.

Geneza nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwy tej użył po raz pierwszy André Warnod 4 stycznia 1925 w artykule L'Etat et l'art vivant. Określenie École de Paris było jeszcze rozróżniane przez dwóch krytyków: Rene Huyghe'a i Jeana Rudela, którzy wprowadzili następujące pojęcia: la première École de Paris, które obejmuje malarzy, rzeźbiarzy i grafików, którzy przybyli do Paryża w latach 1905-1914 i la deuxième École de Paris, które dotyczy artystów przybyłych do Paryża między rokiem 1918 a 1939.

Artyści[edytuj | edytuj kod]

Do grona tego zaliczani są między innymi:

Wśród artystów École de Paris byli reprezentanci różnych stylów. Byli tu kubiści, ekspresjoniści, a także malarze u których znajdujemy wpływ Fowizmu. Większość tych malarzy zamieszkiwało w tzw. "La Ruche" (fr. "ul") – budynku znajdującym się w paryskiej dzielnicy Montparnasse. Spotkania tej licznej grupy artystów odbywały się w La Rotonde.

Przybycie w roku 1905 Pascina do Paryża uznawane jest za początek tworzenia się środowiska École de Paris, który był barwną postacią. Rok później w Paryżu zjawia się Modigliani, który uchodzi za jednego z najbardziej znanych bywalców artystycznego światka Paryża.

Dowodem na bliską zażyłość malarzy z tej grupy są pozostawione portrety przyjaciół z tego kręgu. Gottlieb wykonał portret ówczesnemu krytykowi Salmonowi, Kramsztyk uwiecznił Gottlieba, Zaka, Kislinga. Zak dla odmiany Gottlieba, Gwozdeckiego, Kramsztyka, Merkla itp. Amadeo Modigliani namalował Indenbauma, Foujitę, Lipchitza z żoną, Kislinga, Krémègme'a, Riverę, Soutine'a czy marszanda Zborowskiego. Chaim Soutine np. Indenbauma, a Maria Marevna wykonała m.in. zbiorowy portret artystów związanych z Montparnasse.

Polacy i École de Paris[edytuj | edytuj kod]

Mimo wielu przebywających w Paryżu w tym czasie Polaków, tylko pewna część należała do École de Paris, np. Jan Wacław Zawadowski, który znał wielu artystów tego środowiska i Modiglianiego, po którym zajął pracownię, gdy artysta zmarł. Inni Polacy, to Włodzimierz Terlikowski (Vladimir de Terlikowski) i Gustaw Gwozdecki. Przed wybuchem II wojny światowej przyjechał do Paryża Jankiel Adler, Sasza Blonder – twórca Grupy Krakowskiej. Środowisko École de Paris praktycznie wtedy już nie istniało, więc trudno zaliczyć ich do owej grupy.

Montparnasse i kawiarnie[edytuj | edytuj kod]

Montparnasse była miejscem osiedlania się różnych twórców. Skrzyżowanie Vavin było miejscem przecięcia bulwarów Raspail i Montparnasse, a zarazem jego centrum. Przy bulwarze Montparnasse znajdowały się znane ze spotkań artystów kawiarnie – Le Dôme i La Rotonde.

Popularnym miejscem była kawiarnia Le Dôme, której bywalców określało się jako Dômiers. Z Polaków przychodzili tutaj Xawery Glinka, Henryk Hayden, Roman Kramsztyk, Henryk Kuna, Tadeusz Makowski, Eugeniusz Zak i Leopold Zborowski. Dla Dômiers mistrzem był Henri Matisse. Środowisko kawiarni rozpadło się ok. 1914 roku.

La Rotonde była jedną z ulubionych kawiarni artystów. To tu Modigliani malował wiele szybko szkicowanych portretów za alkohol lub drobne pieniądze. Ilja Erenburg pisał o La Rotonde:

Pracowaliśmy nie w "Rotondzie", lecz w nie opalanych pracowniach, na poddaszach, w brudnych, nędznych pokojach umeblowanych, noszących miano hoteli. Przychodziliśmy do Rotondy dlatego, że coś nas do siebie nawzajem ciągnęło. Nie pociągały nas sklandale, nie czerpaliśmy natchnienia ze śmiałych teorii estetycznych, po prostu garnęliśmy do siebie – jednoczyło nas poczucie wspólnej niedoli.[...] Potem historycy sztuki wymyślili etykietkę "Szkoła Paryska"; należałoby raczej powiedzieć: okrutna szkoła życia, bo tę właśnie szkołę przeszliśmy w Paryżu[1].

La Ruche[edytuj | edytuj kod]

"La Ruche" był budynkiem zaprojektowanym przez Gustava Eiffela, który po wystawie światowej w 1900 roku został zamieniony na pracownie dla artystów. Większość artystów zaraz po przybyciu do Paryża kierowało się właśnie do niego. Była to ośmiokątna, trzypiętrowa budowla pokryta dachem w kształcie chińskiego kapelusza. W budynku było ok. 140 pomieszczeń, które miały kształt trójkąta. Nie było tam żadnych luksusów. Zimą było zimno, a dostęp do bieżącej wody był znikomy. Czynsze były tanie i w tamtych czasach za rok płaciło się 50 franków. Jako pierwszy w La Ruche zamieszkał Marc Chagall. Unikał on jednak towarzystwa innych artystów.

Académie Russe i inne szkoły[edytuj | edytuj kod]

W roku 1911 powstała Académie Russe, która wyłoniła się z Wolnej Szkoły, powstałej w 1910 roku. Akademia miała dwie pracownie: rzeźby i malarstwa. Była wolnym projektem. Nie było stałych nauczycieli. Na zajęcia w tej szkole chodził też Modigliani. Szkoła ta liczyła w 1912 roku 83 studentów .

Oprócz ww. szkoły w Paryżu działały inne szkoły artystyczne: Académie Colarossi czy Académie de la Grande-Chaumière.

Przypisy

  1. I. Erenburg, Ludzie, lata, życie, 1891-1917, t. 1: Dzieciństwo i młodość, tłum. W. Komarnicka, W-wa 1961, s. 175

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Anna Wierzbicka: École de Paris, "Neriton", Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2004, ISBN 83-88973-76-2
  • Nadine Nieszawer, Maris Boyé, Paul Fogel, Peintres Juifs à Paris 1905-1939, École de Paris, Denoël, 2000 ISBN 220725142

Literatura dodatkowa

  • Artyści École de Paris ze zbiorów Muzeum Uniwersyteckiego w Toruniu, opr. Sławomir Majoch, informator wystawy, Muzeum w Gliwicach 29 maja-31 lipca 2011, Gliwice 2011, ISBN 978-83-89856-35-7 (dostępne na: isuu.com).
Wikimedia Commons