Ćmiankowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ćmiankowate
Psychodidae[1]
Newman, 1834
Clogmia albipunctata
Clogmia albipunctata
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Podtyp sześcionogi
Gromada owady
Podgromada owady uskrzydlone
Rząd muchówki
Podrząd muchówki długoczułkie
Nadrodzina Psychoidea
Rodzina ćmiankowate
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Ćmiankowate (Psychodidae) – rodzina owadów z rzędu muchówek.

Charakterystyka rodziny[edytuj | edytuj kod]

Psychodidae zwane ćmiankowatymi, to rodzina drobnych szybko polatujących muchówek, które zewnętrznie przypominają małe motyle lub komary. Rodzina ta liczy około 450 gatunków. Występują one w wielu regionach Świata, prawie na wszystkich kontynentach. W Ameryce Północnej odnotowano 113 gatunków z 21 rodzajów, w USA i Kanadzie odnotowano występowanie około 90 gatunków. W Polsce odnotowano łącznie występowanie 45 gatunków z 22 rodzajów (dane z 2007 roku)[2].

Psychodidae zamieszkują różne strefy klimatyczne, zaś najbardziej bogaty i zróżnicowany skład gatunkowy występuje w regionach tropikalnych. Najmniejsze gatunki osiągają 1,8 mm, największe dochodzą do 5 mm.

W układzie systematycznym Psychodidae jest rodziną muchówek należących do Nematocera (muchówek długoczułkich), wchodzi ona w skład infrarodziny Psychodomorpha.

W skład rodziny ćmiankowatych wchodzi 6 podrodzin (Duckhouse, 1973), tylko 2 spośród nich zagrażają zdrowiu publicznemu i zwierzętom, a mianowicie Psychodinae i Phlebotominae. Dorosłe Psychodinae w przeciwieństwie do Phlebotominae cechują się względnie krótkimi częściami aparatu gębowego, krótkimi segmentami czułków, krótkimi nogami, dachówkowatym ułożeniem skrzydeł wzdłuż ciała[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Ciało krótkie, owłosione, barwy od żółtej poprzez szarości do czerni. Zaplecze powiększone, tylna część wypukła. Tułow z nagim lub owłosionym pronotum, postnotum nagie, szew pleuralny sklerytyzowany różnorodnie owłosiony lub nagi, szew poprzeczny scutum nie V- kształtny. metanotum zwykle duże.. Odwłok z 1 sternum czasem niesklerytyzowanym; sternum 2 całe sklerytyzowane, podzielone na skleryty lub niesklerytyzowane. Skrzydła duże krótkie, szerokie owalne,eliptyczne, lancetowate zazwyczaj ostro zakończone , zwykle gęsto owłosione z 4-5 radialnymi żyłkami i medialnymi, Podłużne żyłki skrzydeł zwykle dobrze rozwinięte, zwidłowania żyłek nieobecne lub ograniczone do połowy bazalnej skrzydeł, kostalna żyłka biegnie wzdłuż brzegu skrzydeł do obszaru analnego. Brak komórki dystalnej; podłużne żyłki dobrze rozwinięte, skrzyzowania zyłek często niewyraźne, zwykle ograniczone do trzeciej bazalnej skrzydła; żyłka analna zredukowana. Podczas spoczynku ułożone dachówkowato ułożone ponad odwłokiem przy końcu. Głowa z długimi czułkami. Czułka zazwyczaj mają 12 do 16 segmentów. Każdy z segmentów zwykle porośnięty okółkowato szczecinkami. Mostek oczny nieobecny bądź niekompletny. Oczy złożone z fasetek. Na głowie brak przyoczek. Głaszczki szczękowe długie mają od 3 do 5 segmentów, przedostatni segment z wgłębieniem czuciowym proboscis zwykle bardzo krótki, zaś u krwiopijnych gatunków mogą być dłuższe sięgające wysokość głowy. Odwłok Psychodinae ma zwykle od 6-8 segmentów.[3].

Systematyka polskich gatunków Ćmiankowatych Psychodidae[edytuj | edytuj kod]

Stadia rozwojowe[edytuj | edytuj kod]

Larwy[edytuj | edytuj kod]

Larwy - Larwy Psychodidae są małe (zwykle mniejsze niż 5 mm), cylindryczne lub nieco spłaszczone, pozbawione narządów ruchu;ciało zazwyczaj ciemno zabarwione. Na szczycie odwłoka obecny syfon oddechowy. Każdy segment odwłoka podzielony na 3 annule.Przy ostatnim segmencie annuli obecne małe grzbietowe płytki [4] [3].[5]

Tułów niewyraźnie grubszy niż reszta ciała. Spłaszczone formy posiadają rzedy dysków na części brzusznej[4]. Larwy oddychają za pomocą syfonu wystawionego ponad wodę. Larwy prowadzą ziemnowodny tryb życia, rozwijają się na powierzchni wód, unoszących się glonów, w błocie, gnoju; w mokrych i wilgotnych miejscach bogatych w materię organiczną, na grzybach, mikroorganizmach[3]. Pericoma żyje w potokach, strumieniach i źródłach. Psychoda sp. często w wodach zanieczyszczonych.

Larwy z rodzaju Pericoma mają długie kolce lub piórowate formy, zaś u gatunków z rodzaju Telmatoscopus i Psychoda są słabo rozwinięte. Larwy Psychoda alternata są bardzo odporne na zanieczyszczenia, niskie pH, niską zawartość rozpuszczonego tlenu oraz na wysokie temperatury [3].

Imagines[edytuj | edytuj kod]

Imagines posiada krótkie i szerokie skrzydła. Dorosłe owady są niewielkie. Występują przez cały rok w miejscach ustępowych. Latem często w miejscach wilgotnych, na liściach roślin. Dorosłe Psychodinae składają jednorazowo od 20-100 jaj z których wylęgają się młode w ciągu 2 dni. Okres larwalny trwa 9-15 dni, okres poczwarki 1-2 dni[3].

Przedstawiciele z rodzaju Psychoda rozwijają się w różnych rodzajach nawozu i rozkładającej się materii organicznej, Ich cykl rozwojowy trwa od 8 dni do miesiąca. Imago żyje do 5 dni. Cykl rozwojowy u niektórych Psychodidae trwa nawet do roku.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Psychodidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Ježek J. 2007. New records of moth flies (Diptera, Psychodidae) from Poland with description of Apsycha gen. nov., Acta Zoologica Universitatis Comenianae, 47 (2): 145–160,
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Rutledge L.C., Gupta R.K. Moth flies and sand flies (Psychodidae) - Mullen G, Durden L.A, 2002. Medical and veterinary entomology. Academic Press, 1-597
  4. 4,0 4,1 McCafferty P.W .1983 Aquatic entomology: the fishermen's and ecologists' illustrated guide to insects and their relatives. Jones & Bartlett Publishers,1-448
  5. D.A.Duckhouse. 1976. La Faune terrestre de L’île de Sainte-Hélène. Troisième Partie, Musee royal de l’afroque centr ale – Tervuren, Belgique annales – Sciences zoologiques -nº 215.