Łącznik (województwo opolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łącznik
Kościół  pw. Nawiedzenia NMP
Kościół pw. Nawiedzenia NMP
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo opolskie
Powiat prudnicki
Gmina Biała
Liczba ludności (2011) 1060
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 48-220
Tablice rejestracyjne OPR
SIMC 0491370
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Łącznik
Łącznik
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łącznik
Łącznik
Ziemia 50°27′06″N 17°43′48″E/50,451667 17,730000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Łącznik (dodatkowa nazwa w j. niem. Lonschnik) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Biała.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Łącznik znany jest od początku swego istnienia jako miejscowość kościelna z uwagi na umiejscowienie w niej starej parafii. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z rejestru nuncjusza papieskiego Galharda von Chartres z 1335 r. i już wtedy należała ona do panów z Prószkowa, przez których prawdopodobnie została założona. Następna większa wzmianka pochodzi z rejestru archidiecezji opolskiej tzw. Denara św. Piotra z 1447 roku. Dla potrzeb chrzelickiego zamku oraz wiekowego już browaru chrzelickiego w Łączniku zostały założone ogrody kwiatowe, warzywnicze oraz chmielnik.

W latach 1945–1954 i 1973–1975 miejscowość była siedzibą gminy Łącznik.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości od średniowiecza po czasy współczesne, zmieniła się nieznacznie, jedynie w okresie rządów NSDAP została ona całkowicie zniemczona, czyli przeszła wtórny chrzest germanizacyjny – 15 czerwca 1936 r. w miejsce nazwy Lonschnik wprowadzono nazwę Wiesengrund/Oberschlesien[1]. 12 listopada 1946 r. nadano miejscowości polską nazwę Łącznik[2].

  • 1335 – Lansmicz
  • 1379 – Lanschnik
  • 1337 – Lausinicz
  • 1384 – Lancznik
  • 1437 – Lantznieg
  • 1447 – Lancznik
  • 1534 – Luntznikh
  • 1574 – Dorf Luntschnickh
  • 1679 – in villa Loncznik
  • 1680 – Lontznicensis
  • 1743 – Lonznick
  • 1758 – Lontznick
  • 1845 – Lontschnig, Łącznik, Lontschnik
  • 1884 – Łącznik, Lonschnik
  • 1936 – Wiesengrund, Łącznik
  • 1939 – Wiesengrund O.S., Lonnschnik
  • 1941 – Lonschnik, Wiesengrund
  • od 1946 – Łącznik

W gwarze często występuje nazwa Łuncznik.

Nazwa miejscowości należy do nazw topograficznych i ma związek z charakterystycznymi właściwościami i wyglądem krajobrazu. Najprawdopodobniej w odległych czasach pierwsi osadnicy przybywszy w te strony nazwali nowo zajęty teren według charakterystycznych i naturalnych jego właściwości, zaobserwowanych w tej okolicy. Teren ten był porośnięty trawami i otoczony wieloma stawami. Stanowił jakby łączny obszar, stąd pierwotna nazwa Łączn-ik tj. otoczony łąkami. Według innych źródeł nazwa Łącznik ma wywodzić się od nazwy łąka (niem. die Wiese). Wersja ta potwierdza, że miejscowość otoczona była kilkunastoma różnej wielkości stawami, zaś pomiędzy nimi były łąki i pastwiska, a nieopodal przepływała rzeka (dzisiejsza Białka) oraz kilka strumieni otoczonych gęstymi zaroślami.

Życie w Łączniku[edytuj | edytuj kod]

Zachowane dokumenty i rękopisy m.in. urbarze powinności gruntowych (urbarium dominium) z 1574 i 1758 r. przekazują wiele informacji na temat ówczesnych realiów życia mieszkańców wsi. Jednym z takich dokumentów jest przywilej wolności dla Lontznieger Schöltzrey (łącznickiej sołtysowni) nadany przez księcia Bolesława V w 1437 r. Spisał go ówczesny pisarz dworski Michał Liess, a jednym ze świadków był starosta z Chrzelic, Hans Schenkwitz. W drugiej połowie XVI wieku wieś zamieszkiwało około dwudziestu pięciu poddanych (jako głowy rodzin), z czego siedmiu to zagrodnicy. We wsi było sołectwo o powierzchni 4 łanów, z czego 2 łany trzymał sołtys Blazek Karch a pozostałe 2 łany sołtysowa Peterkowa Jakna. Do sołectwa zgodnie z książęcym listem nadania należały trzy ogrody z młynem, jedna karczma, jatka mięsna i kram piekarski. Sołtysi podczas wojny obowiązkowo musieli stawiać się do służby, ale byli zwolnieni z pewnych podatków i każdego trzeciego feniga opłat sądowych. Rocznie dla państwa na zamku w Chrzelicach wieś oddawała 1 wołu, zaś wspólnie z mieszkańcami Chrzelic za 4 floreny utrzymywała strażnika na zamku. Księdzu w Łączniku mieszkańcy dziesięcinę płacili zbożem. Wiejski karczmarz, Blazke posiadał oprócz karczmy 1 i 1 łana, za co razem płacił podatek w wysokości 6 florenów i 24 gr, lecz był zwolniony z odrabiania pańszczyzny. Natomiast strażnik przy stawach rybnych, Piech Lamcho posiadał 1 morgi. Podatek płacił w wysokości 4 groszy oraz 2 kur i 15 jaj. Jednakże za pilnowanie stawów jaśnie państwo na zamku dodało mu dodatkowy kawałek pola jako wynagrodzenie. Podobne wynagrodzenie za pracę w wysokości 1 i 3 morgi pola otrzymał gajowy Janek Woźnica. Zarówno gajowy jak i strażnik byli zagrodnikami. W tym okresie w Łączniku mieszkali też: Barcklin Dorotha, Bargel Gawel, Bawol Gawel, Beblo Gregor, Botianek Climek, Czeczota Janek, Czyrczy Wawrzin, Gryss Drossek, Hofbeker Lamprecht, Keltsch Woytek, Klosska Jendro, Kostin Jendro, Kreyczy Kuba, Lisska Walek, Plachetka Jan, Polak Jan, Schlosser Janek, Skupień Gawel. Spośród wymienionych osób trzynaście z nich to gospodarze, którzy razem posiadali 11 łanów gruntu. Płacili oni z każdego łana podatek w wysokości 1 i 1 florena, 10 jajek, 2 kury, 1 korzec owsa i chmielu. W sumie wynosiło to 16 florenów i 18 groszy, 1 kopę i 50 jaj, 22 kury, 11 korców owsa i 11 korców chmielu. Natomiast zagrodnicy odprowadzali podatek w różnej wysokości. Przykładem jest Kuba Kreyczy który za zagrodę jednomorgową płacił 9 groszy, 2 kury i 15 jaj a za taką samą zagrodę Gawel Bargel płacił już 12 groszy, 2 kury i 15 jaj. Janek Schlosser posiadał zagrodę dwumorgową. Płacił z niej i za pańszczyznę 1 floren i 12 groszy, 2 kury i był zwolniony z odrabiania na pańskim. Natomiast Dorotha Barklin za ogród płaciła tylko 1 floren na rzecz kościoła. Pańszczyznę odrabiali wszyscy wyznaczeni przez pana. Rolnicy zgodnie z ordunkiem krajowym, natomiast zagrodnicy w takim samym rozmiarze jak ci z Chrzelic.

Dwa wieki później wieś zamieszkiwało już więcej mieszkańców. Głównych przedstawicieli rodzin było ponad czterdziestu. Wśród nich można znaleźć chłopów wolnych i pańszczyźnianych, rolników, chałupników, zagrodników oraz sołtysa, którym w połowie XVIII wieku był Johan Pinkawa. Posiadał on kilka mórg pól uprawnych, łąk i część lasu dębowego wraz zaroślami oraz jedną część nadaną specjalnym przywilejem. Karczmarzem, który posiadał własną karczmę był niejaki Simon Hulitzka. Prawdopodobnie wspomniany Simon był Żydem lub odkupił karczmę od pewnego Żyda, który razem z rodziną mieszkał w Łączniku już w drugiej połowie XVII wieku. Najstarsza wzmianka o przedstawicielu tej nacji na ziemi prudnickiej pochodzi z 1427 roku a pierwsza wzmianka o zamieszkiwaniu Żyda na wsi pochodzi z 1688 r. i to właśnie z Łącznika. Wieś posiadała także w tym okresie specjalne piece do wypalania cegieł i dachówek ich właścicielem był Franz Krukowka. W Łączniku funkcjonowała także duża kuźnia, gdzie kowalem był Johan Rosenberg. Natomiast młyn prowadzony był przez Żyda Jodle Georga.

W połowie XIX wieku wieś jest już bardziej rozwinięta. Liczyła wtedy ok. 816 mieszkańców. Wśród nich 9 rzemieślników, 6 handlarzy zbożem, 1 karczmarz. Działało także 6 krosien tkackich i funkcjonuje już farbiarnia. Domów było siedemdziesiąt siedem. Urząd sołtysa nadal był dziedziczny. Jeden nauczyciel wraz z pomocnikiem nauczali w dwuklasowej szkole. Uczniami były dzieci z Ogiernicza, Mokrej i Mosznej. Mieszkańcy wsi to w większości katolicy, tylko siedmiu z nich to ewangelicy a kilku było wyznania mojżeszowego. W 1880 r. parafia Łącznik podległa pod dekanat bialski liczyła 4430 katolików, 25 ewangelików i 5 żydów. Pod koniec XIX wieku wieś liczyła już trochę ponad sto budynków oraz ok. 900 mieszkańców. Miejscowa szkoła posiadała pięć klas. W wiosce funkcjonowały trzy karczmy oraz posterunek żandarmerii. Urzędował tu także lekarz. Na dobre zaczęła już działać nowa fabryka, której właścicielem był Valentin Stanulla. Dużo nowych miejsc pracy oraz ożywione stosunki handlowe spowodowały, że na początku XX wieku wieś liczyła już ponad 1060 mieszkańców w tym 15 ewangelików i 4 żydów.

Dziś w rozbudowanym i odnowionym Łączniku trudno już odnaleźć świadectwa tamtego okresu, mówiące o starych tradycjach tej wsi związanych z młynarstwem, kowalstwem lub tkactwem. Do nielicznych można zaliczyć kościół pod wezwaniem NMP, duży cmentarz z wydzieloną ewangelicką częścią, stary młyn, nieczynną fabrykę, kilka domów z II połowy XIX wieku, stary budynek ośrodka zdrowia, a wcześniej dom sióstr zakonnych oraz zachowany średniowieczny układ większości uliczek i dróg.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[3]:

  • plebania, z XVIII w., 1827 r.
  • kościół par. pw. Nawiedzenia NMP; na początku XVIII wieku, w 1718 r został rozebrany stary kościół, a w jego miejsce w 1723 r. został zbudowany nowy. W 1859 r groźny pożar poważnie zniszczył zabytkowy barokowy kościół, ocalały jedynie freski w z 1760 r. oraz olejny obraz św. Walentego, na którym można zobaczyć chrzelicki zamek oraz łącznicki kościół z początku XVII wieku. Odrestaurowano go w 1878 r. Najstarsze wpisy w księdze parafialnej w w łącznickim kościele pochodzą z początków drugiej połowy XVIII wieku, lecz istniej ciekawa sprawo ponieważ w księgach archidiecezjalnych we Wrocławiu można znaleźć starsze księgi metrykalne, bo już z końca XVII wieku. W roku 1995 spaliła się wieża kościoła. Do Parafii Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny należą takie miejscowości, jak: Pogórze, Frącki, Chrzelice, Brzeźnica, Mokra, Dębina, Moszna i Ogiernicze.

Włókniarz Łącznik[edytuj | edytuj kod]

Łącznik jest najmniejszą miejscowością w Polsce, z której drużyna zdobyła medal Mistrzostw Polski w popularnych dyscyplinach drużynowych: Włókniarz Łącznik w 1959 r. zdobył brązowy medal Mistrzostw Polski w piłce ręcznej kobiet. Łącznik jest też jedyną obecnie wsią w Polsce, z której drużyna była medalistą Mistrzostw Polski w dyscyplinach drużynowych.

Dzisiejszy Łącznik[edytuj | edytuj kod]

Łącznik liczy 1097 mieszkańców (stan na 31 grudnia 2009 r.), którzy zamieszkują obszar 794,08 hm² (ha). W miejscowości działa jednostka OSP oraz Niepubliczny Ośrodek Zdrowia. Od północnej strony miejscowości przepływa rzeka Biała.

Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 407, a 414 omija Łącznik obwodnicą. Ulice Łącznika: 30-lecia, Fabryczna, Kwiatowa, Młyńska, Nowa, Plebiscytowa, Mikołaja Reja, Robotnicza, Filipa Roboty, Skowrońskiego, Sportowa, Stawowa, Świerczewskiego i Zielonej Zatoki.

W Łączniku znajdują się 2 szkoły: Publiczna Szkoła Podstawowa im. Jakuba Filipa Roboty i Publiczne Gimnazjum im. Jana Kochanowskiego oraz przedszkole z placem zabaw. W miejscowości znajdują się agencja poczta, 2 przystanki PKS oraz 2 przystanki dla autobusów szkolnych przy PSP i PG, a także boisko sportowe z byłą strzelnicą. W styczniu 2009 r. rozpoczęto budowę hali sportowej przy szkole podstawowej, którą oddano do użytku we wrześniu 2010 roku. W Łączniku znajdują się także: bar, kawiarnia, 4 sklepy ogólnospożywcze, 2 kioski z prasą, 3 kwiaciarnie oraz sklep wielobranżowy DUO. Przy ulicy Nowej znajduje się baza firmy Rol-Pol. W Łączniku działają również cukiernie.

W Łączniku istnieje nieczynna już fabryka dziewiarska UNIA niegdyś należąca do Valentina Stanulli. Fabryka jest obecnie w rękach prywatnego przedsiębiorcy, który próbuje ją sprzedać.

Liczba mieszkańców w poprzednich latach:

czerwiec 2007 – 1 133,
31 grudnia 2008 – 1 103.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

W latach 1950–1975 w Łączniku znajdowało się jedno z dwóch stanowisk łątki zielonej; drugie z nich znajdowało się także na Śląsku. Obecnie brak danych o występowaniu jej w obydwu z tych miejsc. W Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt łątka figuruje jako gatunek krytycznie zagrożony.

Historyczne kalendarium Łącznika[edytuj | edytuj kod]

II poł. XIII wieku – prawdopodobna lokacja miejscowości (pierwsi osadnicy)
I poł. XIV wieku – prawdopodobne założenie parafii przez ród Prószkowskich
rok 1335 – pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości Lansmicz w rejestrze nuncjusza papieskiego Galharda von Chartres
rok 1337 – pisemna wzmianka o miejscowości Lausinicz
rok 1379 – kolejna pisemna wzmianka o miejscowości Lanschnik
rok 1384 – w dokumencie z tego okresu wymieniono miejscowość Lancznik
rok 1437 – nadanie przez księcia Bolesława V przywileju wolnego sołectwa dla sołtysa Eckermachera z miejscowości Lantznieg
rok 1447 – w dokumentach pojawia się nazwa miejscowości Lancznik
rok 1534 – w zaginionym po II wojnie światowej urbarzu z tego roku wspomina się o powinnościach miejscowości Luntznikh
poł. XVI wieku - miejscowość Luntschnickh zamieszkuje ok. 25 rodzin
rok 1574 – urbarz z tego roku wymienia miejscowość Dorf Luntschnickh, której sołtysem jest Blazek Karch
rok 1679 – w jednym z opisów miejscowości występuje nazwa in villa Loncznik
rok 1688 – wzmianka o zamieszkaniu rodziny żydowskiej w miejscowości Loncznik
rok 1696 – proboszcz miejscowego kościoła rozpoczyna wpisy do ksiąg metrykalnych
rok 1697 – w parafii Łącznik odprawiane są kazania w języku polskim
pocz. XVII wieku – budowa pieców do wypalania cegły i dachówek
rok 1718 – zostaje rozebrany stary kościół i rozpoczyna się budowa nowego
rok 1723 – zakończona zostaje budowa nowego kościoła
rok 1732 – nyski złotnik, Jan Jerzy Pfister, uczeń Vogelhunda, wykonuje dla łącznickiego kościoła monstrancję
rok 1743 – w zapisach występuje nazwa miejscowości Lonznick
poł. XVII wieku – miejscowość liczy ponad 40 rodzin trwale osiedlonych
rok 1758 – według urbarza sołtysem miejscowości jest Johan Pinkawa, kowalem Johan Rosenberg, młynarzem Żyd Jodle Georg, a karczmarzem Simon Hulitzka
rok 1760 – w kościele zostają namalowane ścienne freski
pocz. XIX wieku – w miejscowości zaczynają funkcjonować pierwsze krosna tkackie oraz farbiarnia
rok 1827 – powstanie w Łączniku nowej szkoły, do której uczęszczało wtedy 484 uczniów, nad którymi opiekę sprawował 1 nauczyciel
poł. XIX wieku – miejscowość liczy ponad 800 mieszkańców oraz ponad 70 domów
rok 1859 – w wyniku pożaru ulega zniszczeniu część barkowego kościoła
rok 1870 – w styczniu tego roku na cmentarzu katolickim został wydzielony obszar pod przyszły cmentarz ewangelicki
rok 1874 – rozpoczęto powiększenie i rozbudowę zniszczonego kościoła
rok 1878 – zakończono odrestaurowanie świątyni
rok 1880 – według statystyk parafia Łącznik (Lontschnik), podległa pod dekanat bialski, liczy 4430 katolików, 25 ewangelików i 5 Żydów
rok 1895 – działa fabryka Valentina Stanulli
rok 1919 – postawiono pomnik ku czci mieszkańców Łącznika poległych na I wojnie światowej
rok 1929 – zawieszenie nowych dzwonów w kościele parafialnym; proboszczem jest Josef Gottwald
rok 1935 – od uderzenia pioruna pali się wieża kościoła parafialnego
15 czerwca 1936 – zmiana nazwy miejscowości na Wiesengrund Oberschlesien
19 marca 1945 – wkroczenie jednostek Armii Czerwonej do miejscowości
12 listopada 1946 – nadanie miejscowości nazwy Łącznik
rok 1959 – drużyna piłki ręcznej kobiet „Włókniarz Łącznik” zdobywa brązowy medal Mistrzostw Polski
rok 1960 – budowa szkoły podstawowej
rok 1970 – budowa nowych hal fabrycznych fabryki dziewiarskiej UNIA
rok 1977 – kobieca drużyna pożarnicza z Ochotniczej Zakładowej Straży Pożarnej Zakładów Dziewiarskich UNIA reprezentując Polskę zdobywa srebrny medal na VI Międzynarodowej Olimpiadzie Pożarniczej CTIF w Trydencie (Włochy)
rok 1978 – wyburzenie budynku starej szkoły
rok 1984 – pierwsze dożynki wojewódzkie w Łączniku
rok 1995 – od pioruna pali się wieża kościoła parafialnego
rok 2002 – drugie dożynki wojewódzkie w Łączniku

Przypisy

  1. Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Neustadt (niem.). 2006. [dostęp 2012-07-29].
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
  3. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2013-01-08]. s. 103.