Łabędy

Łabędy osiedle Gliwic
Herb Łabęd
Herb Łabęd na murku przed parkiem Powstańców Śląskich. W tle most nad Kanałem Gliwickim i śluza Łabędy.
Status	osiedle
Założono	1288
W granicach Gliwic	1964
Wysokość	220 m n.p.m.
Ludność (2011)  • liczba ludności	16 151
Strefa numeracyjna	032
Kod pocztowy	44-109, 44-113
Tablice rejestracyjne	SG
SIMC10	0940051
Położenie na planie Gliwic
50°20′44.2″N 18°37′44″E

Łabędy (niem. Laband) – dzielnica Gliwic (od 1964). W latach 1945-1954 siedziba wiejskiej gminy Łabędy, a w latach 1954-1964 samodzielne miasto.

Informacje ogólne

Dzielnica dzieli się na: Łabędy, Stare Łabędy, Niepaszyce, Przyszówkę oraz Kuźnicę.

W Łabędach mieszka 16 151 mieszkańców (2011), a na jej terenie działa Rada Osiedla Łabędy.

Łabędy położone są w dolinie rzeki Kłodnicy, w środkowym jej biegu z Katowic do Koźla. Przez dzielnicę przebiega również Kanał Gliwicki.

Na jej terenie znajduje się Port Gliwice oraz śluza Łabędy, Zakłady Mechaniczne BUMAR-ŁABĘDY S.A., Huta Łabędy i Walcownia Metali Łabędy oraz osiedle mieszkaniowe Kosmonautów i Literatów. Na terenie Niepaszyc znajduje się Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna – Podstrefa Gliwice Obszar Północny.

Nazwa

Nazwa dzielnicy pochodzi być może od przebywających w dawnych czasach na tych terenach licznych stad łabędzi lub od wydobywanego tu od starożytności w kamieniołomach kamienia wapiennego o białym kolorze - białe wzgórza to po łacinie coles labentes.

Historia

Przez długi czas Łabędy pozostawały osadą wiejską, będąc od średniowiecza również parafią, następnie rozwinęły się w ośrodek przemysłowy co znacznie zwiększyło liczbę mieszkańców. W 1919 roku w wyborach komunalnych, na ogólną liczbę 1734 głosów, na listę polską oddano 1320 głosów. Podczas rozbudzania się polskiej świadomości narodowej mieszkańców licznie powstawały organizacje patriotyczne i społeczne. Od 1918 roku działała tu polska Rada Ludowa kierowana przez Amanda Morysa, Franciszka Marka i Ryszarda Itnera. W grudniu 1919 roku reaktywowano w Łabędach Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół", a także Towarzystwo Czytelni Ludowych. W 1920 roku powstało Towarzystwo Polek. Powstał także polski Klub Sportowy "Czuwaj" oraz założona przez Wincentego Mięsoka komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. W I powstaniu śląskim Łabędy w dniu 23 sierpnia 1919 roku opanowali mieszkańcy należący do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska.

Podczas plebiscytu w marcu 1921 roku, na 3023 oddanych w Łabędach głosów, 1683 padło za Polską, 1332 za Niemcami, a 8 było nieważnych.

W czasie III powstania śląskiego w Łabędach w dniu 4 maja 1921 roku miały miejsce zacięte walki pułku gliwickiego Stanisława Mastalerza z niemieckimi bojówkami i policjantami. W ich wyniku wzięto do niewoli 100 Niemców. Łabędy znajdowały się w rękach polskich aż do zakończenia III powstania.

W 1945 roku istniał tu prowadzony przez NKWD obóz przejściowy dla ludności śląskiej i Niemców. Przeszło przez niego kilka tysięcy osób. Internowanych w tym obozie wywieziono do pracy w głąb ZSRR.

Kalendarium

• III/IV wiek - Prawdopodobne powstanie osady
• 1900 - Założenie Związku Pszczelarzy, jedynego takiego polskiego związeku na Śląsku
• 1938 - Rozpoczęcie budowy stalowni martenowsko-elektrycznej nieopodal Herminen - Hütte (obecnie Huta Łabędy)
• 1945-1954 – siedziba wiejskiej gminy Łabędy
• 1951 - Powstanie Zakładów Mechanicznych ŁABĘDY (obecnie Zakłady Mechanicze BUMAR-ŁABĘDY S.A.)
• 1954-1964 – samodzielne miasto
• 1964 - przyłączenie do Gliwic
• 1998
  • październik – otwarcie fabryki Opla na terenie Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej - Podstrefa Gliwice

Kościoły

Rzymskokatolickie

• Kościół św. Anny
• Parafia św. Jerzego w Gliwicach-Łabędach
• Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gliwicach-Łabędach

Inne

• Kościół Ewangelicki Marcina Lutra
• Świadkowie Jehowy-Sala Królestwa

Cmentarze

• Cmentarz parafialny przy ul. Wrzosowej (Kościół św. Jerzego)
• Cmentarz parafialny przy ul. Klasztornej (Kościół Wniebowzięcia NMP)

Edukacja

Przedszkola

• Przedszkole Miejskie nr 34 im. Kubusia Puchatka
• Przedszkole Miejskie nr 37
• Przedszkole Miejskie nr 38

Szkoły podstawowe

• Szkoła Podstawowa Numer 29
• Szkoła Podstawowa Numer 32 im. Wojska Polskiego
• Szkoła Podstawowa Numer 38

Gimnazja

• Gimnazjum Numer 8 w ZSO–2
• Gimnazjum Numer 19 im. Powstańców Śląskich

Licea ogólnokształcące

• VI Liceum Ogólnokształcące w ZSO–2

W Łabędach znajduje się również specjalna placówka szkolno-wychowawcza.

Turystyka

Szlaki turystyczne

• – Szlak Ziemi Gliwickiej
• – Szlak Okrężny Wokół Gliwic

Ścieżki rowerowe

• Ścieżka rowerowa nr 9
• Ścieżka rowerowa nr 11

Inne trasy

• Gliwicka trasa geoturystyczna (Trasa I – Śladami głazów narzutowych)

Rekreacja i sport

Łabędy to również dobre miejsce do aktywnego wypoczynku. Od lat czterdziestych XX wieku działa w Łabędach klub ŁTS (Łabędzkie Towarzystwo Sportowe), który z klubu piłkarskiego na samym początku, rozrósł się, i dzisiaj oferuje aktywny wypoczynek w postaci: koszykówki, piłki siatkowej i tenisa ziemnego. W klubie swoje pasje poszerzają dzieci, młodzież, a także duża liczba osób starszych. ŁTS w 2005 obchodził 60 lat działalności. Klub posiada swoją maskotkę. Jest to pluszowy łabędź nazywany przez kibiców "Ślepy Endi".

Miasteczko jest wspaniałym miejscem do wycieczek rowerowych oraz kolarstwa górskiego, gdyż w lesie łabędzkim znajduje się dużo wzniesień oraz lejów po bombardowaniu z okresu II wojny światowej. W lesie łabędzkim można znaleźć pod ziemią sporo pozostałości po wojnie, które są na pewno bardzo wartościowe dla kolekcjonerów. Łabędy posiadają znane w Gliwicach miejsca licznych imprez.

Klub piłkarski

W Łabędach działa klub piłkarski Łabędzkie Towarzystwo Sportowe Łabędy Gliwice, grający obecnie w lidze okręgowej w grupie katowickiej IV. Klub założono w 1956, a zawodnicy grają w barwach biało-niebieskich. Klub posiada stadion o pojemności 1200 osób i wymiarach płyty boiska 105m x 72m.

Transport

Drogowy

Położenie Łabęd w centrum gospodarczym Śląska (GOP) powoduje, że jest to miejsce o wyjątkowo dobrze rozbudowanej sieci dróg. To przez Łabędy lub w ich pobliżu przebiegają ważne szlaki komunikacyjne (kolejowe i drogowe). Łabędy są dobrze skomunikowane z innymi dzielnicami Gliwic oraz sąsiednimi miastami przez komunikację miejską.

Wzdłuż części granic dzielnicy przebiega ul. Toszecka − droga wojewódzka nr 901, łącząca Gliwice z Olesnem, oraz droga krajowa nr 88 prowadząca ze Strzelców Opolskich do Bytomia.

Kolejowy

W Łabędach znajduje się stacja kolejowa Gliwice Łabędy i w rejonie Bumaru Łabędy przystanek kolejowy Gliwice-Kuźnica

Wodny

Przez dzielnicę przepływa Kanał Gliwicki, dzięki któremu Gliwice oraz Górnośląski Okręg Przemysłowy ma połączenie z zespołem portowym Szczecin-Świnoujście oraz z innymi europejskimi drogami wodnymi.

Zobacz też

• Gmina Łabędy
• Łabędzki obóz NKWD