Łapy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Łapy
Charakterystyczny element panoramy miasta – kościół św. Piotra i Pawła.
Charakterystyczny element panoramy miasta – kościół św. Piotra i Pawła.
Herb Flaga
Herb Łap Flaga Łap
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat białostocki
Gmina Łapy
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1 stycznia 1925
Burmistrz Wiktor Brzosko
Powierzchnia 12,14 km²
Wysokość 120-130 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

16 153[1]
1302,66 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 85
Kod pocztowy 18-100 do 18-101
Tablice rejestracyjne BIA
Położenie na mapie gminy Łapy
Mapa lokalizacyjna gminy Łapy
Łapy
Łapy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łapy
Łapy
Ziemia 52°59′28″N 22°53′07″E/52,991111 22,885278Na mapach: 52°59′28″N 22°53′07″E/52,991111 22,885278
TERC
(TERYT)
3202602064
Urząd miejski
ul. Sikorskiego 24
18-100 Łapy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Łapy w Wikisłowniku
Strona internetowa
Osiedle kolejarskie „Osse”
Wieża ciśnień
Pomnik ppłk. Nilskiego-Łapińskiego
Kościół św. Piotra i Pawła – brama wejściowa i wieża

Łapymiasto w woj. podlaskim w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Łapy. Położone na Nizinie Północnopodlaskiej nad rzeką Narew.

Według danych z 30 czerwca 2012 r. miasto liczyło 16 153 mieszkańców.

Znajdują się w nim zamknięte Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w Łapach S.A. (ZNTK w Łapach S.A.), mleczarnia oraz zamknięta w lutym 2008 cukrownia.

Ponadto Łapy są ośrodkiem medycznym i edukacyjnym dla obszaru byłego powiatu łapskiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto Łapy jest usytuowane w Polsce północno-wschodniej. Zgodnie z podziałem Polski na regiony fizycznogeograficzne dokonanym przez Kondrackiego miasto Łapy leży na Nizinie Północnopodlaskiej, nad Doliną Górnej Narwi. Miasto Łapy położone jest nad rzeką Narew. Leży na obszarze o wysokościach od 120 do 130 m n.p.m.[potrzebne źródło]

Miasto znajduje się w otulinie Narwiańskiego Parku Narodowego.

Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 12,14 km²[2].

W latach 1954–1975 Łapy były siedzibą powiatu w województwie białostockim. Od 1975 do 1998 miasto administracyjnie należało do mniejszego woj. białostockiego.

Dzielnice mieszkalne[edytuj | edytuj kod]

Obecnie Łapy składają się z następujących dzielnic:

  • Barwiki
  • Bociany
  • Goździki
  • Leśniki
  • Osse
  • Popłoniec
  • Wity
  • Wygwizdowo
  • Zięciuki

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Łapy jest pochodzenia mazowieckiego i pierwotnie oznaczała przydomek rodu, który założył osadę nad Narwią. Legenda wiąże powstanie miasta Łapy ze szlachcicem Łappą herbu Lubicz, który osiadł tutaj w czasie kolonizacji mazowieckiej w XV wieku.

Pierwsze wzmianki historyczne o tych terenach pochodzą z początku XIII wieku. Wiadomo, że w 1375 Płonka Kościelna była samodzielną parafią. Początkowo Łapy stanowiły zaścianek, gdzie szlachta od zawsze kultywowała tradycje patriotyczne. Wkrótce w wyniku rozrostu wioski powstały osady zlokalizowane na zachodnim i wschodnim brzegu rzeki Narew (w późniejszych wiekach handlowego szlaku wodnego z miejscowości Suraż do Gdańska, XVI–XVII w. i po II wojnie światowej z Puszczy Białowieskiej do Tykocina) i po wschodniej stronie traktu Suraż – Płonka.

W wyniku powiększania się rodu powstało szereg zaścianków, takich osad jak: Rechy, Brusięta, Barwiki, Korczaki, Pluśniaki, Wągle, Wity, Zięciuki, Kosmyki, Łazie, Stryjce, Wojtysze. Niektóre z tych nazw zaniknęły, a pojawiły się nowe, takie jak: Goździki, Dębowizna, Bociany, Leśniki. Po III rozbiorze Polski Łapy znalazły się pod zaborem pruskim, a w 1807 po układzie w Tylży ziemie te znajdowały się w Księstwie Warszawskim, następnie w 1815 w Królestwie Polskim. Ważnym wydarzeniem dla dalszej historii Łap był 1812, kiedy to dwukrotnie przemaszerowały tędy wojska napoleońskie. W latach dwudziestych XIX wieku zaścianki liczyły ponad 1000 mieszkańców i 180 domów. W 1925 przez połączenie sześciu zaścianków (Łapy-Barwiki, Łapy-Leśniki, Łapy-Zięciuki, Łapy-Wity, Łapy-Goździki, Łapy-Bociany) powstały Łapy mające charakter osady rolniczej.

Łapy swój rozwój zawdzięczają oddaniu do użytku 15 grudnia 1862 linii kolei warszawsko-petersburskiej ze stacją kolejową w Łapach oraz wybudowaniu przez Francuzów w tym samym roku warsztatów naprawy parowozów oraz wagonów. Spowodowało to nie tylko napływ rzemieślników i robotników z okolicznych wiosek, ale i również z odległych ziem polskich i Cesarstwa Rosyjskiego. W nocy z 22 na 23 stycznia 1863 r. stacja kolejowa w Łapach została zdobyta przez grupę kolejarzy z warsztatów oraz oddział powstańczy Władysława Cichorskiego Zameczka. Zakłady naprawy wagonów istnialy w Łapach pod nazwą Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego w Łapach S.A. Inwestycje te miały decydujący wpływ na urbanizację Łap, którym 1 stycznia 1925 zostały nadane prawa miejskie. W przededniu II wojny światowej miasto liczyło około 7300 mieszkańców. W trakcie działań wojennych miejscowość została zniszczona w 80%. Wymordowano całkowicie ludność żydowską miasta. W Łapach urodził się Józef Kosacki, wynalazca pierwszego na świecie ręcznego wykrywacza min, który był bardzo istotnym wkładem w zwycięstwo aliantów w II wojnie światowej.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Drogi[edytuj | edytuj kod]

Przez Łapy przebiegają dwie drogi wojewódzkie:

Ponadto 19 km na północ od Łap przebiega droga krajowa nr 8 oraz droga ekspresowa S8.

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Przez miasto przebiegają szlaki komunikacyjne:

W centrum Łap znajduje się stacja kolejowa Łapy oraz przystanek kolejowy Łapy Osse, oddalony 3 km od centrum, w dzielnicy Osse. Z Łap pociągiem można dojechać do wielu miast (Bielsko-Biała, Warszawa, Suwałki, Białystok, Wrocław, Opole, Częstochowa, Kraków, Szczecin, Poznań).

Komunikacja autobusowa[edytuj | edytuj kod]

W Łapach znajduje się kilka przystanków autobusowych PKS oraz dworzec autobusowy (obok dworca PKP). Przewoźnik, PKS Białystok, zapewnia połączenia m.in. w kierunku Białegostoku, Zambrowa, Siemiatycz, Bielska Podlaskiego[3].

Szlaki rowerowe[edytuj | edytuj kod]

Przez Łapy przebiegają:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Gospodarka Łap do 2009 roku była oparta przede wszystkim na działających wówczas: cukrowni – będącej niegdyś jedną z najlepszych w Polsce[potrzebne źródło] – i Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego. Niestety dla miasta, zakłady te zostały zamknięte.

W tej miejscowości planowane jest utworzenie tzw. Podstrefy Łapy w ramach Tarnobrzeskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Odpowiedni projekt ustawy trafił do Rady Ministrów[4].

Rozwój gospodarki przemysłowej w Łapach i okolicy hamuje przede wszystkim bliskie położenie Narwiańskiego Parku Narodowego. Za to miasto ma potencjał do rozwoju gospodarki turystycznej[potrzebne źródło].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

  • Atrakcje
    • Dom Etkunów przy ul. Spółdzielczej z lat 20. XX w.
    • Narwiański Park Narodowy
    • Osiedle kolejarskie „Wygwizdowo” – 4 drewniane domy mieszkalne z 1924
    • Osiedle kolejarskie „Osse” – 27 murowanych domów mieszkalnych z lat 30. XX
    • Pomnik Bohaterskich Dzieci Polskich poświęcony pamięci dzieci, które zginęły w czasie II wojny światowej
    • Kamień poświęcony ppłk. Stanisławowi Nilskiemu-Łapińskiemu
    • Wieża ciśnień w zespole dworca kolejowego z początku XX
    • Cmentarz prawosławny w dzielnicy Osse
    • Zespół Kościoła Parafialnego pod wezwaniem św. Piotra i Pawła:
      • brama murowana z lat 1920–1927
      • plebania drewniana z około 1929
      • wikariat murowany ok. 1930
      • kapliczka z 1920
    • Rynek miasta
    • Zespół blokowy przy ulicy Sikorskiego
    • cmentarz żydowski

Kluby i organizacje sportowe[edytuj | edytuj kod]

  • Pogoń Łapy
  • UKS Narew Łapy
  • Łapskie Towarzystwo Rowerowe „Peleton”
  • UKS „Olimp” LO Łapy
  • UKS „Łapa” Łapy

Organizacje i stowarzyszenia kulturalne[edytuj | edytuj kod]

Związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Placówki oświatowe[edytuj | edytuj kod]

Przedszkola
  • Przedszkole Samorządowe nr 1
  • Przedszkole Samorządowe nr 2
Szkoły podstawowe
  • Katolicka Szkoła Podstawowa im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego
  • Szkoła Podstawowa nr 1
  • Szkoła Podstawowa nr 2
  • Szkoła Podstawowa nr 3 (w ramach Zespołu Szkół w Łapach)
Gimnazja
  • Gimnazjum nr 1
  • Gimnazjum nr 2 (w ramach Zespołu Szkół w Łapach)
Szkoły średnie
  • I Liceum Ogólnokształcące
  • Zespół Szkół Mechanicznych
    • II Liceum Ogólnokształcące
    • II Liceum Profilowane
    • Technikum
    • Zasadnicza Szkoła Zawodowa
    • Szkoła Policealna dla młodzieży
    • Uzupełniające Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych
    • Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych
    • Szkoła Policealna – zaoczna

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Dawny dworzec kolejowy

Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa:[5]

  • kościół parafialny pw. św. św. Piotra i Pawła, ul. 1 Maja, 1913-1926, nr rej.: A-415 z 20.10.1981
  • osiedle kolejarskie Łapy-Osse (27 budynków), 1925- po 1930, nr rej.: 646 z 26.06.1987:
    • domy, ul. Kolejowa nr 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21,
    • domy, ul. Warszawska nr 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 17, 19, 21, 23, 25, 27, 29, 31
  • osiedle kolejarskie Wygwizdowo, po 1930, nr rej.: A-421 z 22.06.1987:
    • domy, drewniane, ul. Wygwizdowo nr 3, 5, 7, 9
  • dom, ul. Sikorskiego 54, po 1920, nr rej.: A-140 z 8.07.2005
  • dom, drewniany, ul. Spółdzielcza 8, 1930, nr rej.: AQ-21 z 17.08.2001

Urodzeni w Łapach[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-10].
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-08-20. ISSN 1505-5507.
  3. PKS Białystok. [dostęp 2012-10-29].
  4. Informacje ze strony internetowej Urzędu Miejskiego w Łapach.
  5. Rejestr zabytków nieruchomych woj. podlaskie. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 29.10.2012]. s. 7.

Literatura historyczna dotycząca Łap[edytuj | edytuj kod]

  • Bitwy i potyczki 1863-1864, oprac. Stanisław Zieliński, Raperswil 1913.
  • Rocznik Statystyczny Królestwa Polskiego za 1913, Warszawa 1914.
  • Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorialnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych; Warszawa-Przemyśl 1933.
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1887.
  • Księga adresowa Polski (wraz z W.M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa na 1930 r., Warszawa 1930.
  • J. Beszta Borowski, Pół wieku zarazy 1944-200. Moje zapiski faktów i refleksji, Komorów 2002.
  • S. Chankowski, Powstanie styczniowe w Augustowskiem, Warszawa 1972.
  • A. Dobroński, Infrastruktura społeczna i ekonomiczna guberni łomżyńskiej i obwodu białostockiego (1866-1914), Rozprawy Uniwersytetu Warszawskiego, 197, Białystok 1979.
  • Ł. Lubicz-Łapiński, Łapy i ich mieszkańcy. Zaścianki Łapińskich w XV-XVIII w., Białystok 2004.
  • S. Łaniec, Partyzanci żelaznych dróg w roku 1863, Warszawa 1974.
  • M. Olechnowicz, Z przeszłości Łap i okolic, z. 1, Łapy 1999.
  • J. Szumski, Łapy w latach 1862-1914, „Białostocczyzna”, nr 1, 1997.
  • P. Sobieszczak, Poświętne wczoraj i dziś. Rys historyczny parafii i gminy do końca XX wieku., Łapy 2008.
  • P. Sobieszczak, Łapy. Miasto przy kolei, Łapy 2013.
  • Miasto Łapy
  • Łapskie Towarzystwo Regionalne
  • Historia miejscowości