Ławra Peczerska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Ławra Pieczerska)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ławra Peczerska
Печерська лавра
Ławra Peczerska widziana znad Dniepru
Ławra Peczerska widziana znad Dniepru
Państwo  Ukraina
Miejscowość Kijów
Kościół Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego
Rodzaj klasztoru ławra
Eparchia kijowska
Archimandryta vacat
Klauzura nie
Obiekty sakralne
Sobór Zaśnięcia Matki Bożej
Cerkiew Nadbramna Św. Trójcy
Cerkiew Spaska
Fundator Antoni i Teodozy
Styl ruski, barok kozacki
Materiał budowlany kamień, cegła
Data budowy XI wiek
Położenie na mapie obwodu kijowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu kijowskiego
Ławra Peczerska
Ławra Peczerska
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Ławra Peczerska
Ławra Peczerska
Ziemia 50°26′06″N 30°33′27″E/50,435000 30,557500Na mapach: 50°26′06″N 30°33′27″E/50,435000 30,557500
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Ławra Peczerska (zalecany egzonim[1], ukr. Печерська лавра, Києво-Печерська лавра[1]) – prawosławny klasztor w Kijowie, siedziba zwierzchnika Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia świątyni sięga połowy XI w., kiedy do Kijowa przybyli fundatorzy ławry i inicjatorzy ruchu monastycznego na Rusi – mnisi Antoni i Teodozjusz. Pierwszy monaster powstał w 1051[2] roku na naddnieprzańskich stokach – w pieczarach (ukr. печера, peczera – jaskinia, pieczara), od których pochodzi nazwa klasztoru.

W XI w. drugi igumen Teodozjusz wprowadził bizantyjską regułę studycką, która przewidywała życie we wspólnocie klasztornej i oddawanie się nieustannej modlitwie i pracy. Już w XII w. klasztor był uważany za miejsce cudowne i oczyszczające z grzechów. Rozwijało się tu również dziejopisarstwo[3], powstała tu m.in. Powiest' wriemiennych lat (Powieść doroczna) zwana również Latopisem Nestora, pierwsza kronika ruska.

W 1603 sejm Rzeczypospolitej zwrócił dyzunitom klasztor (zarekwirowany wcześniej prawosławnym na rzecz unitów), gdzie zgodnie z tradycją jego archimandrytę miała wybierać szlachta kijowska i duchowieństwo. Widoki klasztoru, które stworzył Abraham van Westerveld w połowie XVII wieku wskazują, że w tym okresie klasztor był jeszcze całkowicie drewniany. Obszerny opis ławry ogłosił w 1675 Jan Herbinius.

Klasztor został rozbudowany w 2. połowie XVII i w XVIII w., kiedy to rozbudowano poszczególne zespoły sakralne. Zostały one wzniesione w stylu baroku kozackiego[4][a], który cechuje znaczna ilość wieżyczek, zdobnych ścian szczytowych i dekoracji, freski na ścianach zewnętrznych, przedstawiające z reguły postaci z historii kraju i Kościoła.

3 listopada 1941 wybuch zniszczył część soboru Zaśnięcia Matki Bożej. Według słowackiej kroniki filmowej eksplozja ta miała miejsce 20 minut po wizycie w Ławrze prezydenta Słowacji Jozefa Tiso[5]. Do dziś trwają spory kto był winny zniszczenia – sowieccy partyzanci, którzy zaatakowali kwaterujące tam wojska niemieckie, czy Niemcy.

W 1990 ławra Peczerska została zapisana wraz z Soborem Mądrości Bożej (Sofijskim) na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Po 1991 i uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości, władze ukraińskie i niemieckie finansowały odbudowę świątyni. W 2000 metropolita Włodzimierz, zwierzchnik Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej ponownie ją konsekrował.

Obecnie ławra składa się z Ławry Dolnej i Górnej.

Ławra Górna[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew nadbramna Świętej Trójcy (Troicka) z XVII w.
Cerkiew Uspieńska (katedra)

Teren Górnej Ławry znajduje się pod zarządem państwowym, a budynki w większości służą jako muzea i sale wystawowe. Wzniesione zostały tu:

  • świątynia katedralna Zaśnięcia Bogurodzicy (sobór Uspeński),
  • cerkiew nadbramna Świętej Trójcy (Troicka), z lat 1106–1108, przebudowana pod koniec XVII w., ufundowana przez Iwana Mazepę,
  • pomieszczenia gospodarcze,
  • drukarnia powstała około 1606,
  • cerkiew Wszystkich Świętych nad bramą Targową z końca XVII wieku,
  • Wielka Dzwonnica z okresu 1731 – 1744,
  • cerkiew Trapezna pod wezwaniem Antoniego i Teodozego budowana od 1893 do 1895,
  • cerkiew Zwiastowania (Błagowiszczeńska) z lat 1904–1905,
  • klasztor św. Michała, (kopuły o łącznej powierzchni 782 m²).

Ławra Dolna[edytuj | edytuj kod]

Dolna Ławra została przekazana w zarząd Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego. Składa się z Bliskich i Dalekich Pieczar.

Bliskie Pieczary[edytuj | edytuj kod]

W Bliskich Pieczarach znajdują się:

  • cerkiew Podwyższenia Krzyża (Chrestowozdwiżeńska) wybudowana w 1700, w której mieści się wejście do pieczar Antoniego,
  • cerkiew Wszystkich Mnichów Peczerskich zbudowana w 1839,
  • cerkiew Striteńska (Ofiarowania Pańskiego) z 1854 (cerkiew namiestnika Bliskich Pieczar);
  • pod ziemią, znajdują się:
    • cerkiew św. Antoniego,
    • cerkiew Wprowadzenia do Świątyni (Wwedeńska),
    • cerkiew Warłaama.

Plac prowadzący do Dalekich Pieczar[edytuj | edytuj kod]

Nad placem prowadzącym do Dalekich Pieczar wznoszą się:

  • cerkiew Narodzenia Bogurodzicy z 1696,
  • Dzwonnica Dalekich Pieczar (zbudowana w 1761),
  • cerkiew Poczęcia św. Anny z lat 1809–1811, gdzie znajduje się wejście do pieczar św. Teodozjusza.

Dalekie Pieczary[edytuj | edytuj kod]

W Dalekich Pieczarach pod ziemią znajdują się trzy świątynie:

  • cerkiew Zwiastowania z czasów Teodozjusza,
  • cerkiew św. Teodozjusza,
  • cerkiew Narodzenia Pańskiego,
  • siedziba metropolity Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, który zgodnie z dawną tradycją ukraińską jest także przełożonym Ławry Peczerskiej,
  • Kijowska Akademia Duchowna i seminarium duchowne.

Podziemia ławry[edytuj | edytuj kod]

Nagrobek zwycięzcy spod Orszy hetmana Konstantego Ostrogskiego

W podziemiach ławry pochowani zostali m.in.:

Uwagi

  1. Styl ten niektóre źródła określają jako barok ukraiński, od nazwy regionu geograficznego, por. Ukraina. Sztuka
  2. Historyczność tej postaci jest kwestionowana. Nie można zatem jednoznacznie ustalić, do kogo należą przechowywane w ławrze relikwie.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Nazewnictwo geograficzne świata. T. 11: Europa. Cz. II. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2009, s. 249. ISBN 978-83-254-0463-5. [dostęp 2013-04-03]. Egzonim Ławra Peczerska w 2010 zmieniono na ławra Peczerska (pisownia wyrazu ławra małą literą), zob. Zmiany wprowadzone na XLVIII posiedzeniu Komisji (24 lutego 2010 roku). Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej, 2013-02-13. [dostęp 2013-04-03].
  2. Praca zbiorowa: Oxford - Wielka Historia Świata. Średniowiecze. Cesarstwo Niemieckie - Arabowie na półwyspie pirenejskim. T. 17. Poznań: Polskie Media Amer.Com, 2006, s. 220. ISBN 978-83-7425-697-1.
  3. Zdeněk Váňa: Świat dawnych Słowian. Antoni Kroh (tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1985, s. 137. ISBN 83-06-01126-0.
  4. Włodzimierz Wilczyński, Leksykon kultury ukraińskiej, Kraków 2004, s. 21
  5. "includes the claim that in November 1941, when the Slovak president visited Kiev, the Ukrainian capital that had fallen to the Reich, an attempt on his life was made at the Pechersk Lavra by the Germans, Tiso escaping only by a miracle." [w:] Antisemitism in Slovak politics. 2000. str. 159: „Na gruncie takich fantazji narodziła się - oczywiście dopiero po wojnie - jedna z kolejnych «lisowskich legend»: jakoby w listopadzie 1941 roku w Kijowie niemiecki wywiad miał dokonać nieudanego zamachu na Tisę, odwiedzającego żołnierzy ...” [w:] Ivan Kamenec. Tragedia polityka, księdza i człowieka: (Jozef Tiso 1887-1947). 2001.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]