Ławra Poczajowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Poczajowska Ławra Zaśnięcia Matki Bożej
Почаївська Свято-Успенська Лавра
Widok ogólny Ławry Poczajowskiej
Widok ogólny Ławry Poczajowskiej
Państwo  Ukraina
Miejscowość Poczajów
Kościół Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego
Rodzaj klasztoru ławra
Eparchia stauropigia
Przełożony Biskup poczajowski Włodzimierz (Moroz)
Klauzura nie
Obiekty sakralne
sobór Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Poczajowie
cerkiew Cerkiew Świętej Trójcy w Poczajowie
Założyciel klasztoru mnisi z Ławry Kijowsko-Pieczerskiej
Styl rokoko
Materiał budowlany kamień, cegła
Rok budowy XII wiek
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Ławra Poczajowska Zaśnięcia Bogurodzicy, Ławra Uspienska w Poczajowie (ukr. Почаївська Свято-Успенська Лавра) – monaster posiadający status ławry od 1833, największy ośrodek prawosławia na Wołyniu i drugi na całej Ukrainie po Ławrze Pieczerskiej w Kijowie.

Spis treści

[edytuj] Historia

[edytuj] Początki

Objawienie Matki Bożej nad Górą Poczajowską w 1240, obraz z 1800. Przedstawione na obrazie budynki ławry obrazują jej stan z początku XIX wieku
Letnia cerkiew

Nie została ustalona dokładna data pojawienia się na Górze Poczajowskiej pierwszych prawosławnych mnichów-anachoretów, ani rok powstania pierwszej zorganizowanej wspólnoty monastycznej, jednak zakonnicy żyli na tym terenie – w samodzielnie zbudowanych szałasach lub jaskiniach – już w XII wieku, przed budową klasztoru[1]. Tradycja prawosławna mówi o pierwszych objawieniach maryjnych na górze już w 1198[2]. W czasie najazdów tatarskich na Ruś Kijowską na terenie Poczajowa i okolic schroniła się grupa zakonników z Ławry Kijowsko-Pieczerskiej. Według legendy w czasie najazdu tatarskiego z 1240 ponad górą ukazała się Matka Boża, co skłoniło Tatarów do odstąpienia od niej. Na skale góry po objawieniu miał pozostać ślad stopy o uzdrawiającej mocy, co ostatecznie skłoniło mnichów do stałego osiedlenia się w tym miejscu[3]. Inne źródła wskazują właśnie datę 1240 jako moment powstania klasztoru[4], lub podają 1260 jako datę opisywanego objawienia, nie łącząc go z najazdem tatarskim[2]. Monaster szybko został uznany przez miejscową ludność prawosławną za miejsce pozostające pod szczególną opieką Matki Boskiej, sprzyjające cudom[2].

[edytuj] W I Rzeczypospolitej

[edytuj] Klasztor prawosławny

W II połowie XVI wieku wielkim dobroczyńcą wspólnoty monastycznej Poczajowa była żona sędziego łuckiego Hojskiego Anna (z domu Kozińska), która wielokrotnie wspierała mnichów materialnie, zaś w 1597[5] przyczyniła się do powstania stałego, cenobitycznego monasteru Zaśnięcia Matki Bożej oraz podarowała dla niego ikonę Matki Bożej, jaką sama otrzymała w 1567 od metropolity Neofita, późniejszego patriarchy Konstantynopola[2]. Już wtedy wizerunek ten miał posiadać moc czynienia cudów – bratanek Anny Hojskiej, Filip Koziński, miał odzyskać wzrok po modlitwie przed nim[2].

W 1623 spadkobierca Anny Hojskiej, jej siostrzeniec Andrzej Firlej, kalwinista, najechał na klasztor, obrabował cerkiew monasterską i zabrał z niej ikonę Matki Bożej. W 1643 Trybunał Lubelski polecił zwrot wizerunku, co faktycznie nastąpiło[2]. I połowa XVII wieku była okresem rozkwitu monasteru. Był on w dużej mierze zasługą ihumena Hioba (Żelazo)[a], który pełnił funkcję przełożonego monasteru w latach 1604-1651[6]. W 1649 nad kamieniem z odciskiem stopy Matki Bożej z fundacji Teodora i Ewy Domaszewskich wzniesiono cerkiew Trójcy Świętej[2].

23 lipca 1675, według klasztornych kronik i prawosławnej tradycji, na górze doszło do cudownego ocalenia monasteru przez najazdem turecko-tatarskim. W momencie otoczenia monasteru przez wrogie wojska mnisi, pozbawieni możliwości obrony, zaczęli śpiewać kondakion O waleczna hetmanko (cerk. Wzbrannoj wojewodie). Wówczas na niebie pojawiła się Matka Boża z ihumenem Hiobem (zm. 1651), otaczając klasztor swoim płaszczem. Wystrzeliwane w kierunku mnichów pociski wracały i raziły napastników. Kilku z nich przyjęło następnie prawosławie. Pamięć o tym wydarzeniu przetrwała w ludowych pieśniach śpiewanych na Wołyniu i w Galicji[2].

[edytuj] Klasztor unicki

Nie jest znany dokładny moment, w którym mnisi z monasteru poczajowskiego przeszli z Kościoła prawosławnego na unię. W ocenie Osadczego

Quote-alpha.png
Przechodzenie pod jurysdykcję hierarchii unickiej zwykłego ludu odbywało się dość często niepostrzeżenie, drogą naturalnej ewolucji ku powszechnie obowiązującym wzorcom. Podobnie sytuacja rozwijała się i w Poczajowie. Po zamętach powodujących rozluźnienie dawnych rygorystycznych porządków, promieniujący świętością na dalekie okolice monaster stopniowo wchodził w struktury Cerkwi unickiej. Nie był to akt jednorazowy bądź wynik zbiorowej świadomej konwersji czerńców ze świętej góry[7]

W XVII stuleciu monaster w Poczajowie bez wątpliwości pozostawał jeszcze w rękach prawosławnych[8]. W ocenie Osadczego przystąpienie mnichów poczajowskich do zakonu bazylianów prawdopodobnie nie nastąpiło przed 1720, gdyż na synodzie zamojskim, jaki miał miejsce w tym roku, nie był przedstawiciela poczajowskiego klasztoru. Według kronik bazyliańskich stał się on klasztorem unickim w 1739[7]. Z kolei Mironowicz podaje datę 1712[9]. Fakt ten łączył się z analogiczną zmianą przynależności kościelnej kilkudziesięciu innych ośrodków monastycznych na terenie dawnych prawosławnych eparchii łuckiej, lwowskiej i przemyskiej i wiązało się z konwersją ich ordynariuszy na unię[9].

Okres przynależności monasteru w Poczajowie do bazylianów był zarazem okresem jego najprężniejszego rozwoju. Wzniesiono w tym czasie większość funkcjonujących do dnia dzisiejszego (2012) budynków mieszkalnych i sakralnych, zorganizowano drukarnię, zaś kult Poczajowskiej Ikony Matki Bożej rozprzestrzenił się na cały kraj[7].

Po przyjęciu unii monaster w Poczajowie uległ wyraźnej latynizacji. W 1755 zlikwidowany został obowiązujący w nim post w środy na rzecz sobotniego, zrezygnowano z zasady całkowitej wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych. Przełożeni wspólnoty zrezygnowali z tytułu ihumenów na rzecz łacińskiego określenia superior. Mnisi zaczęli strzyc długie włosy i golić brody, co w Kościele prawosławnym było zabronione, lub też nosić tonsury[7]. Do świąt obchodzonych szczególnie uroczyście w klasztorze dodano nieznane wschodniej tradycji Boże Ciało oraz wspomnienia bł. Joazafata Kuncewicza, św. Jana Nepomucena, św. Antoniego Padewskiego i św. Stanisława Biskupa[7]. W cerkwiach pojawiły się ławki, rzeźby, organy i ołtarze boczne. W muzyce liturgicznej zaczęto wykorzystywać instrumenty. Równocześnie w monasterze przetrwał kult św. Hioba Poczajowskiego. Mimo faktu, że był on mnichem prawosławnym i zdecydowanym przeciwnikiem unii brzeskiej, bazylianie nie tylko tolerowali publiczny kult Hioba, ale i bezskutecznie usiłowali doprowadzić do jego kanonizacji przez Kościół katolicki[7]. W 1791 w drukarni bazyliańskiej wydany został żywot Hioba. Również to bazylianie zaczęli określać monaster w Poczajowie jako ławrę, chcąc podkreślić jego szczególne znaczenie dla życia monastycznego na ziemiach ruskich[7].

Drukarnia monasteru w Poczajowie, zgodnie z okólnikiem unickiego metropolity Atanazego Szeptyckiego, po 1733 była odpowiedzialna za publikację nowych ksiąg liturgicznych dla Kościoła unickiego w Rzeczypospolitej. Do tego momentu parafie unickie posługiwały się starszymi księgami, powstałymi w drukarniach prawosławnych, niezawierającymi Filioque ani wspomnienia imienia papieża. W drukarni poczajowskiej powstawały również wydawnictwa adresowane do niewykształconego odbiorcy - podręczniki, kalendarze, księgi lekarskie, zbiory pieśni liturgicznych (tzw. bohohłasnyki), litografie z wizerunkami świętych[10]. Mnisi kolportowali je na terenie całego Wołynia, Podlasia, Polesia i Wileńszczyzny[11]. Wpływ monasteru poczajowskiego na ludową kulturę religijną i folklor regionu był ogromny i pozostał widoczny także po likwidacji unii brzeskiej na Wołyniu i ponownym przekazaniu klasztoru mnichom prawosławnym[10][b].

W ostatnich dekadach przed I rozbiorem Polski protektorem Ławry Poczajowskiej był Mikołaj Bazyli Potocki. Za sumę 60 tys. złotych polskich wzniósł on w monasterze sobór Zaśnięcia Matki Bożej[7].

Information icon.svg Osobny artykuł: Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Poczajowie.

Również dzięki zabiegom Potockiego 8 września 1773 Poczajowska Ikona Matki Bożej została ukoronowana jako cudowny obraz, koronami błogosławionymi przez papieża. Uroczystość ta odbyła się z udziałem tysiąca katolickich kapłanów obrządków wschodniego i łacińskiego oraz blisko 100 tys. wiernych, w asyście pułku kawalerii pod dowództwem hr. Ignacego Stępkowskiego i kompanii piechurów zamku dubieńskiego. Głównym celebransem był unicki biskup łucki Sylwester Rudnicki, z polecenia którego w głównej świątyni monasterskiej wzniesiono trzydzieści tymczasowych ołtarzy bocznych, zaś na ścianach cerkwi zawieszono portrety Mikołaja Potockiego, króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, biskupa Rudnickiego i papieża Klemensa XIV[7]. Była to największa uroczystość religijna w ówczesnej Rzeczypospolitej i przyczyniła się do rozwoju kultu Poczajowskiej Ikony Matki Bożej także wśród katolików obrządku łacińskiego[7].

Latynizacja Ławry Poczajowskiej nie była jednak całkowita. Wśród zakonników bazyliańskich z innych, bardziej konsekwentnie przyjmujących łacińskie zwyczaje monasterów, mieszkańcy klasztoru w Poczajowie byli pogardliwie określani "schizmatykami"[10].

[edytuj] W Imperium Rosyjskim

[edytuj] Ponowne przejęcie monasteru przez prawosławnych

Antoni (Rafalski), jeden z pierwszych przełożonych Ławry Poczajowskiej po jej przejęciu przez Rosyjski Kościół Prawosławny

Bezpośrednią przyczyną usunięcia bazylianów z Ławry Poczajowskiej stało się ich poparcie dla powstania listopadowego. 10 kwietnia 1831 zakonnicy udzielili gościny w klasztorze oddziałowi gen. Józefowi Dwernickiemu, wręczyli powstańcom zebraną wśród miejscowej szlachty zapomogę pieniężną, konie i zapasy żywności. Ośmiu mnichów dołączyło do oddziału, co zachęciło do podjęcia analogicznej decyzji także 45 świeckich mieszkańców Poczajowa. Zakonnicy jeździli po mieście z przypiętymi szablami, wołając "Panowie, za ojczyznę!"[10]. Drukarnia monasterska opublikowała manifest adresowany do ziemian Ukrainy, Wołynia i Podola[10].

Gen. Fabian Saken, dowódca I armii rosyjskiej i tymczasowy generał-gubernator wołyński i podolski Wasilij Lewaszow wystąpili z wnioskiem o kasatę klasztoru poczajowskiego bezpośrednio do cara Mikołaja I. Lewaszow zasugerował, by monaster został zwrócony prawosławnym. Mikołaj I 18 września 1831 podpisał ukaz, w którym przychylił się do tej sugestii[10]. 26 października 1833 kwestię tę uszczegółowił ukaz Świątobliwego Synodu Rządzącego. Wobec niechęci miejscowych bazylianów do przyjęcia prawosławia na ich miejsce sprowadzono mnichów prawosławnych z innych monasterów. Klasztor miał być zamieszkiwany przez 46 mnichów (z czego 20 hieromnichów), pod kierownictwem przełożonego, który miał każdorazowo otrzymać godność biskupa wołyńskiego[12]. Tym samym został on zaliczony do monasterów I klasy (zamieszkanych przez ponad 33 mnichów[13]) i oficjalnie podniesiony do rangi ławry[c]. Monaster w Poczajowie został czwartym w hierarchii monasterów męskich Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, za Ławrą Kijowsko-Pieczerską, Troicko-Siergijewską oraz Aleksandro-Newską[14].

Po włączeniu Ławry Poczajowskiej do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego dokonano gruntownych zmian w wyglądzie i wyposażeniu klasztoru. Zgodnie z poleceniem Synodu, który ocenił sytuację ławry na podstawie raportu biskupa wołyńskiego Innocentego, zachowano początkowo ołtarz główny, usunięto natomiast obce prawosławnej tradycji organy, konfesjonały, ołtarze boczne i obrazy niezgodne z kanonami malarstwa ikonowego. Zamurowano wejście do krypty z grobem Mikołaja Potockiego i zalecono usunięcie kolumny z figurą Matki Bożej sprzed bramy głównej klasztoru[12].

[edytuj] Funkcjonowanie monasteru w latach 1832-1915

Powrót do Kościoła prawosławnego przyczynił się do ponownego ożywienia ruchu pielgrzymkowego (ponownie wystawiono relikwie św. Hioba Poczajowskiego) przybywającego do ławry, jej budynki zostały ponadto wyremontowane. Wśród pielgrzymów odwiedzających klasztor byli carowie rosyjscy Mikołaj I, Aleksander II, Aleksander III i Mikołaj II[14]. Wizyty władców Rosji upamiętniono, wznosząc nowe cerkwie św. Mikołaja i św. Aleksandra Newskiego, Aleksander II ufundował nowy ikonostas dla soboru Zaśnięcia Matki Bożej[12]. Ławra Poczajowska była najważniejszym ośrodkiem teologicznym i kulturalnym prawosławia w zachodnich guberniach imperium carskiego[15]. W pielgrzymkach do Poczajowa brała udział, oprócz mieszkańców Imperium Rosyjskiego, także greckokatolicka ludność z Galicji[16].

W XIX wieku budynki Ławry Poczajowskiej były wielokrotnie remontowane i rozbudowywane. Kopuły cerkwi znajdujących się w obrębie kompleksu zostały przykryte blachą, odnowione zostały freski w ich wnętrzu[17]. W tworzeniu nowych malowideł i konserwacji starych uczestniczyli sami mnisi oraz sprowadzeni na ten cel artyści z Petersburga[17]. Nowe freski przedstawiały w pierwszej kolejności świętych patronów członków rodziny Romanowów oraz świętych związanych z ziemiami ruskimi (Nikitę Nowogrodzkiego, Sergiusza z Radoneża, metropolitę kijowskiego Aleksego, Dymitra z Rostowa, Juliannę Wołyńską, Eufrozynę Połocką, Febronię Muromską, Eufrozynę Suzdalską, Eudokię Moskiewską)[12]. W latach 60. i 70. mnisi wznieśli nowy gmach zakładu wyrobu świec, w jakim pracowali oraz dom pielgrzyma[17]. W 1869 pożarowi uległ główny sobór kompleksu – cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej, odnowiona w latach następnych[18]. Źródłem utrzymania mnichów ławry była – obok ofiar wiernych – praca na posiadanej przez klasztor ziemi: w pasiece, ogrodzie i sadzie. Poza tym zakonnicy społecznie prowadzili szpital i szkołę. Przed 1914 część całego dochodu była przekazywana na utrzymanie eparchii wołyńskiej[17].

W pamięci miejscowej ludności prawosławnej pozostawał okres, gdy Ławra Poczajowska pozostawała w rękach bazylianów[7]. W związku z tym jeszcze w 1871, przy budowie nowej dzwonnicy, wzniesiono ją w stylu harmonizującym z całością barokowej architektury Ławry, wprowadzając jako typowo rosyjski akcent jedynie niewielką cebulastą kopułkę[12].

Ławra Poczajowska była największym pod względem obszaru i liczby mnichów monasterem eparchii wołyńskiej, posiadała również najwyższe dochody ze wszystkich położonych w jej granicach ośrodków monastycznych. W 1909 wyniósł on 377 tys. rubli[19]

[edytuj] Ławra jako ośrodek nacjonalistycznej propagandy rosyjskiej
Sobór Trójcy Świętej, wzniesiony w stylu staroruskim w latach 1906-1911, symbol funkcjonowania Ławry jako ośrodka rosyjskiego nacjonalizmu
Popularne pismo Poczajewskij Listok, początkowo o charakterze ściśle religijnym, na przełomie XIX i XX wieku stało się organem rosyjskiej agitacji politycznej. Na fotografii widoczny numer gazety z ilustracją przedstawiającą sąd nad Chrystusem. Podpis głosi "Dlaczego uważamy katolików za heretyków i jak powinniśmy się do nich odnosić"

W 1905, po wydaniu przez cara Mikołaja II edyktu tolerancyjnego, znaczna część unitów zmuszonych do konwersji na prawosławie, żyjących na Podlasiu i Chełmszczyźnie, przeszła na katolicyzm obrządku łacińskiego. Tendencja ta przeraziła prawosławne duchowieństwo zachodnich guberni Imperium Rosyjskiego (ziem zagarniętych w wyniku rozbiorów Polski) i skłoniła je do masowego wstępowania w szeregi organizacji skrajnie nacjonalistycznych i konserwatywnych, tzw. Czarnej Sotni. Arcybiskup wołyński Antoni, sam związany z Czarną Sotnią, dodatkowo zachęcał duchownych do tego typu aktywności[20]. Za sprawą Antoniego oraz archimandryty Witalisa, kierownika monasterskiej drukarni, również Ławra Poczajowska stała się ośrodkiem rosyjskiego nacjonalizmu[20]. Jak pisze Osadczy

Quote-alpha.png
Wydawnictwa ławry zamieniły się w w bardzo agresywne, antysemickie, wrogie wszelkim "nierosyjskim" siłom pisma, zawzięcie zwalczające katolicyzm, mazepiństwo[d], zgniły Zachód itd. Rażąco niechrześcijański duch przesiąkający wydawnictwa Ławry zmuszał do dystansowania się od nich nawet wysokich hierarchów Cerkwi z "obozu patriotycznego"[20]

Biskup chełmski, a następnie wołyński Eulogiusz (Gieorgijewski) w swoich wspomnieniach pisał, że drukarnia poczajowska stanowiła instytucję de facto niezależną, zajmującą się wyłącznie propagandą polityczną w duchu radykalnego nacjonalizmu rosyjskiego[20].

Wyrazem tych zmian było również wzniesienie na początku XX wieku soboru Trójcy Świętej, kopii cerkwi pod tym samym wezwaniem znajdującej się na terenie Ławry Troicko-Siergijewskiej. Budynek reprezentował styl neoruski i w zupełności nie pasował stylistycznie do innych świątyń ławry[12]. Równocześnie z soborem powstał nowy mur dookoła cerkwi, z reprezentacyjnymi Złotymi Wrotami[18].

W miarę wzmagania się nacjonalistycznego charakteru wydawnictw ławry władze austriackie z coraz większą niechęcią postrzegały pielgrzymki ukraińskiej ludności Galicji do Poczajowa (dokonywane najczęściej bez niezbędnych dokumentów uprawniających do przekroczenia granicy, jednak przy przyzwoleniu, a nawet pomocy ze strony rosyjskiej straży granicznej). Mimo tego kilkutysięczne grupy pątników w dalszym ciągu docierały, głównie z powiatów przygranicznych, na największe święta monasterskie. Działania takie wspierał i propagował ruch rusofilów galicyjskich[16]. Galicyjscy pielgrzymi z reguły nie zdawali sobie sprawy z różnicy między Kościołem greckokatolickim, do którego należeli, a prawosławnym – obydwa były postrzegane jako jedna "ruska wiara"[16].

Pod koniec XIX w. znaczne grupy chłopów ukraińskich z Galicji, w nadziei na otrzymanie ziemi w Rosji, dokonywały w Poczajowie konwersji na prawosławie. Przełożeni monasteru i biskupi wołyńscy nie ukrywali, że prowadzenie misji wśród galicyjskich grekokatolików uważają za podstawowe zadanie Ławry Poczajowskiej[21]. Dlatego wśród pątników przybywających do klasztoru prowadzono ożywioną propagandę prorosyjską, przybyszów izolowano od ludności miejscowej, by poznawali obraz życia w Rosji jedynie od nastawionych nacjonalistycznie mnichów. Od 1885 w Ławrze Poczajowskiej kształcono ponadto młodzieńców z Galicji z przeznaczeniem na prawosławnych misjonarzy w rodzinnym regionie. Młodzi mężczyźni uczyli się zawodu i byli wychowywani w duchu niechęci do katolicyzmu. Po ukończeniu kursu przysięgali utrzymywać kontakt z przełożonym Ławry, stawiać się w klasztorze raz w roku oraz na każde jego dodatkowe wezwanie, informować go o swoim miejscu zamieszkania w Galicji, a przede wszystkim prowadzić tam agitację prorosyjską i proprawosławną[21][e]. Mimo wysiłków władz austriackich i hierarchii greckokatolickiej, zmierzających do zniechęcenia Ukraińców galicyjskich do pielgrzymek do Poczajowa, popularność sanktuarium nie spadła aż do I wojny światowej. Nie zmienił tego również fakt, że w wielu przypadkach galicyjscy pielgrzymi, poszukujący w ławrze pomocy materialnej, byli źle traktowani przez mnichów[22][f].

Po zajęciu Galicji przez wojska rosyjskie w 1914, 10 września tego samego roku, biskup krzemieniecki Dionizy przeprowadził w Ławrze Poczajowskiej masową konwersję 500 Ukraińców galicyjskich. Dzień ten miał być początkiem triumfalnego rozwoju prawosławia w całej Galicji, przy decydującym udziale mnichów poczajowskich[23].

[edytuj] Bieżeństwo

Opisywane projekty musiały zostać zarzucone wobec klęsk wojsk rosyjskich. W 1915, na fali bieżeństwa, w ławrze pozostało 30 mnichów, którzy wywieźli z niego relikwie św. Hioba Poczajowskiego, najcenniejsze ikony oraz wyposażenie drukarni klasztornej (ostatecznie znalazła się ona w Moskwie)[24]. Arcybiskup wołyński Eulogiusz przeprowadził wówczas ewakuację całego prawosławnego duchowieństwa eparchii. Wywieziony majątek ławry trafił do Charkowa[25]

W tym samym roku do monasteru wkroczyła armia austriacka, która zajęła budynki na swoją kwaterę, pozostawiając na miejscu jedynie 80-letniego archimandrytę, zaś pozostałych mnichów zmuszając do wyprowadzki. Żołnierze zdewastowali zabudowania monasteru, równocześnie doprowadzając do niego wodę bieżącą oraz elektryczność[24]. Powroty mnichów z "bieżeństwa" rozpoczęły się już w 1918, kiedy monaster znajdował się w granicach Ukraińskiej Republiki Ludowej. Zakonnicy otrzymali zgodę władz na uprawianie należących do nich majątków, jednak 8 stycznia 1919 stracili ją, gdy wydany został dekret o nacjonalizacji ziemi[6].

[edytuj] w II Rzeczypospolitej

W 1929 Mieczysław Orłowicz pisał w swoim Ilustrowanym przewodniku po Wołyniu o istnieniu przy ławrze fabryki świec, apteki, szpitala, sadu oraz pracowni ikonopisarskiej[26].

[edytuj] Obiekty wchodzące w skład zespołu architektonicznego Ławry

  • rokokowy sobór Zaśnięcia Matki Boskiej, zbudowany w latach 1771-1783 według projektu śląskiego architekta Johanna Gottfrieda Hoffmanna i nawiązujący do śląskiej i austriackiej architektury klasztornej. Wewnątrz ikona Matki Boskiej oraz kamień z odbiciem stopy Matki Boskiej. W podziemiach relikwie św. Hioba.
Information icon.svg Osobny artykuł: Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w Poczajowie.
  • cerkiew świętej Trójcy z 1649.
  • budynek klasztoru z lat 1771-1780.
  • sobór Świetej Trójcy z lat 1906-1912
  • dzwonnica o wysokości 65 m. Wewnątrz m.in. dzwon o masie 11 ton.

Uwagi

  1. ↑ Hiob został w 1659 uznany za świętego. Według spisanego w tym samym roku żywotu gdy metropolita kijowski Dionizy (Bałaban) otworzył trumnę mnicha, okazało się, że jego ciało nie uległo rozkładowi. Od tego momentu relikwie Hioba stały się kolejnym, obok Poczajowskiej Ikony Matki Bożej i odcisku stopy Maryi, szczególnym obiektem kultu w Poczajowie. Por. W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 393. ISBN 978-83-227-2672-3. 
  2. ↑ Po likwidacji unii na Wołyniu, dokonanej z inicjatywy władz carskich po rozbiorach Polski, prawosławna hierarchia postanowiła nie wykorzeniać siłowo zwyczajów liturgicznych związanych z kilkuwiekową obecnością unii w regionie. Tolerowano m.in. pieśni liturgiczne propagowane niegdyś przez bazylianów, nawet wtedy, gdy ich treść nie była całkowicie zgodna z dogmatyką prawosławną. Por. S. Dmitruk. Zapomniany autor „Krestnoj piesni”. „Przegląd Prawosławny”. 3 (321), marzec 2012. ISSN 1230-1078. . W rezultacie utwory pochodzące z bohohłasnyków są do czasów obecnych znane zarówno wśród ukraińskich grekokatolików, jak i prawosławnych. Por. W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 399. ISBN 978-83-227-2672-3. 
  3. ↑ Posługiwanie się tytułem ławry przez bazylianów uznano za niekanoniczne.
  4. ↑ Tj. ukraiński ruch narodowy.
  5. ↑ Z czasem program kształcenia przyszłych misjonarzy w Galicji rozwinął się. Ich przygotowywanie do prowadzenia prorosyjskiej i proprawosławnej agitacji miało miejsce nie tylko w Poczajowie, ale i w seminarium duchownym w Żytomierzu, zaś najzdolniejszych kierowano nawet na studia uniwersyteckie w Rosji. Arcybiskup wołyński Antoni w wielu przypadkach finansował cały cykl kształcenia Galicjan. Wychowankiem Ławry Poczajowskiej i jego stypendystą był m.in. późniejszy męczennik i święty prawosławny Maksym Sandowicz. Por. W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 544-546 i 569. ISBN 978-83-227-2672-3. 
  6. ↑ Przypadek taki opisał w 1892 archimandryta Sofroniusz (Praczuk), sam wywodzący się z Galicji. Pisał on o grupie pięciu tysięcy uchodźców, którzy zgłosili się do ławry, prosząc o pomoc finansową wobec klęski głodu w rodzinnym regionie. Wszyscy otrzymali po dwa ruble, po czym zostali zakwaterowani w nieogrzewanej oborze. Por. W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 418-420. ISBN 978-83-227-2672-3. 

Przypisy

  1. ↑ Urszula Anna Pawluczuk: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 42. ISBN 978-83-7431-127-4. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 391-393. ISBN 978-83-227-2672-3. 
  3. ↑ Urszula Anna Pawluczuk: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 42-43. ISBN 978-83-7431-127-4. 
  4. ↑ Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 222. ISBN 836045602X. 
  5. ↑ w literaturze spotyka się też datę 1598
  6. ↑ 6,0 6,1 Urszula Anna Pawluczuk: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 43. ISBN 978-83-7431-127-4. 
  7. ↑ 7,00 7,01 7,02 7,03 7,04 7,05 7,06 7,07 7,08 7,09 7,10 W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 394-398. ISBN 978-83-227-2672-3. 
  8. ↑ Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 304. ISBN 836045602X. 
  9. ↑ 9,0 9,1 Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 423. ISBN 836045602X. 
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 399-401. ISBN 978-83-227-2672-3. 
  11. ↑ S. Dmitruk. Zapomniany autor „Krestnoj piesni”. „Przegląd Prawosławny”. 3 (321), marzec 2012. ISSN 1230-1078. 
  12. ↑ 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 401-404. ISBN 978-83-227-2672-3. 
  13. ↑ Urszula Anna Pawluczuk: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 33. ISBN 978-83-7431-127-4. 
  14. ↑ 14,0 14,1 Urszula Anna Pawluczuk: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 43. ISBN 978-83-7431-127-4. 
  15. ↑ Urszula Anna Pawluczuk: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 42. ISBN 978-83-7431-127-4. 
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 407-411. ISBN 978-83-227-2672-3. 
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 Urszula Anna Pawluczuk: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 44. ISBN 978-83-7431-127-4. 
  18. ↑ 18,0 18,1 Urszula Anna Pawluczuk: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 42. ISBN 978-83-7431-127-4. 
  19. ↑ Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 494. ISBN 836045602X. 
  20. ↑ 20,0 20,1 20,2 20,3 W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 414-415. ISBN 978-83-227-2672-3. 
  21. ↑ 21,0 21,1 W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 412-413. ISBN 978-83-227-2672-3. 
  22. ↑ W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 414-415. ISBN 978-83-227-2672-3. 
  23. ↑ W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 421. ISBN 978-83-227-2672-3. 
  24. ↑ 24,0 24,1 Urszula Anna Pawluczuk: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 87-88. ISBN 978-83-7431-127-4. 
  25. ↑ Mironowicz A.: Kościół prawosławny w Polsce. Białostockie Towarzystwo Historyczne, 2006, s. 490. ISBN 836045602X. 
  26. ↑ Mieczysław Orłowicz: Ilustrowany przewodnik po Wołyniu. Łuck: 1929, s. 346-353. 
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Ławra_Poczajowska&oldid=31473789”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach