Łazarz I Hrebeljanowić
| Łazarz Hrebeljanović |
|
 |
|
| Książę Serbii | |
| Okres panowania | od 1371 do 1389 |
| Poprzednik | Vukašin Mrnjavčević |
| Następca | Stefan Lazarević |
| Dane biograficzne | |
| Urodzony | 1329 w Prilepcu |
| Zmarł | 28 czerwca 1389 na Kosowym Polu, pochowany w Prisztinie, przeniesiony do monasteru Ravanica |
| Ojciec | Pribac Hrebeljanović |
| Matka | nieznana |
Łazarz Hrebeljanović, Lazar, serb. Лазар Хребељановић (ur. 1329, zm. 28 czerwca 1389) – książę Serbii, nazywany również carem.
Spis treści |
Biografia [edytuj]
Urodził się w 1329 w okolicach Nowego Brda[1]. Jego życie do roku 1371 jest słabo opisane w źródłach. Najprawdopodobniej wyróżnił się w czasie służby na dworze Stefana Urosza IV Duszana, co pozwoliło mu uzyskać tytuł kneza i poślubić Milicę Vukanić, pochodzącą z młodszej linii królewskiej dynastii Nemaniczów[1]. Po bitwie nad Maricą, w której nie wziął udziału, w sojuszu z bośniackim banem Tvrtkiem Kotromaniciem dokonał podziału ziem żupana Nikoli Altomanovicia, stając się najpotężniejszym z możnowładców serbskich[1]. Uzyskał wsparcie Serbskiego Kościoła Prawosławnego, który uznał go za człowieka zdolnego do odbudowy potęgi Serbii Nemaniczów. Łazarz Hrebeljanović był fundatorem wielu monasterów i cerkwi, w tym Rawanicy[2].
W miarę wzrostu swojej potęgi Łazarz zaczął używać tytułu króla wszystkich Serbów, mimo faktu, iż nigdy nie kontrolował wszystkich terytoriów zamieszkiwanych przez nich[3].
Dowodził wojskami Serbów i ich sojuszników w bitwie na Kosowym Polu w 1389. W bitwie tej zginął[4]. Okoliczności tego wydarzenia były różnie opisywane przez późniejsze kroniki. W pierwszych relacjach z Kosowego Pola informacja o śmierci Łazarza nie występuje w ogóle. Najstarsze informacje o jego śmierci w bitwie podają jedynie, iż "zginął od miecza". Dopiero w miarę rozwoju literatury hagiograficznej opiewającej postać Łazarza pojawiła się wersja, iż został on wzięty do niewoli i ścięty przez Turków[5].
Małżeństwo i dzieci[6] [edytuj]
Łazarz ożenił się ok. 1353 z Milicą (Милица) z rodziny Vukaniciów, pochodzącej od bocznej gałęzi carskiej i królewskiej dynastii Nemanjiciów, z którą miał siedmioro, potwierdzonych w źródłach, dzieci:
- córkę Marę zm. ok. 1426, żonę Vuka Brankovicia.
- syna despotę Stefana Lazarevicia
- syna księcia Vuka, straconego przez Turków 6 lipca 1410
- córkę Marę lub Draganę, zm. czerwiec 1395, wydana za mąż ok. 1386 za bułgarskiego cara Iwana Szyszmana
- córkę Teodorę, zm. przed 1405, wydana za mąż za Nikolę II Gorjanskiego, syna Nikoli I Gorjanskiego, bana Mačvy i Chorwacji, palatyna Królestwa Węgier
- córkę Jelenę lub Jelę, zm. marzec 1443, żonę Đurađa Stracimirovicia
- córkę Oliverę Despinę (serb. Оливера Деспина) zm. po 1444 wydaną za mąż w 1390 za sułtana Bajazyda I
Obecność w kulturze serbskiej [edytuj]
Mit kosowski [edytuj]
Jednym z elementów zakorzenionego w kulturze serbskiej mitu kosowskiego jest obraz przymierza zawartego z Łazarzem Hrebeljanoviciem przez Boga. W noc poprzedzającą bitwę na Kosowym Polu, Łazarza odwiedził anioł, który przedstawił mu możliwość wyboru pomiędzy wielkim królestwem na ziemi, a Królestwem Niebieskim. Władca wybrał Królestwo Niebieskie, które trwać będzie "na wieki wieków". Spowodowało to jednak upadek jego ziemskiego władania i śmierć w bitwie na Kosowym Polu. W micie kosowskim i wywodzącej się z niego ideologii świętosawskiej wydarzenie to oznacza początek szczególnego przymierza między Serbami a Bogiem[7].
W innych utworach Łazarz zmartwychwstaje po 40 latach od swojej śmierci, na pamiątkę Zmartwychwstania Jezusa[potrzebne źródło].
Kultura ludowa [edytuj]
Łazarz Hrebeljanović jest bohaterem wielu ludowych pieśni epickich, opisujących jego życie, działalność oraz udział w bitwie na Kosowym Polu (Książęca wieczerza[8], Budowanie Rawanicy[9])
Kult [edytuj]
Książę Łazarz został uznany za świętego przez Serbską Cerkiew Prawosławną jako święty książę Łazarz. Jego wspomnienie wypada w dniu 15/28 czerwca.
Według tradycji ciało zabitego Łazarza zostało zwrócone wdowie po nim przez serbskich książąt, którzy złożyli Turkom hołd lenny. Milica pochowała je w Prisztinie, zaś w 1401 lub 1402 przeniosła do monasteru Rawanica. Jego ciało zostało umieszczone w ozdobnej race i ubrane w szatę z wyhaftowanymi postaciami lwów, którą miał mieć na sobie w czasie bitwy. W 1690 mnisi z Rawanicy zbiegli z monasteru w czasie Wielkiej Wędrówki Serbów, zabierając ze sobą relikwie; były one przechowywane początkowo w Szentendre, następnie zaś w Sremie. W 1942 relikwiarz został okradziony przez ustaszy, co skłoniło hitlerowskie władze okupacyjne do przeniesienia go do Belgradu. W 1987, dwa lata przed 600. rocznicą bitwy kosowskiej, relikwie były kolejno wystawiane w różnych monasterach Serbii i Bośni, przed ostatecznym przeniesieniem ich do Rawanicy. Według opiekujących się relikwiami zakonników mają one cudotwórczą moc. Jest to jeden z popularniejszych celów pielgrzymkowych w Serbii[10].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 T. Judah, The Serbs, s.27
- ↑ T. Judah, The Serbs, ss.27–28
- ↑ T. Judah, The Serbs, s.28
- ↑ David Nicolle: Bitwa pod Nikopolis - 1396. Wyd. I. Inowrocław: AmerCom SA na licencji Osprey Publishing, 2010, s. 18. ISBN 978-83-261-0910-2.
- ↑ T. Judah, The Serbs, s.38
- ↑ Родословне таблице и грбови српских династија и властеле; wyd. I Aleksa Ivić (1928), wyd. II Dusan Spasić, Aleksandar Plavestra i Dusan Mrdjenović (1987); Bata, Beograd, wyd. I ISBN 86-7685-007-0 (1928), wyd. II ISBN 86-7335-050-6 (1987) (w języku serbskim)
- ↑ Gil D., Prawosławie Historia Naród. Miejsce kultury duchowej w serbskiej tradycji i współczesności, Kraków 2005, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, ISBN 83-233-1951-0, s.174
- ↑ T. Judah, The Serbs, s.36
- ↑ A. Kamieńska, Wstęp, s.7
- ↑ T. Judah, The Serbs, ss.38–39
Bibliografia [edytuj]
- Judah T., The Serbs. History, Myth and the Destruction of Yugoslavia, Yale University Press, 2009
Linki zewnętrzne [edytuj]
| Poprzednik Marko Kraljewic |
 |
Książę Serbii 1371-1389 |
|
Następca Stefan Lazarević |
|
|||||||||||||||||||||||||
