Łazarz I Hrebeljanowić

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łazarz Hrebeljanović
Łazarz Hrebeljnović
Książę Serbii
Okres panowania od 1371
do 1389
Poprzednik Vukašin Mrnjavčević
Następca Stefan Lazarević
Dane biograficzne
Urodziny 1329 w Prilepcu
Śmierć 28 czerwca 1389 na Kosowym Polu, pochowany w Prisztinie, przeniesiony do monasteru Ravanica
Ojciec Pribac Hrebeljanović
Matka nieznana

Łazarz Hrebeljanović, Lazar, serb. Лазар Хребељановић (ur. 1329, zm. 28 czerwca 1389) – książę Serbii, nazywany również carem.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w 1329 w okolicach Nowego Brda[1]. Jego życie do roku 1371 jest słabo opisane w źródłach. Najprawdopodobniej wyróżnił się w czasie służby na dworze Stefana Urosza IV Duszana, co pozwoliło mu uzyskać tytuł kneza i poślubić Milicę Vukanić, pochodzącą z młodszej linii królewskiej dynastii Nemaniczów[1]. Po bitwie nad Maricą, w której nie wziął udziału, w sojuszu z bośniackim banem Tvrtkiem Kotromaniciem dokonał podziału ziem żupana Nikoli Altomanovicia, stając się najpotężniejszym z możnowładców serbskich[1]. Uzyskał wsparcie Serbskiego Kościoła Prawosławnego, który uznał go za człowieka zdolnego do odbudowy potęgi Serbii Nemaniczów. Łazarz Hrebeljanović był fundatorem wielu monasterów i cerkwi, w tym Rawanicy[2].

W miarę wzrostu swojej potęgi Łazarz zaczął używać tytułu króla wszystkich Serbów, mimo faktu, iż nigdy nie kontrolował wszystkich terytoriów zamieszkiwanych przez nich[3].

Dowodził wojskami Serbów i ich sojuszników w bitwie na Kosowym Polu w 1389. W bitwie tej zginął[4]. Okoliczności tego wydarzenia były różnie opisywane przez późniejsze kroniki. W pierwszych relacjach z Kosowego Pola informacja o śmierci Łazarza nie występuje w ogóle. Najstarsze informacje o jego śmierci w bitwie podają jedynie, iż "zginął od miecza". Dopiero w miarę rozwoju literatury hagiograficznej opiewającej postać Łazarza pojawiła się wersja, iż został on wzięty do niewoli i ścięty przez Turków[5].

Małżeństwo i dzieci[6][edytuj | edytuj kod]

Łazarz ożenił się ok. 1353 z Milicą (Милица) z rodziny Vukaniciów, pochodzącej od bocznej gałęzi carskiej i królewskiej dynastii Nemanjiciów, z którą miał siedmioro, potwierdzonych w źródłach, dzieci:

Obecność w kulturze serbskiej[edytuj | edytuj kod]

Mit kosowski[edytuj | edytuj kod]

Jednym z elementów zakorzenionego w kulturze serbskiej mitu kosowskiego jest obraz przymierza zawartego z Łazarzem Hrebeljanoviciem przez Boga. W noc poprzedzającą bitwę na Kosowym Polu, Łazarza odwiedził anioł, który przedstawił mu możliwość wyboru pomiędzy wielkim królestwem na ziemi a Królestwem Niebieskim. Władca wybrał Królestwo Niebieskie, które trwać będzie "na wieki wieków". Spowodowało to jednak upadek jego ziemskiego władania i śmierć w bitwie na Kosowym Polu. W micie kosowskim i wywodzącej się z niego ideologii świętosawskiej wydarzenie to oznacza początek szczególnego przymierza między Serbami a Bogiem[7].

W innych utworach Łazarz zmartwychwstaje po 40 latach od swojej śmierci, na pamiątkę Zmartwychwstania Jezusa[potrzebne źródło].

Kultura ludowa[edytuj | edytuj kod]

Łazarz Hrebeljanović jest bohaterem wielu ludowych pieśni epickich, opisujących jego życie, działalność oraz udział w bitwie na Kosowym Polu (Książęca wieczerza[8], Budowanie Rawanicy[9])

Kult[edytuj | edytuj kod]

Książę Lazar Hrebeljanovic

Książę Łazarz został uznany za świętego przez Serbską Cerkiew Prawosławną jako święty książę Łazarz. Jego wspomnienie wypada w dniu 15/28 czerwca.

Według tradycji ciało zabitego Łazarza zostało zwrócone wdowie po nim przez serbskich książąt, którzy złożyli Turkom hołd lenny. Milica pochowała je w Prisztinie, zaś w 1401 lub 1402 przeniosła do monasteru Rawanica. Jego ciało zostało umieszczone w ozdobnej race i ubrane w szatę z wyhaftowanymi postaciami lwów, którą miał mieć na sobie w czasie bitwy. W 1690 mnisi z Rawanicy zbiegli z monasteru w czasie Wielkiej Wędrówki Serbów, zabierając ze sobą relikwie; były one przechowywane początkowo w Szentendre, następnie zaś w Sremie. W 1942 relikwiarz został okradziony przez ustaszy, co skłoniło hitlerowskie władze okupacyjne do przeniesienia go do Belgradu. W 1987, dwa lata przed 600. rocznicą bitwy kosowskiej, relikwie były kolejno wystawiane w różnych monasterach Serbii i Bośni, przed ostatecznym przeniesieniem ich do Rawanicy. Według opiekujących się relikwiami zakonników mają one cudotwórczą moc. Jest to jeden z popularniejszych celów pielgrzymkowych w Serbii[10].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 T. Judah, The Serbs, s.27
  2. T. Judah, The Serbs, ss.27–28
  3. T. Judah, The Serbs, s.28
  4. David Nicolle: Bitwa pod Nikopolis - 1396. Wyd. I. Inowrocław: AmerCom SA na licencji Osprey Publishing, 2010, s. 18. ISBN 978-83-261-0910-2.
  5. T. Judah, The Serbs, s.38
  6. Родословне таблице и грбови српских династија и властеле; wyd. I Aleksa Ivić (1928), wyd. II Dusan Spasić, Aleksandar Plavestra i Dusan Mrdjenović (1987); Bata, Beograd, wyd. I ISBN 86-7685-007-0 (1928), wyd. II ISBN 86-7335-050-6 (1987) (w języku serbskim)
  7. Gil D., Prawosławie Historia Naród. Miejsce kultury duchowej w serbskiej tradycji i współczesności, Kraków 2005, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, ISBN 83-233-1951-0, s.174
  8. T. Judah, The Serbs, s.36
  9. A. Kamieńska, Wstęp, s.7
  10. T. Judah, The Serbs, ss.38–39

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Judah T., The Serbs. History, Myth and the Destruction of Yugoslavia, Yale University Press, 2009

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Marko Kraljewic
COA of Principality of Serbia.svg Książę Serbii
1371-1389
COA of Principality of Serbia.svg Następca
Stefan Lazarević