Łosice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Łosice
Fragment łosickiego rynku
Fragment łosickiego rynku
Herb
Herb Łosic
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat łosicki
Gmina Łosice
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1505
Burmistrz Janusz Stanisław Kobyliński
Powierzchnia 23,75 km²
Wysokość 157 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności
• gęstość

7176
303,5 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 83
Kod pocztowy 08-200
Tablice rejestracyjne WLS
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Łosice
Łosice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łosice
Łosice
Ziemia 52°12′41″N 22°43′02″E/52,211389 22,717222Na mapach: 52°12′41″N 22°43′02″E/52,211389 22,717222
TERC
(TERYT)
1141910024
Urząd miejski
ul. Piłsudskiego 6
08-200 Łosice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Łosice w Wikisłowniku
Strona internetowa
Kościół św. Zygmunta
Zalew na rzece Toczna
Dworzec autobusowy
Komenda policji

Łosicemiasto w województwie mazowieckim, nad rzeką Toczną, siedziba powiatu łosickiego i gminy miejsko-wiejskiej Łosice. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bialskopodlaskiego.

Były miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[1].

Według danych z 30 czerwca 2009 miasto miało 7207 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Na Południowym Podlasiu, we wschodniej części Wysoczyzny Siedleckiej, 30 km na wschód od Siedlec i ok. 120 km na wschód od Warszawy, ok. 35 km na zachód od Białej Podlaskiej, ok. 60 km od przejścia granicznego w Terespolu i Kukurykach. Miasto jest położone na terasie pradolinnym rzeki Tocznej (lewego dopływu Bugu o dł. 35 km.), 165 m n.p.m. na Wysoczyźnie Siedleckiej. Część wschodnią miasta otaczają pasma moreny, zbudowane z warstwowych piasków i żwirów. Okolice Łosic otaczają wzgórza kemowe.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o Łosicach pochodzą z 1264. Ok. 6 km na pn.-wsch. od dzisiejszych Łosic, wśród dawnych bagien znajduje się grodzisko w Dzięciołach, datowane na XI-XII w. Grodzisko ma kształt kolisty o średnicy 256 m. Oprócz grodziska w Dzięciołach (zwanego „okopy”), grodziska średniowieczne znajdują się w Klimach, Ostromęczynie, Chłopkowie, Huszlewie i Walimie. Prawdopodobnie osada z Dzięciołów została przeniesiona w inne miejsce, na teren obecnych Łosic, umożliwiające regularne rozplanowanie miasta i dogodny dojazd z różnych stron. Łosice leżą na terenie, gdzie w średniowieczu zetknęły się 2 elementy etniczno-kulturowe: mazowiecki i ruski. Obszar Łosic zajmowały w XIII w. osady ruskie. W XV w. w rejonie Łosic znajdowały się wsie drobnej szlachty mazowieckiej. W 1505 król Polski Aleksander Jagiellończyk w Radomiu przenosi miasto Łosice z prawa ruskiego na prawo magdeburskie. Sądownictwo nad mieszczanami miał sprawować wójt, a sprawami miejskimi mieli zarządzać burmistrz i rajcy. Przywilej zezwalał na budowę ratusza, wagi, postrzygalni sukna, urządzanie targu cotygodniowego i czterech jarmarków rocznie[3]. 4 jarmarki odbywały się w dniach 24 czerwca (Jana Chrzciciela), 13 lipca (św. Małgorzaty), 15 sierpnia (Wniebowzięcie NMP) i 29 września (św. Michała), sobota zaś była dniem targowym. W Łosicach istniały wówczas dwie cerkwie prawosławne – pw. św. Preczystej (Matki Boskiej) i św. Michała[4]. 1511 erygowano w mieście parafię katolicką. Dzierżawa łosicka należała do starostwa w Mielniku, później była oddzielnym starostwem. W jego skład weszły miasto Łosice oraz 8 wsi: Koronica, Rudka, Szpaki, Szydłówka, Olszanka, Prochenki, Łepki i Korczówka, a parafia łosicka składała się z 10 wsi ziemiańskich. Na mocy specjalnego przywileju Władysława IV miasto posiadało prawo sprzedaży trunków w całym kraju. W kwietniu 1657 doszło do koncentracji polskich sił wojskowych oraz pospolitego ruszenia pod Łosicami. Spotkały się dywizje Czarnieckiego, Lubomirskiego i grupa litewska Sapiehy. Musieli oni walczyć nie tylko ze Szwedami, ale również z księciem siedmiogrodzkim, który miał nadzieję na uzyskanie korony polskiej. Ich liczbę można oceniać na 25 tys. regularnych żołnierzy. Wobec braku piechoty zdecydowano o odwrocie w kierunku Brześcia, zaś Czarniecki został wezwany przez króla Jana Kazimierza do Dankowa. Pod koniec XVII w. zaczęli w Łosicach osiadać Żydzi. Stanowili oni dla mieszczan konkurencję. W okresie Księstwa Warszawskiego awansowały do rangi miasta powiatowego. Pełniły tę funkcję w okresie Królestwa Polskiego. Łosiczanie wzięli liczny udział w powstaniu listopadowym i powstaniu styczniowym. Miasto utraciło prawa miejskie w 1869, a odzyskało w 1915. Prawa miejskie Łosic na przestrzeni wieków były potwierdzane 17 razy przez 12 królów polskich. W 1892 Łosice nawiedził duży pożar.

W 1905 Łosice znajdowały się w powiecie konstantynowskim. W Łosicach wtedy odbyły się antyrządowe demonstracje młodzieży, a także wybuchły walki chłopskie o wprowadzenie języka polskiego do administracji gminnej oraz strajki robotników rolnych. Po rewolucji 1905 i ukazie tolerancyjnym wybudowano w Łosicach nowy kościół katolicki.

W czasie I wojny światowej Łosice i okolice były obszarem okupacji niemieckiej. Nie weszły jednak w skład Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego, tylko miały być przedmiotem ewentualnych przetargów na wypadek utworzenia w przyszłości pro-niemieckiego państwa ukraińskiego i były pod zarządem niemieckiej komendy etapów Ober-Ost.

W 1939 Łosice miały 5730 mieszkańców, z czego 48% stanowili Żydzi.

Łosice i ich najbliższe okolice w latach II wojny światowej były bazą działania ruchu oporu i widownią wielu akcji zbrojnych. W rejonie miasta walczył oddział 34 pułku piechoty pod dowództwem mjr. Stefana Wyrzykowskiego ps. Zenon. Łosice zostały zajęte przez Armię Radziecką 6 sierpnia 1944, lecz jeszcze do 1950 trwał okres powojennego niepokoju. Oddziały zbrojne Narodowych Sił Zbrojnych w styczniu 1945 opanowały Łosice. Podziemie zamordowało burmistrza miasta – członka PPR – J. Pietruczuka i jego córkę. Ponadto do aktywnego Podziemia zaliczano Ruch Oporu AK, Delegaturę Sił Zbrojnych i Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość. W 1956 Łosice ponownie zostają siedzibą powiatu w województwie warszawskim. W latach 1975-1998 były miastem-gminą w województwie bialskopodlaskim, a od 1 stycznia 1999 zostały siedzibą powiatu w województwie mazowieckim.

Przynależność administracyjno-polityczna Łosic:

  • 1333-1520 – Wielkie Księstwo Litewskie;
  • 1520-1569 – Wielkie Księstwo Litewskie, województwo podlaskie;
  • 1569-1795 – Korona Polska, województwo podlaskie;
  • 1795-1809 – zabór austriacki;
  • 1809-1815 – Księstwo Warszawskie, departament siedlecki, Łosice – stolicą powiatu;
  • 1816-1837 – Królestwo Polskie, województwo podlaskie, obwód bialski, powiat łosicki;
  • 1837-1842 – Królestwo Polskie, gubernia siedlecka, powiat łosicki;
  • 1842-1845 – Królestwo Polskie, gubernia siedlecka, powiat bialski, okręg łosicki;
  • 1845-1866 – Królestwo Polskie, gubernia lubelska;
  • 1867-1912 – Królestwo Polskie, gubernia siedlecka, powiat konstantynowski;
  • 1912-1914 – Królestwo Polskie, gubernia chełmska, powiat konstantynowski;
  • 1914-1918 – pod zarządem komendy Ober-Ost;
  • 1918-1932 – Polska, województwo lubelskie, powiat konstantynowski;
  • 1932-1939 – Polska, województwo lubelskie, powiat siedlecki;
  • 1939-1944 – Generalne Gubernatorstwo, dystrykt warszawski;
  • 1944-1949 – Polska, województwo lubelskie, powiat siedlecki;
  • 1949-1956 – Polska, województwo warszawskie, powiat siedlecki;
  • 1956-1975 – Polska, województwo warszawskie, Łosice – stolicą powiatu;
  • 1975-1998 – Polska, województwo bialskopodlaskie;
  • od 1999 – Polska, województwo mazowieckie, Łosice – stolicą powiatu.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • neogotycki kościół parafialny pw. św. Zygmunta wybudowany w latach 1906-1909, murowany w miejscu drewnianego z 1511 oraz kolejnego drewnianego z poł. XVII w., spalonego w 1878; w ołtarzu głównym obraz z XVII w. – Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVII w., w ołtarzu bocznym słynący cudami obraz Matki Bożej Przeczystej, pochodzący również z XVII w. zagubiony – kilkanaście lat temu wrócił do świątyni; liczne obrazy świętych, barokowe rzeźby, tablice nagrobne F. Tchórzewskiej z 1850 i ks. biskupa F.I. Lewińskiego, proboszcza łosickiego w latach 1827-1854.
  • dawny klasztor księży komunistów tzw. Seminarium z pierwszej poł. XIX w.
  • kaplica z 1845 pw. św. Apostołów Piotra i Pawła
  • barokowa figura przydrożna z 1775 przy ul. Kolejowej
  • drewniany dwór z końca XVIII w., tzw. „starostwo”, była siedziba sztabu czerwonych
  • pomnik przyrody – wiąz szypułkowy o wysokości 22 m i obwodzie 330 cm
  • zabytkowy cmentarz z pomnikiem na zbiorowej mogile poświęconej Dzieciom Zamojszczyzny – ofiarom zbrodni hitlerowskiej z 1943
  • mogiły żołnierzy WP z 1939 – 2 km od miasta miejsce w lesie zwane Artych z płytą i krzyżem, upamiętniającymi poległych w czasie II Wojny Światowej mieszkańców miasta
  • pomnik Józefa Piłsudskiego zrekonstruowany z 1934 oraz pomnik postawiony w dwusetną rocznicę Konstytucji 3 maja
  • w miejscu istniejącej do 1878 w Łosicach cerkwi unickiej wzniesiono w 1998 obelisk z napisem: Unitom Podlaskim w miejscach kultu religijnego w 400-tą rocznicę Unii Brzeskiej – społeczeństwo ziemi łosickiej – ma on upamiętniać wydarzenia ostatnich 40 lat XIX w., gdy podczas prześladowań unitów przez carat na Podlasiu śmierć poniosło 100 osób, a wiele tysięcy aresztowano i zesłano w głąb Rosji; w trzon obelisku wmurowano dwie tablice upamiętniające 400-lecie Unii brzeskiej oraz pielgrzymkę Jana Pawła II na Podlasie; obelisk przypomina figurki stawiane przez unitów
  • płyta granitowa na cerkwisku gdzie do 1929 była cerkiew oraz cmentarz unicki, drewniana cerkiew z I poł. XVIII w. znajduje się obecnie w Dęblinie[5]
  • cmentarz żydowski w Łosicach

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

  • Zespół Szkół Nr 1 – Liceum Ogólnokształcące, Gimnazjum, Szkoła Podstawowa
  • Zespół Szkół Nr 2 – Technikum, Zasadnicza Szkoła Zawodowa, Liceum Ogólnokształcące
  • Zespół Szkół Nr 3 – Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego
  • Zespół Placówek Oświatowo-Wychowawczych
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Stanisława Moniuszki
  • Poradnia Psychologiczno–Pedagogiczna

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Ośrodek usługowy regionu rolniczego; drobny przemysł.

  • Laktopol – zakłady mleczarskie
  • Perun – fabryka sprzętu spawalniczego

Transport[edytuj | edytuj kod]

W mieście krzyżują się drogi krajowe i wojewódzkie:

Łosice nie mają połączenia kolejowego. Najbliższa stacja kolejowa: Niemojki w odległości około 5 km od Łosic na linii kolejowej nr 31 Siedlce – CzeremchaSiemianówka.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

W mieście ma siedzibę dekanat łosicki należący do rzymskokatolickiej diecezji siedleckiej i wchodzące w jego skład dwie parafie: parafia św. Zygmunta oraz parafia Trójcy Świętej. Na terenie Łosic znajduje się też Sala Królestwa miejscowego Chrześcijańskiego Zboru Świadków Jehowy[6].

Przypisy

  1. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
  2. Lucyna Nowak, Joanna Stańczyk, Agnieszka Znajewska: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2009 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-11. ISSN 1734-6118. (pol.)
  3. Tomasz Demidowicz, Proces lokacji miasta Łosice na prawie magdeburskim w XVI w., "Szkice Podlaskie", z. 7, 1999, s. 19-20.
  4. CERKIEW PRAWOSŁAWNA NA PODLASIU.
  5. Cerkiew unicka w Dęblinie.
  6. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]