Łuny w Bieszczadach

Łuny w Bieszczadach (początkowo miała nosić tytuł Tak było w Bieszczadach) – powieść przygodowa Jana Gerharda, wydana po raz pierwszy w 1959 roku, przedstawiająca obraz walk toczących się na terenie Bieszczadów w latach 1944–1947 pomiędzy siłami polskimi a oddziałami UPA. Na kanwie tej powieści Ewa i Czesław Petelscy zrealizowali w roku 1961 dramat wojenny Ogniomistrz Kaleń (1961) z Wiesławem Gołasem w roli tytułowej; film został nagrodzony Nagrodą Ministra Kultury i Sztuki II stopnia (rok 1962).

Powieść miała sumie 12 wydań, osiągając ponad 500 tysięcy sztuk nakładu. W czasach PRL książka zatwierdzona była przez Ministerstwo Oświaty i Szkolnictwa Wyższego jako lektura w liceach ogólnokształcących, technikach i zasadniczych szkołach zawodowych.

Fabuła

Fabuła książki opowiada historię kapitana Jerzego Ciszewskiego, dowódcy jednego z batalionów pułku podpułkownika Tomaszewskiego (następnie majora Grodzickiego). Związanych z kapitanem Ciszewskim jest wiele wątków, między innymi jego miłosne przygody z Barbarą, Ewą, oraz Ireną Grodzicką (żoną przełożonego) ponadto poznajemy dowódców, innych oficerów i podoficerów: majora Premingera, porucznika Turskiego. Bohaterowie drugiej strony barykady to między innymi major Żubryd - dowódca batalionu "serca gorejącego", kurinny Ren, rejonowy prowidnyk Ihor.

Niezgodności historyczne

Powieść, mimo iż oparta na prawdziwych wydarzeniach, znacznie przeinacza lub rozmywa fakty. Zawarto w niej np. twierdzenia, że znikanie całych wsi w Bieszczadach (m.in. Jaworzec, Ustrzyki Górne, Brzegi Górne), spowodowane jest tylko i wyłącznie terrorem UPA, bez związku z przymusowymi przesiedleniami. Ponadto razem z "bandytami z lasów" w jednym szeregu stawiani są spekulanci (na ogół członkowie PSL), zwolennicy Stanisława Mikołajczyka, oraz Amerykanie. Ponadto referendum ludowe z roku 1946 zostaje ukazane jako przeprowadzone w sposób całkowicie demokratyczny, a generał Świerczewski (ani razu jednak nie wymieniony z nazwiska) - jako mąż stanu i posiadający niesłychany autorytet u żołnierzy bohater. Opisywane w utworze zbrodnie UPA nie są całkowicie fikcyjne, w rzeczywistości we wskazanych miejscach i czasie miały miejsce potyczki między UPA a LWP.

Literatura

• Grzegorz Motyka - W kręgu "Łun w Bieszczadach", Warszawa 2009, ISBN 978-83-7399-340-2