Łuskwiak zmienny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Łuskwiak zmienny
Kolonia łuskwiaka zmiennego w stanie wilgotnym
Kolonia łuskwiaka zmiennego w stanie wilgotnym
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pierścieniakowate
Rodzaj Kuehneromyces
Gatunek łuskwiak zmienny
Nazwa systematyczna
Kuehneromyces mutabilis (Schaeff.) Singer & A.H. Sm
Mycologia 38(5): 505 (1946)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Blaszki i trzon
Łuskwiak zmienny podczas suchej pogody

Łuskwiak zmienny (Kuehneromyces mutabilis (Schaeff.) Singer & A.H. Sm.) – gatunek grzybów należący do rodziny pierścieniakowatych (Strophariaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Strophariaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[2].

Po raz pierwszy takson ten opisany został przez Schaeffa w 1774 jako Agaricus mutabilis, w 1871 P. Kumm przeniósł go do rodzaju Pholiota jako Pholiota mutabilis[1] i pod taką nazwą głównie znany był w Polsce. Franciszek Błoński w 1890 utworzył dla niego polską nazwę łuskwiak zmienny. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także jako: opieńki zmienne lub łuszczak zmienny[3]. W 1946 gatunek ten został przeniesiony do innego rodzaju Kuehneromyces i według aktualnych ustaleń taksonomicznych jest to jego prawidłowa pozycja w taksonomii grzybów[2], tak więc nazwy polskie są już niespójne z nazwą naukową.

Synonimy łacińskie[2]:

  • Agaricus mutabilis Schaeff. 1774
  • Dryophila mutabilis (Schaeff.) Quél. 1886
  • Galerina mutabilis (Schaeff.) P.D. Orton 1960
  • Kuehneromyces mutabilis var. major Bon 1993
  • Kuehneromyces mutabilis (Schaeff.) Singer & A.H. Sm. 1946 var. mutabilis
  • Lepiota caudicina Gray 1821
  • Pholiota mutabilis (Schaeff.) P. Kumm. 1871
  • Pholiota mutabilis (Schaeff.) P. Kumm. 1871 f. mutabilis

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 2-7 cm. Po deszczach cynamonowobrązowawy i śluzowaty, podczas suszy wysycha od środka do brzegów, tak że środek jest bladoochrowy, brzeg brązowawy, prążkowany. Za młodu półkolisty, z wiekiem całkiem płaski, gładki, nagi, z tępym garbkiem pośrodku[4].

Blaszki

Za młodu okryte osłoną, gęste. początkowo białawe, potem żółtobrunatne, w końcu rdzawobrązowe. Są ciasno ustawione i przyrośnięte do trzonu, czasami nieco zbiegają po nim[4].

Trzon

O długości 5-7 cm, grubości 5-8 mm, cylindryczny, powyginany. Ma kolor podobny jak kapelusz. Jest łykowaty i wewnątrz pusty. W górnej części ma skórzasty pierścień z licznymi odstającymi łuseczkami. Poniżej pierścienia na trzonie są ciemnobrązowe kosmki, powyżej pierścienia trzon jest gładki lub delikatnie prążkowany[5].

Miąższ

W kapeluszu cienki, białawy, miękki i wodnisty, w trzonie twardy, rdzawobrązowy. Smak nieznaczny, zapach przyjemny,przypominający świeże, cięte drewno[6].

Wysyp zarodników

Rdzawobrązowy. Zarodniki o średnicy 6-7 x 4-4,5 µm, jajowate, gładkie, bladobrązowe[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje na całej półkuli północnej[7]. W Polsce jest pospolity. Rośnie gromadnie w lasach liściastych i mieszanych, parkach i ogrodach na pniakach i obumarłych pniach (blisko ziemi) i gałęziach drzew liściastych. Owocniki pojawiają się od kwietnia do listopada. Związany jest z gatunkami drzew i krzewów: olsza szara, olsza czarna, brzoza brodawkowata, grab, leszczyna, buk, wierzba, dąb i lipa drobnolistna. Bardzo rzadko spotykany na drewnie jodły, sosny i świerka[3].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof[3]. Grzyb jadalny, nadający się do zup, sosów. Spożywać należy tylko kapelusze, ponieważ trzony są zbyt łykowate. Nie nadaje się do marynowania w occie. Zmienia kolor zupy na brązowy[7] .

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Bardzo podobna jest trująca hełmówka jadowita (Galerina marginata). Rozróżnić te dwa gatunki można tylko po wyglądzie trzonu (u hełmówki pokryty jest białymi kosmkami osłony, które tworzą zygzakowaty wzorek)[8]. Ponadto nie rośnie ona na drzewach liściastych, lecz wyłącznie na pniakach drzew iglastych[4]. Łysiczka łagodna (Hypholoma capnoides) ma blaszki w niebieskawym odcieniu[4].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Species Fungorum. [dostęp 2013-10-09].
  2. 2,0 2,1 2,2 Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  3. 3,0 3,1 3,2 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. Aurel Dermek: Grzyby. 1981. ISBN 8321723578.
  6. 6,0 6,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. 7,0 7,1 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  8. Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.