Łutownia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Łutownia
Łutownia
Łutownia przed Rezerwatem Szczekotowo
Lokalizacja Europa
 Polska
Źródło Nowosady/Zwodzieckie
167 m n.p.m.
Ujście Narewka
Stara Białowieża (uroczysko)
149 m n.p.m.
Długość 19 km
Powierzchnia zlewni 120 km²
mapa
Łutownia na tle rzek Puszczy Białowieskiej
Łutownia na tle rzek Puszczy Białowieskiej
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Polski

Łutowniarzeka w województwie podlaskim, o długości 19,19 km. Lewy dopływ Narewki, największe dopływy: Dubinka i Krynica.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Łutownia. W dawnych źródłach określana była jako Łętownia, Lętownia, Łotownia, Łutownica, Latownica, Lutownia i Szczekotówka. "Łętownia" i "Lętownia", to polskie określenia tej rzeki, pozostałe pochodzą z różnych dialektów ruskich. "Łętami" (polskie) określano niegdyś słabsze lasy, gaje lipowe, krzaki; po rusku "łut" oznacza lipowe łyko[1].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Jest to typowa puszczańska rzeka. Przepływ wody zakłócany i hamowany jest przez zarastanie, zlodzenia i piętrzenia wody przez bobry. Dominują tu siedliska lasowe o mieszanym drzewostanie i wielopiętrowej strukturze. Drzewostan charakteryzuje duża produkcyjność biomas i duży zapas grubizny.

Przepływa przez centralną część Puszczy Białowieskiej i jest największym lewostronnym dopływem Narewki. Zlewnia rzeki Łutowni ma powierzchnię 120,44 km² i niemal w całości zajmuje lasy (niemal 91,7%)[2]. Stanowi ona 21% powierzchni znajdującej się w granicach Polski Puszczy Białowieskiej. Spadek wód wynosi 0,93‰.

Łutownia wypływa z Bagien Derlicz, stanowionych przez duże połacie kompleksów torfowiskowych, w okolicach wsi Zwodzieckie i Nowosady.

W połowie swego biegu przepływa przez Rezerwat przyrody Szczekotowo, ten odcinek chroniony jest od roku 1979.

W dolnym biegu koryto rzeki osiąga około 1,5 m głębokości, a szerokość doliny dochodzi do 100 m. Wpada do Narewki po ominięciu uroczyska Stara Białowieża, 5 km poniżej Białowieży.

Łutownia, 0.5 km przed Szczekotowem (wiosna)
Łutownia, 0.5 km przed Szczekotowem (wiosna)

Stosunki wodne[edytuj | edytuj kod]

W latach 1891-1892 koryto rzeki, w dolnym jej biegu, zostało wyprostowane, na skutek czego ostatnie 8,5 km rzeki stało się spławne. W 1894 roku zbudowano trzy tamy ze śluzami. Ponownej regulacji rzeki dokonano w latach 60[3]. XX stulecia (tym razem dotyczyła ona górnego biegu rzeki). Wykopano 5-kilometrowy kanał odwadniający bagna Derlicz, w efekcie czego Łutownia szybko traciła swoją wodę i późnym latem, w górnym jej biegu, niemal co roku, ukazywało się suche dno. Zmniejszenie zasobów wodnych pogorszyło funkcjonowanie ekosystemów leśnych. Borealne brzeziny bagienne porastające Bagna Derlicz uległy szybkiej degradacji. W roku 1985 pogłębiono niektóre z rowów w północno-zachodniej części zlewiska Łutowni, jednak po roku 1975 wzrosła liczba bobrów[4], co nieznacznie poprawiło stosunki wodne, kosztem niewielkich ubytków w drzewostanie. W roku 2001 z inicjatywy PTOP dla ratowania sytuacji zbudowano progi kamienne. Mają one na celu spowolnienie i zmniejszenie odpływu wody ze zlewni rzeki Łutownia.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • P. Bajko, Łutownia, Czasopis, 03/2008, ss. 21-22.

Przypisy

  1. Piotr Bajko, Echa Starej Białowieży, Otwock - Białowieża 2012, s. 75.
  2. Owe 8,3% to okolice wsi Nowosady i Skupowo.
  3. Piotr Bajko, Echa Starej Białowieży, Otwock - Białowieża 2012, s. 76.
  4. Wzrost nastąpił w całej puszczy, zwłaszcza w dorzeczu Narewki.