Łysiczka
| Łysiczka | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka | |
| Królestwo | grzyby |
| Gromada | podstawczaki |
| Klasa | pieczarniaki |
| Rząd | pieczarkowce |
| Rodzina | pierścieniakowate |
| Rodzaj | łysiczka |
| Nazwa systematyczna | |
| Psilocybe (Fr.) P. Kumm. Führ. Pilzk.: 21, 71 (Zwickau, 1871) |
|
| Typ nomenklatoryczny | |
| łysiczka czarnobrązowa (Psilocybe montana (Pers.) P. Kumm.) | |
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Łysiczka (Psilocybe (Fr.) P. Kumm.) – rodzaj grzybów należący do rodziny pierścieniakowatych (Strophariaceae).
[edytuj] Charakterystyka
Grzyby należące do rodzaju Psilocybe to saprotrofy wytwarzające owocniki złożone z kapelusza i trzonu. Kapelusze owocników są higrofaniczne, nagie lub z kosmkowatymi pozostałościami osłony, o lepkiej lub mazistej powierzchni. Hymenofor blaszkowy, blaszki szeroko przyrośnięte do trzonu, o regularnej tramie, po dojrzeniu owocników zabarwione czarno-brązowo. Trzony owocników mają suchą powierzchnię i przeważnie pozbawione są pierścienia. U niektórych gatunków miąższ po skaleczeniu przebarwia się niebiesko. Charakteryzują się one zawartością substancji psychoaktywnych: psylocybiny i psylocyny, a czasem także baeocybiny i norbaeocybiny. Zarodniki łysiczek są elipsoidalne lub lekko kanciaste, o gładkiej powierzchni, z obecną porą rostkową. Wysyp zarodników jest barwy ciemnoliliowo-brązowej lub ciemnobrązowej.
[edytuj] Systematyka
Takson Psilocybe został zdiagnozowany przez Eliasa Friesa w pierwszym tomie Systema Mycologicum z 1821, w randze plemienia należącego do rodzaju Agaricus:
 Coprini spec. Pers. syn. p. 407. Pratella Gymn. Nees Syst. p. 209. CHAR. Velum marginale, tenue, flocculosum, fugacissimum. Stipes cavus, raro junior farctus, tenax, æqualis, subfibrillosus, sæpe viscidus, e conico l. convexo expansus, a stipite subdiscretus. Lamellæ latiusculæ. Substantia tenax, persistens, numquam deliquescens. Obs. Tribus naturalissima, a Ψιλος & κυβη dicta. Species plurimæ terresters, loca pinguia l. paludosa incolentes, solitariæ l. gregariæ, minores, persistentes, non cibariæ, valde variantes; hinc pauciores tantum distinguere ausus sum. (A. arvatis, inquilin.) |
Nazwa systematyczna Psilocybe została nadana ze względu na gładką powierzchnię kapeluszy owocników i oznacza łysą (gr. psilos) głowę (gr. kubê). Do rangi rodzaju został przeniesiony przez Paula Kummera w Der Führer in die Pilzkunde z 1871. Gatunkiem typowym jest łysiczka czarnobrązowa (Psilocybe montana). Wyniki badań filogenetycznych prowadzonych m.in. przez Jeana-Marca Moncalvo, które opublikowano w 2002 wskazują, że jest to takson polifiletyczny. Wyróżniają się w nim dwa, wyraźnie odrębne klady. Pierwszy z nich obejmuje przebarwiające się niebiesko grzyby psychoaktywne i jest on siostrzany dla rodzaju hełmówka (Galerina). Drugi klad, do którego należy gatunek typowy, zawiera gatunki pozbawione tych cech i jest spokrewniony głównie z rodzajem Melanotus, a także łuszczakami (Kuehneromyces) i grzybami z rodzaju Phaeogalera. Do 2010 formalnie nie dokonano takiego podziału systematycznego i zakłada się, że jest to jeden rodzaj, zaliczany według kodeksu Index Fungorum do rodziny Strophariaceae (ze względu na cechy zarodników i skórki kapelusza). Wyróżnia się w nim gatunki:
- Psilocybe apelliculosa P.D. Orton;
- łysiczka argentyńska (Psilocybe argentina (Speg.) Singer);
- łysiczka aucklandzka (Psilocybe aucklandiae Guzmán, C.C. King & Bandala);
- łysiczka aztecka (Psilocybe aztecorum R. Heim);
- Psilocybe azurescens Stamets & Gartz;
- łysiczka czeska (Psilocybe bohemica Šebek);
- Psilocybe caerulescens Murrill;
- Psilocybe caerulipes (Peck) Sacc.;
- Psilocybe chionophila Lamoure;
- łysiczka gnojowa (Psilocybe coprophila (Bull.) P. Kumm.);
- łysiczka drobna (Psilocybe crobula (Fr.) Singer);
- łysiczka kubańska (Psilocybe cubensis (Earle) Singer);
- Psilocybe cyanescens Wakef.;
- Psilocybe eucalypta Guzmán & Watling;
- Psilocybe fimetaria (P.D. Orton) Watling;
- łysiczka stożkowata (Psilocybe inquilina (Fr.) Bres.);
- Psilocybe kumaenorum R. Heim;
- łysiczka magiczna (Psilocybe magica Svrček);
- łysiczka makarorańska (Psilocybe makarorae P.R. Johnst. & P.K. Buchanan);
- Psilocybe merdaria (Fr.) Ricken;
- Psilocybe merdicola Huijsman;
- łysiczka meksykańska (Psilocybe mexicana R. Heim);
- łysiczka Moellera (Psilocybe moelleri Guzmán);
- łysiczka czarnobrązowa (Psilocybe montana (Pers.) P. Kumm.);
- łysiczka nowozelandzka (Psilocybe novae-zelandiae Guzmán & E. Horak);
- łysiczka mitrowatozarodnikowa (Psilocybe phyllogena (Peck) Peck);
- Psilocybe pratensis P.D. Orton;
- Psilocybe pseudobullacea (Petch) Pegler;
- łysiczka quebecka (Psilocybe quebecensis Ola'h & R. Heim);
- Psilocybe sabulosa Peck;
- Psilocybe scobicola (Berk. & Broome) Sacc.;
- łysiczka lancetowata (Psilocybe semilanceata (Fr.) P. Kumm.);
- łysiczka błotna (Psilocybe strictipes Singer & A.H. Sm.);
- łysiczka Stuntza (Psilocybe stuntzii Guzmán & J. Ott);
- Psilocybe subaeruginascens Höhn.;
- Psilocybe subaeruginosa Cleland;
- Psilocybe subcoprophila (Britzelm.) Sacc.;
- Psilocybe subcubensis Guzmán;
- Psilocybe subviscida (Peck) Kauffman;
- Psilocybe tampanensis Guzmán & Pollock;
- łysiczka tasmańska (Psilocybe tasmaniana Guzmán & Watling);
- Psilocybe turficola J. Favre;
- łysiczka wysokogórska (Psilocybe velifera (J. Favre) Singer);
- łysiczka zapotecka (Psilocybe zapotecorum R. Heim.).
[edytuj] Bibliografia
- Paul Kirk: Index Fungorum. [dostęp 15 kwietnia 2010].
- Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 392. ISBN 8374045132.
- E.M. Fries: Systema Mycologicum. T. I. 1821, s. 289.
- J.-M. Moncalvo. One hundred and seventeen clades of euagarics. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 23, s. 357-400, 2002.
