Łysiczka

Łysiczka
Łysiczka czarnobrązowa (Psilocybe montana)
Systematyka
Królestwo	grzyby
Gromada	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	pierścieniakowate
Rodzaj	łysiczka
Nazwa systematyczna
Psilocybe (Fr.) P. Kumm. Führ. Pilzk.: 21, 71 (Zwickau, 1871)
Typ nomenklatoryczny
łysiczka czarnobrązowa (Psilocybe montana (Pers.) P. Kumm.)
Zdjęcia i grafiki w Commons

Łysiczka (Psilocybe (Fr.) P. Kumm.) – rodzaj grzybów należący do rodziny pierścieniakowatych (Strophariaceae).

Charakterystyka

Saprotrofy wytwarzające owocniki złożone z kapelusza i trzonu. Kapelusze owocników są higrofaniczne, nagie lub z kosmkowatymi pozostałościami osłony, o lepkiej lub mazistej powierzchni. Hymenofor blaszkowy, blaszki szeroko przyrośnięte do trzonu, o regularnej tramie, po dojrzeniu owocników zabarwione czarno-brązowo. Trzony owocników mają suchą powierzchnię i przeważnie pozbawione są pierścienia. U niektórych gatunków miąższ po skaleczeniu przebarwia się niebiesko. Charakteryzują się one zawartością substancji psychoaktywnych: psylocybiny i psylocyny, a czasem także baeocybiny i norbaeocybiny. Zarodniki łysiczek są elipsoidalne lub lekko kanciaste, o gładkiej powierzchni, z obecną porą rostkową. Wysyp zarodników jest barwy ciemnoliliowo-brązowej lub ciemnobrązowej.

Systematyka

Łysiczka czeska (Psilocybe bohemica)

Łysiczka stożkowata (Psilocybe inquilina

Psilocybe subaeruginascens

Łysiczka zapotecka (Psilocybe zapotecorum

Uwagi taksonomiczne

Takson Psilocybe został zdiagnozowany przez Eliasa Friesa w pierwszym tomie Systema Mycologicum z 1821, w randze plemienia należącego do rodzaju Agaricus:

Trib. XXXIV. PSILOCIBE.    Coprini spec. Pers. syn. p. 407. Pratella Gymn. Nees Syst. p. 209.    CHAR. Velum marginale, tenue, flocculosum, fugacissimum. Stipes cavus, raro junior farctus, tenax, æqualis, subfibrillosus, sæpe viscidus, e conico l. convexo expansus, a stipite subdiscretus. Lamellæ latiusculæ. Substantia tenax, persistens, numquam deliquescens.    Obs. Tribus naturalissima, a Ψιλος & κυβη dicta. Species plurimæ terresters, loca pinguia l. paludosa incolentes, solitariæ l. gregariæ, minores, persistentes, non cibariæ, valde variantes; hinc pauciores tantum distinguere ausus sum. (A. arvatis, inquilin.)

Nazwa systematyczna Psilocybe została nadana ze względu na gładką powierzchnię kapeluszy owocników i oznacza łysą (gr. psilos) głowę (gr. kubê). Do rangi rodzaju został przeniesiony przez Paula Kummera w Der Führer in die Pilzkunde z 1871. Gatunkiem typowym jest łysiczka czarnobrązowa (Psilocybe montana). Wyniki badań filogenetycznych prowadzonych m.in. przez Jeana-Marca Moncalvo, które opublikowano w 2002 wskazują, że jest to takson polifiletyczny. Wyróżniają się w nim dwa, wyraźnie odrębne klady. Pierwszy z nich obejmuje przebarwiające się niebiesko grzyby psychoaktywne i jest on siostrzany dla rodzaju hełmówka (Galerina). Drugi klad, do którego należy gatunek typowy, zawiera gatunki pozbawione tych cech i jest spokrewniony głównie z rodzajem Melanotus, a także łuszczakami (Kuehneromyces) i grzybami z rodzaju Phaeogalera. Do 2010 formalnie nie dokonano takiego podziału systematycznego i zakłada się, że jest to jeden rodzaj, zaliczany według kodeksu Index Fungorum do rodziny Strophariaceae (ze względu na cechy zarodników i skórki kapelusza).

Synonimy

Agaricus subgen. Deconica W.G. Sm., Agaricus subgen. Stropharia Fr., Agaricus trib. Hypholoma Fr., Agaricus trib. Psilocybe Fr., Cytophyllopsis R. Heim ex R. Heim, Deconica (W.G. Sm.) P. Karst., Delitescor Earle, Galeropsina Velen., Geophila Quél., Hypholoma (Fr.) P. Kumm., Melanotus Pat., Naematoloma P. Karst., Nematoloma sect. Stropholoma Singer, Psilocybe subgen. Melanotus (Pat.) Noordel., Stropharia (Fr.) Quél., Stropholoma (Singer) Balletto, Weraroa Singer (na podstawie Species Fungorum)

Gatunki

• Psilocybe apelliculosa P.D. Orton
• Psilocybe argentina (Speg.) Singer – łysiczka argentyńska
• Psilocybe aucklandiae Guzmán, C.C. King & Bandala – łysiczka aucklandzka
• (Psilocybe aztecorum R. Heim – łysiczka aztecka
• Psilocybe azurescens Stamets & Gartz
• Psilocybe bohemica Šebek – łysiczka czeska
• Psilocybe caerulescens Murrill
• Psilocybe caerulipes (Peck) Sacc.
• Psilocybe chionophila Lamoure
• Psilocybe coprophila (Bull.) P. Kumm. – łysiczka gnojowa
• Psilocybe crobula (Fr.) Singer – łysiczka drobna
• Psilocybe cubensis (Earle) Singer – łysiczka kubańska
• Psilocybe cyanescens Wakef.
• Psilocybe eucalypta Guzmán & Watling
• Psilocybe fimetaria (P.D. Orton) Watling
• Psilocybe inquilina (Fr.) Bres. – łysiczka stożkowata
• Psilocybe kumaenorum R. Heim
• Psilocybe magica Svrček – łysiczka magiczna
• Psilocybe makarorae P.R. Johnst. & P.K. Buchanan – łysiczka makarorańska
• Psilocybe merdaria (Fr.) Ricken
• Psilocybe merdicola Huijsman
• Psilocybe mexicana R. Heim – łysiczka meksykańska
• Psilocybe moelleri Guzmán – łysiczka Moellera
• Psilocybe montana (Pers.) P. Kumm. – łysiczka czarnobrązowa
• Psilocybe novae-zelandiae Guzmán & E. Horak – łysiczka nowozelandzka
• Psilocybe phyllogena (Peck) Peck – łysiczka mitrowatozarodnikowa
• Psilocybe pratensis P.D. Orton
• Psilocybe pseudobullacea (Petch) Pegler
• Psilocybe quebecensis Ola'h & R. Heim – łysiczka quebecka
• Psilocybe sabulosa Peck
• Psilocybe scobicola (Berk. & Broome) Sacc.
• Psilocybe semilanceata (Fr.) P. Kumm. – łysiczka lancetowata
• Psilocybe strictipes Singer & A.H. Sm. – łysiczka błotna
• Psilocybe stuntzii Guzmán & J. Ott – łysiczka Stuntza
• Psilocybe subaeruginascens Höhn.
• Psilocybe subaeruginosa Cleland
• Psilocybe subcoprophila (Britzelm.) Sacc.
• Psilocybe subcubensis Guzmán
• Psilocybe subviscida (Peck) Kauffman
• Psilocybe tampanensis Guzmán & Pollock
• Psilocybe tasmaniana Guzmán & Watling – łysiczka tasmańska
• Psilocybe turficola J. Favre
• Psilocybe velifera (J. Favre) Singer – łysiczka wysokogórska
• Psilocybe zapotecorum R. Heim. – łysiczka zapotecka

Wykaz gatunków (nazwy naukowe) na podstawie Index Fungorum. Obejmuje on tylko gatunki zweryfikowane o potwierdzonym statusie. Oprócz tych wyżej wymienionych na liście Index Fungorum znajdują się gatunki niezweryfikowane. Nazwy polskie na podstawie atlasów grzybów.