Ślaz dziki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ślaz dziki
Malva sylvestris Solana del Pino.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd ślazowce
Rodzina ślazowate
Rodzaj ślaz
Gatunek ślaz dziki
Nazwa systematyczna
Malva sylvestris L.
Sp. pl. 2:689. 1753
Synonimy

Malva mauritiana L.,
M. sylvestris var. incanescens Griseb.,
M. sylvestris var. mauritiana (L.) Boiss[2].

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiatostan

Ślaz dziki (Malva sylvestris L.), czasami nazywany także ślazem leśnym – gatunek rośliny należący do rodziny ślazowatych (Malvaceae). W gwarach ludowych ślaz dziki nazywany jest: ślazik, ślazówka, malwa dzika, guziczkowe ziele, ślaz zajęczy, kędzierzawiec[3]. Jest szeroko rozprzestrzeniony. Rodzime obszary jego występowania to Europa, duża część Azji, Afryka Północna[2]. Rozprzestrzenił się także na Azorach i gdzieniegdzie poza obszarem swojego rodzimego występowania[2]. W Polsce występuje pospolicie na całym niżu i w niższych partiach gór. Rośnie często w miejscach nasłonecznionych, w rowach i przy drogach[4]. W wielu krajach jest uprawiany.

Morfologia

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Szorstko owłosiona, pokładająca lub wzniesiona, u dołu drewniejąca, w górze odstająco gałęzista, o długości od 30 do 120 cm.
Liście
W nasadzie sercowate, okrągławe, ogonkowe, 3-,5- lub 7-dłoniastoklapowane, z płytko karbowanymi lub piłkowanymi brzegami, obustronnie dość gęsto owłosione.
Kwiaty
Na nierównych szypułkach, duże, o śr. do 6 cm, wyrastają w pachwinach liści górnych od 2 do 6 kwiatów. Korona 3-4-krotnie dłuższa od kielicha, pięcopłatkowa. Płatki głęboko wycięte, purpurowo-fioletowe lub czarnofioletowe o długości od 1,5 do 3 cm, z widocznymi na powierzchni płatków trzema ciemniejszymi prążkami. Słupek wielokrotny z licznymi szyjkami. Kwitnie od maja do października.
Owoc
Rozłupnia składająca się od 9 do 11 jednonasiennych rozłupek o zaokrąglonych brzegach.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina dwuletnia lub bylina, hemikryptofit. Kwitnie od końca czerwca do późnego października. Kwiaty zapylane przez owady. Roślina miododajna[5]. Siedlisko: przydroża, przychacia, zręby,przydroża, skraje lasów, w ogrodach jest chwastem. Roślina ruderalna. Jest rośliną wskaźnikową piaszczystych gleb. Lubi gleby średnie i lżejsze nie kwaśne, nie znosi gleb mokrych. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla SAll. Artemisienea[6].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Tworzy mieszańce z ś. drobnokwiatowym i ś. zaniedbanym.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina lecznicza
Surowiec zielarski
Kwiat ślazu dzikiego (Flos Malvae sylvestris) o 5 dużych, promienistych, sercowato wciętych płatkach korony i charakterystycznym podwójnym kielichu, purpuroworóżowy z ciemniejszymi żyłkami, osadzony po kilka w kątach liści[7]. Jest surowcem śluzowym. Zawartość śluzu wynosi 0,5-6%. Kwiaty zawierają ponadto glikozyd antocyjanowy: malwinę, kwasy organiczne i składniki mineralne[8].
Działanie
Surowiec ten jest używany jako środek osłaniający i zmiękczający zewnętrznie i wewnętrznie w stanach nieżytowych nosa i zapalnych dróg oddechowych. Zawarty w kwiatach śluz przechodzi do wyciągów wodnych i powleka błony śluzowe jamy ustnej, gardła i krtani, chroniąc je przed podrażnieniem, łagodzi również kaszel, przywraca ruch nabłonka rzęskowego, ułatwia odkrztuszanie i zmniejsza stan zapalny[9]. Jest jednym z surowców roślinnych które mogą być stosowane u małych dzieci i niemowląt[4].
Dawkowanie
Napar z kwiatów ślazu dzikiego uzyskuje się poprzez naparzanie pod przykryciem przez 15 minut 1-2 łyżek surowca zalanych 350ml wrzątku. Po 15 minutach należy odcedzić napar. Pić po ⅛ szklanki 3 razy dziennie po jedzeniu w suchym kaszlu i chrypce[9]. Napar można również stosować do płukania gardła oraz w postaci lewatyw u małych dzieci w nawykowych zaparciach. Napar taki nadaje się również do kapieli niemowląt z atopowym zapaleniem skóry[4].
Zbiór i suszenie
Do celów leczniczych zbiera się od czerwca do sierpnia w okresie zakwitania świeżo rozwinięte kwiaty, zrywając je ręcznie bez szypułek i starając się nie zgniatać koron[8]. Szybko suszy się rozłożone cienką warstwą w cieniu i przewiewie w celu zachowania pięknej niebieskofioletowej barwy[9].
Roślina jadalna
Dawniej spożywany był jako jarzyna. Z młodych liści i pędów ślazu sporządzano zupę ziołową, sałatkę i dodatki. Z suszonych liści robiono herbatę. Kwiaty dodawano do surówek.
Roślina ozdobna
Jest uprawiany jako roślina ozdobna. Nadaje się na rabaty kwiatowe w ogródkach, szczególnie naturalistycznych. Uprawiane kultywary mają kwiaty o barwie od białej przez niebieską do ciemnopurpurowej.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Jest uprawiany zwykle jako roślina dwuletnia, czasami bylina. Strefy mrozoodporności 5-10[10]. Najlepiej rośnie na słonecznym stanowisku i na przepuszczalnym, niezbyt żyznym podłożu. Rozmnaża się przez nasiona lub sadzonki, zwykle w ogrodzie rozsiewa się sam. Po pierwszym kwitnieniu należy go nieco przyciąć.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-19].
  2. 2,0 2,1 2,2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-09-15].
  3. Anrea-Anna Cavelius: Zioła w medycynie naturalnej. Bremen: MAK Verlag GmbH, 2005. ISBN 978-3-939991-32-8.
  4. 4,0 4,1 4,2 W. Olechnowicz-Stępień, E. Lamer-Zarawska: Rośliny lecznicze stosowane u dzieci. Wyd. III poprawione i uzupełnione. Warszawa: Państwowy Zakław Wydawnictw Lekarskich, 1992, s. 261. ISBN 8320015944.
  5. Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  6. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  7. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VIII. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491. ISBN 978-8388157-53-0.
  8. 8,0 8,1 Stanisław Kohlmünzer: Farmakognozja: podręcznik dla studentów farmacji. Wyd. V unowocześnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 669. ISBN 8320028469.
  9. 9,0 9,1 9,2 A. Ożarowski, W. Jaroniewski: Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. Warszawa: Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, 1987, s. 436. ISBN 8320204720.
  10. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
  • Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  • Jan Macků, Jindrich Krejča, Apoloniusz Rymkiewicz: Atlas roślin leczniczych. Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 1989. ISBN 83-04-03281-3.