Śmigielska Kolej Dojazdowa
| Linia kolejowa | |
| Śmigielska Kolej Dojazdowa | |
| Dane podstawowe | |
| Zarządca | Zarząd Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Śmiglu |
| Długość | 23 km |
| Rozstaw szyn | 750 mm |
| Historia | |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Śmigielska Kolej Dojazdowa - kolej wąskotorowa obecnie łącząca miejscowości: Stare Bojanowo (stacja Stare Bojanowo Wąskotorowe) ze Śmiglem (stacja Śmigiel) i Wielichowem (stacja Wielichowo, wcześniej ponad gminna linia, w okresie swojej świetności łącząca kilka ośrodków miejskich. Powstała na mocy uchwały parlamentu niemieckiego z 28 lipca 1892 roku. Uchwała zakładała możliwość budowy i eksploatacji kolei lokalnych przez władze regionu. Pierwsze plany linii łączącej Śmigiel ze Starym Bojanowem lub z Jezierzycami powstały już w 1895 r. 10 marca 1897 roku Sejmik powiatu śmigielskiego podjął uchwałę zakładającą budowę kolei powiatowej o prześwicie toru wynoszącym 1000 mm. W początkowej fazie projektów linia miała przebiegać na trasie: Krzywiń - Stare Bojanowo Wąskotorowe - Śmigiel - Wielichowo - Ujazd. Stacja kolejowa Stare Bojanowo Wąskotorowe położona miała zostać przy stacji na linii kolei normalnotorowej Wrocław - Leszno - Poznań, która uruchomiona została 29 października 1856 roku i być styczną do stacji Stare Bojanowo.
Spis treści |
[edytuj] Lata 1900 - 1918
Pierwsze prace związane z budową linii rozpoczęto w 1898 r. Rok później, Śmigielska Kolej Powiatowa (taką nazwę otrzymała) zakupiła pierwsze cztery parowozy. W 1900 r. wagony osobowe oraz towarowe, a także piąty parowóz. W tym czasie gotowa już była większość budynków budowanej linii kolejowej. 4 sierpnia 1900 roku Prezes Rejencji Poznańskiej wydał 50-letnią koncesję dla Śmigielskich Kolei Powiatowych.
17 września 1900 roku tylko dla pociągów obsługujących przewozy towarowe udostępniony został 18-kilometrowy odcinek torów łączący Krzywiń ze Starym Bojanowem. Ruch pasażerski na blisko 42-kilometrowej trasie między Wielichowem a Krzywiniem rozpoczął się 30 października 1900 r. Do miejscowości Ujazd pierwszy składy ruszyły dopiero 1 września 1901 r. Linia Ujazd - Wielichowo liczyła 13 km długości, jednak z powodu niskiego zainteresowania podróżnych już 1 maja 1903 roku zawieszono ruch pociągów, a wkrótce potem wystąpiono o zgodę na rozbiórkę torów i infrastruktury na odcinku Ujazd - Łubnica. 14 sierpnia 1905 roku zgodę otrzymano. Ruch prowadzono tylko do końca listopada.
Z chwilą uruchomienia w lipcu 1905 r. normalnotorowej linii Wolsztyn - Rakoniewice - Grodzisk Wielkopolski władze Śmigielskiej Kolei Powiatowej wystąpiły o koncesję na budowę nowej linii i jej eksploatację na trasie Wielichowo - Rakoniewice ze stacją styczną kolei normalnotorowej - Rakoniewice Wąsk.. 1 sierpnia 1910 roku uruchomiono połączenie, a linia zbudowana została przede wszystkim z wykorzystaniem materiału torowego pochodzącego z rozbieranego w latach 1908 - 1909 odcinka Ujazd - Łubnica. Niestety nowa stacja styczna nie wpłynęła znacząco na wzrost rentowności całej kolei. Nadal większość towarów przeładowywano w Starym Bojanowie. Wpłynęło też na to zakup trzech par tzw. rolboków (wózków przeznaczonych do przewożenia wagonów normalnotorowych po torach wąskich).
[edytuj] Okres międzywojenny
Intensywna eksploatacja nawierzchni torowej w okresie I wojny oraz zaniechanie przez Niemców remontów doprowadziły do znacznego zużycia. Częste wykolejenia i naprawy drastycznie podniosły koszty eksploatacji. 7 czerwca 1923 roku powołana komisja stwierdziła, że stan torowiska nie pozwala na dalsze prowadzenie ruchu i 21 czerwca wojewoda poznański zarządził zawieszenie ruchu pociągów z dniem 7 lipca 1923 r.
Ponowne uruchomienie kursowania składów na trasie Śmigiel - Stare Bojanowo Wąskotorowe nastąpiło we wrześniu 1923 roku, a do Krzywinia i Wielichowa w październiku. Było to możliwe dzięki przeprowadzonemu remontowi torowiska, na który pieniądze w kwocie 98 milionów marek polskich pozyskano zaciągając dług wśród obywateli powiatu.
Pogłębiający się kryzys w okresie międzywojennym oraz spadek przewozów zarówno pasażerskich jak i towarowych zadecydował o zawieszeniu z dniem 20 sierpnia 1931 roku kursowania pociągów pasażerskich między Starym Bojanowem a Krzywiniem. W związku ze zmianami administracyjnymi przeprowadzonymi w okresie międzywojennym, tzn. likwidacją powiatu śmigielskiego i włączeniem jego obszaru do powiatu kościańskiego w 1932 r. Śmigielska Kolej Dojazdowa zmieniła nazwę na Kościańska Wąskotorowa Kolej Powiatowa w Śmiglu.
[edytuj] II wojna światowa
Wybuch II wojny przyniósł zmiany. Kolejka przeszła pod zarząd niemiecki. Zmieniono też oficjalną nazwę na Kreisbahn Schmiegel. Zarząd niemiecki dbał o kolejkę. W tym czasie zamówione zostały dwa nowe parowozy, przeprowadzono gruntowny remont wszystkich pozostałych oraz nawierzchni torowej i całej infrastruktury. W planach była nawet rozbudowa linii o 5 km odcinek łączący Krzywiń z Jerką i wybudowanie tam stacji Jerka Wąsk. będącej stacją styczną dla kolei normalnotorowej relacji Kościan - Grodzisk Wielkopolski, jednak plany te nigdy nie zostały zrealizowane. W październiku 1943 r. nazwa kolei uległa ponownej zmianie. Schmiegeler Eisenbahn była od tej pory podporządkowana Zjednoczeniu Kolei Kraju Warty. W 1944 roku niemiecki zarząd postanowił wznowić ruch na linii do Krzywinia, co związane było m.in. z dostarczeniem dwóch nowych parowozów.
[edytuj] Lata powojenne
Walki toczące się w styczniu i lutym 1945 roku spowodowały poważne straty materialne. Polscy kolejarze udaremnili jednak wysadzenie przez Niemców dwóch nowych parowozów. Prace konieczne do ponownego uruchomienia przewozów podjęte zostały natychmiast po oswobodzeniu spod okupacji niemieckiej. W latach 1945 - 1947 kolejka funkcjonowała znów jako Śmigielska Kolej Dojazdowa i stanowiła własność Powiatowego Związku Samorządowego w Kościanie. Od 1 lipca 1949 r. właścicielem kolejki zostało PKP, a od 1 stycznia 1950 r. przeszła pod Wydział Kolei Wąskotorowych. Powołany został też terenowy Zarząd Śmigielskiej Kolei Dojazdowej, na czele którego stał naczelnik zarządu. W 1956 r. terenowe zarządy zlikwidowano, a w ich miejsce powołano jeden zarząd - Zarząd Kolei Dojazdowych w Poznaniu, pod którego władanie przeszła ŚKD. W tym okresie gwałtownie wzrastała ilość przewożonej masy towarowej. W 1948 r. roku w Śmiglu zbudowano nowy magazyn i wyremontowano parowozownię. Zamówiono także dwa nowe kotły do parowozów. Po ich dostarczeniu w 1950 roku kolej dysponowała 4 parowozami w stanie dobrym oraz dwoma, które w najbliższym czasie powinny zostać wyłączone ze służby.
W 1952 r. rozpoczęto zmianę prześwitu toru z 1000 mm na 750 mm. celem ujednolicenia taboru. Przebudowę prowadzono od Rakowniewic w kierunku Śmigla i dalej do Krzywinia. Prace zakończone zostały dopiero w 1953 r. Kolejny, gruntowny remont nawierzchni na całej kolei przeprowadzono w 1956 r. Wprowadzono też wagony motorowe dla przewozów pasażerskich w miejsce wysłużonych parowozów. Część zbudowana w ZNTK w Opolu, część w warsztatach w Pleszewie. W tym okresie w Krzywiniu, Rakoniewicach i Starym Bojanowie zbudowano obrotnice. W połowie lat 60. zakupiono i wprowadzono do eksploatacji wagony transportery w celu umożliwienia załadunku wagonów normalnotorowych w Starym Bojanowie, zbudowano też odpowiednią rampę czołową.
W roku 1973 r. nastąpił definitywny koniec epoki parowozów, które zostały przekazane do Krośniewic. Uruchomiono trakcję spalinową. 1 czerwca 1973 r. zamknięto linię (i wkrótce rozebrano) Wielichowo - Rakoniewice z powodu małego zainteresowania zarówno przewozami pasażerskimi jak i towarowymi. Kolejny odcinek Zgliniec - Krzywiń został wyłączony z ruchu 1 lipca 1979 r., co umożliwiono w ten sposób budowę zbiornika wodnego. W 1987 roku do Śmigla przysłano pierwsze wagony motorowe produkcji rumuńskiej. 27 maja 1990 r., wraz z wprowadzeniem nowego rozkładu jazdy PKP zamknęły 12. km odcinek Stare Bojanowo - Zgliniec. Jako ostatni, trasę tę 9 czerwca 1990 r. przejechał pociąg specjalny z cyklu "Nostalgia za parą", zorganizowany przez Poznański Klub Modelarzy Kolejowych. Fizyczna likwidacja odcinka nastąpiła w pierwszej połowie 1994 roku.
[edytuj] Czasy współczesne
W takim kształcie ŚKD dotrwała do 23 czerwca 2001 roku. Tego dnia zawieszono kursowanie pociągów pasażerskich w związku z restrukturyzacją przedsiębiorstwa PKP. Dzięki zaangażowaniu władz lokalnych, mieszkańców oraz entuzjastów 24 stycznia 2002 r. ponownie uruchomiono regularne kursy. Obecnie kolejka kursuje na 23 km odcinku Stare Bojanowo Wąskotorowe - Śmigiel - Wielichowo i funkcjonuje pod zarządem Stowarzyszenia Kolejowych Przewozów Lokalnych pod nazwą Śmigielska Kolej Dojazdowa jako pierwsza samorządowa kolej w Polsce.
Aktualnie w skład taboru wchodzą[1]: 4 lokomotywy typu Lxd2, 4 wagony motorowe typu MBxd2, 2 wagony osobowe, 2 wagony turystyczne, 2 brankardy służbowe, 43 wagony transportowe, kilka węglarek oraz wagonów krytych. Kolejkę obsługuje 10 osób, w tym jedna zatrudniona na pół etatu. Z przejazdów tego środka transportu korzystają szczególnie uczniowie dojeżdżający do szkół. W swojej ofercie Śmigielska Kolej Dojazdowa ma przejazdy indywidualne i grupowe oraz przejazdy specjalne, firmowe z urozmaiconym składem (również towarowym) i programem towarzyszącym - rajdy, przejażdżki bryczką i inne.
Obecna trasa ŚKD:
| Km | Stacje i przystanki ŚKD |
|---|---|
| 0 | Stare Bojanowo Wąskotorowe[2] |
| 1 | Robaczyn |
| 3 | Nietążkowo |
| 5 | Śmigiel[2] |
| 7 | Śmigiel Zachód |
| 8 | Nowa Wieś Kościańska |
| 9 | Żegrowo |
| 11 | Żegrówko |
| 12 | Bielawy Wąsk. |
| 14 | Wilkowo Polskie |
| 17 | Śniaty |
| 21 | Ziemin |
| 23 | Wielichowo[2] |
Przypisy
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
|||||||||||||||||
