Środa Śląska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Środa Śląska
Rynek
Rynek
Herb Flaga
Herb Środy Śląskiej Flaga Środy Śląskiej
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat średzki
Gmina Środa Śląska
gmina miejsko-wiejska
Data założenia 1235
Prawa miejskie 1235
Burmistrz Adam Ruciński
Powierzchnia 14,94 km²
Wysokość 103 – 144 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

9239[1]
596 os./km²
Strefa numeracyjna
71
Kod pocztowy 55-300
Tablice rejestracyjne DSR
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Środa Śląska
Środa Śląska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Środa Śląska
Środa Śląska
Ziemia 51°09′50″N 16°35′42″E/51,163889 16,595000
TERC
(TERYT)
5020318044
Urząd miejski
pl. Wolności 5
55-300 Środa Śląska
Strona internetowa

Środa Śląska (niem. Neumarkt in Schlesien, cz. Slezská Středa) – miasto w województwie dolnośląskim, w powiecie średzkim, którego jest siedzibą, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Środa Śląska.

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego. Według danych z 30.06.12 r. miasto liczyło 9.239 mieszkańców.

Przez miasto przepływa rzeka Średzka Woda, dopływ Odry.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w łacińskiej formie Novumforum. Kronika wymienia również wieś, która została wchłonięta przez miasto Bielany pod dawniejszą nazwą Slota glowa (Złota głowa)[2][3].

Niemiecka nazwa oznacza nowy targ (niem. Neumarkt), natomiast polska wskazuje na to, że targ odbywał się w środy. Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia nazwę miasta Sroda zanotowaną w dokumencie z 1208 roku podając jej znaczenie "Mittwochmarkt (im Burgflecken)" oznaczającą "targi odbywające się w środy na dziedzińcu zamkowym"[4].

Polską nazwę Nowy Targ oraz niemiecką Neumarkt w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[5]. Ze Środy pochodzi prawo średzkie.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Środa Śląska historycznie leży na Dolnym Śląsku. Miasto znajduje się na wysokości od 103 do 144 m n.p.m.[potrzebne źródło]

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 14,94 km²[6].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Dzwonnica przy kościele św. Andrzeja

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • ośrodek historyczny miasta. Układ centrum jest starszy niż kolonizacja na prawie niemieckim
  • kościół par. pw. św. Andrzeja, z XIII w., 1388 r., 1670 r., 1830 r.
  • cmentarz kościelny
  • dzwonnica, z pierwszej połowy XV w., przebudowana w końcu XVI w.
  • ogrodzenie murowane z bramą, z XVI w.
  • kościół szpitalny, obecnie pomocniczy pw. NMP, z 1220 r., przebudowany w XVII/XVIII w., 1871 r.
  • zespół klasztorny franciszkanów, ul. Kościuszki 60
    • kościół, obecnie par. pw. Podwyższenia Krzyża, z połowy XIV w., XIX/XX w., z lat 1933-35
    • klasztor, obecnie dominikanów, z 1726 r., XIX/XX w.
  • ruina zamku, ul. Cmentarna, z drugiej połowy XIII do XIV w.
  • mury obronne, z końca XIII-XIV w.
  • ratusz, obecnie muzeum, z drugiej połowy XIV w., XV w., XVI w., 1791 r., XIX/XX w.
  • zespół pałacowy, z lat 1860-70
    • pałac
    • park z aleją lipową
  • poczta, ul. Kolejowa 25, z lat 1886-1888
  • dom, ul. Parkowa 1, z 1898 r.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W podstrefie Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej znalazło swoje siedziby kilka przedsiębiorstw branży motoryzacyjnej. Obecnie w LSSE (podstrefa Środa Śl.):

  • Voestalpine Rotec Sp. z o.o.
  • Cropu Polska Sp. z o.o.
  • HMT Heldener Metalltechnik Polska Sp. z o.o. & Co. Sp.K.
  • Schürholz Polska Sp. z o.o.
  • Fiuka Polska Sp. z o.o.
  • VIA Technika Obróbki Powierzchniowej Sp. z o.o.
  • Industrial Brush Manufacturers Sp. z o.o.
  • Vorwerk Dichtungssysteme Polska Sp. z o.o.
  • Schweiker Sp. z o.o.

    [stan na 21-01-2015r.]

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa im. Władysława Broniewskiego
  • Gimnazjum w Środzie Śląskiej im. Jana Pawła II
  • Powiatowy Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 1 im. Mikołaja Kopernika
  • Powiatowy Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 im.Wincentego Witosa
  • Jednoroczna Policealna Szkoła Edukacji Innowacyjnej oraz LO dla Dorosłych
  • Ośrodek Szkolno-Wychowawczy

Święto Wina w Mieście Skarbów[edytuj | edytuj kod]

Święto Wina 2010

Od kilku lat odradzają się na nowo tradycje winiarskie w gminie. Już od czasów średniowiecza produkcja wina w Środzie Śląskiej miała istotne znaczenie dla miasta i okolic oraz okolicznych mieszkańców, co dokumentuje herb miasta, na którym widoczne są winne grona, uprawiane w okolicy.

Zapomniana przez wiele lat tradycja odżyła na nowo i od 2005 roku, w każdy drugi weekend września, organizowane jest Święto Wina w Mieście Skarbów. Święto jest imprezą dwudniową. Pierwszy dzień poświęcony jest konferencji winoroślarzy i winiarzy, mającej na celu poszerzanie wiedzy i wymianę doświadczeń w zakresie uprawy winorośli i kultury winiarskiej. Drugiego dnia organizowany jest festyn etniczno-historyczny. Istotnym punktem festynu jest jarmark o charakterze średniowiecznego targu, na którym odbywa się prezentacja win i produktów lokalnych oraz pokaz dawnej sztuki rzemieślniczej. Uroczysty charakter święta podkreślają historyczne stroje przedstawicieli władz lokalnych i uczestników festynu[8].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Obrzeżami Środy Śląskiej, po obwodnicy przebiega droga krajowa nr 94. Swój początek w mieście bierze droga wojewódzka nr 346, która pozwala na ominięcie Wrocławia w ciągu drogi 94 między Prochowicami a Oławą. Droga ta stanowi także dojazd do autostrady A4 (zjazd w Kątach Wrocławskich).

4 km od centrum miasta znajduje się przystanek kolejowy Środa Śląska, na którym zatrzymują się pociągi osobowe Kolei Dolnośląskich w kierunku Wrocławia Głównego i Węglińca.

Klimat (1979-2013)[edytuj | edytuj kod]

Średnie miesięczne ciśnienie atmosferyczne waha się od 1014,5 hPa (IV) do 1018,8 hPa (I), największy zanotowany wzrost ciśnienia 24 hPa, największy spadek 29 hPa[9].

Średnia roczna prędkość wiatru wynosi 3,8 m/s. Najmniejsze średnie zachmurzenie osiąga 48% (VIII), największe 75% (XII), średnie roczne 61%[10].

Średnia roczna temperatura powietrza osiąga +8,9 °C. W przebiegu rocznym najchłodniejszy jest styczeń (-0,8 °C), najcieplejszy lipiec (+18,7 °C). Najwyższą maksymalną temperaturę zanotowano 10 sierpnia 1992 (+37,2 °C), najniższą temperaturę minimalną 12 stycznia 1987 (-28,9 °C)[9].

Absolutna amplituda temperatury powietrza osiągnęła 66,1 °C. W ciągu roku występuje 45 dni gorących, czyli takich, w których maksymalna temperatura przekracza 25 °C, z czego 8 to dni upalne z temperaturą powyżej 30 °C; czasami zdarzają się w Środzie Śląskiej dni bardzo upalne, podczas których maksymalna temperatura przekracza 35 °C. Najdłuższe fale upałów nad miastem wystąpiły:

  • 6–11 VIII 1992 r. (6 dni)
  • 22 VII – 2 VIII 1994 r. (12 dni)
  • 18–28 VII 2006 r. (11 dni)
  • 25–29 VII 2008 r. (5 dni)
  • 10–17 VII 2010 r. (8 dni)[9]

Najwięcej dni upalnych (z temperaturą maksymalną powyżej 30 °C) zanotowano w 1994 r. – aż 23 dni, z czego 14 w lipcu 1994. Tzw. tropikalne noce, kiedy temperatura minimalna nie spada poniżej 20 °C, praktycznie nie zdarzają się w Środzie Śląskiej. Najwyższą minimalną temperaturę w mieście zanotowano 29 VII 2013 r. i było to 20,3 °C[9].

Dni mroźnych, z ujemną temperaturą maksymalną (poniżej 0 °C) jest w Środzie Śląskiej tylko 25 rocznie. Średnia roczna suma opadu wynosi 511 mm[9].

Największe średnie miesięczne sumy opadu 82 mm (VII), najmniejsze 24 mm (II). Notowanych jest średnio 105 dni z opadem w roku (z maksimum w lecie)[9].

Średnia temperatura i opady dla Środy Śląskiej
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Rekordowo wysokie temperatury [°C] 14.9 18.8 22.0 30.0 31.6 34.8 36.8 37.2 30.2 26.1 19.3 15.2 37,2
Średnie maksymalne temperatury [°C] 2.2 3.5 8.4 14.4 19.8 22.4 24.5 24.4 19.4 14.1 7.4 3.5 13,7
Średnie dobowe temperatury [°C] -0.9 -0.1 3.8 8.7 13.9 16.8 18.7 18.3 13.9 9.2 4.0 0.6 8,9
Średnie minimalne temperatury [°C] -4.2 -3.6 -0.3 3.1 7.7 11.2 12.9 12.4 8.9 4.7 0.7 -2.4 4,3
Rekordowo niskie temperatury [°C] -28.9 -25.7 -16.5 -6.4 -2.6 1.5 5.4 4.3 0.3 -7.5 -15.7 -22.9 -28,9
Opady [mm] 27 24 32 31 52 63 82 62 45 29 32 31 511
Średnia liczba dni z opadami 8 8 8 7 10 11 11 9 9 7 8 9 105
Źródło: Na podstawie 35-lecia 1979-2013[11]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Gminą partnerską dla Środy Śląskiej jest od 2001 roku gmina Saterland w Niemczech. Umowę partnerską zawarto na bazie zapoczątkowanych wcześniej, intensywnych kontaktów szkolnych oraz prowadzonych regularnie 2 razy w roku (październik w Polsce, maj – w Niemczech), od 1997 roku do dnia dzisiejszego wymian młodzieży z obydwu gmin. Ponadto gmina, jak też szkoły uczestniczą w wielu wspólnych projektach UE. Nawiązana została współpraca i jest ona wciąż rozwijana i poszerzana pomiędzy wieloma stowarzyszeniami w obydwu gminach. Bardzo intensywnie prowadzona jest współpraca pomiędzy strażami pożarnymi: OSP Bukówek oraz Ramsloh. Prężnie rozwijają się kontakty pomiędzy szkołami, organizacjami PCK oraz DRK. Także koła Gospodyń wiejskich od lat prowadzą ożywioną współpracę z organizacją Landfrauen Saterland. W 2007 roku gmina Środa Śląska za współpracę partnerską z Saterlandem otrzymała wyróżnienie i Nagrodę Komisji Środowiska, Rolnictwa oraz Spraw Lokalnych Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy „Dyplom Europy” za osiągnięcia na wielu płaszczyznach w dziedzinie współpracy pomiędzy gminami[12]. W 2011 przyznano Gminie Środa Śląska, a także inicjatorom: Peterowi Zieglerowi i Sławomirowi Siwerskiemu Dyplomu Uznania[13]]za osiągnięcia w dziedzinie współpracy pomiędzy Gminami Saterland i Środa Śląska z okazji XX-lecia powstania Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży w Poczdamie i Warszawie[12]. W dniu 8 czerwca 2012 roku gmina podpisała kolejna Umowę Partnerską z gminą położoną w Czechach – Štěpánov. Podczas Święta Wina w dniu 7 września 2012 roku, po podpisaniu umowy do grona gmin partnerskich dołączyła jeszcze Kamionka Buska, leżąca na Ukrainie.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność 2012.
  2. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.
  3. H. Markgraf, J. W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889.
  4. Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 9.
  5. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, s. 20.
  6. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 7.10.2012]. s. 156.
  8. Środa Śląska – Portal informacyjny.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 E-OBS (ang.). European Climate Assessment & Dataset.
  10. Climate Reanalyzer (ang.). Climate Change Institute & University of Main.
  11. European Climate Assessment & Dataset. [dostęp 2014-08-27].
  12. 12,0 12,1 Środa Śl. – Portal informacyjny.
  13. - lokalna gazeta ROLAND.
  14. Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy 15 lipca 1992 s. 26 Zbieranie „kosztowności” w Polsce (Pionierzy torują drogę).
  15. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 31 maja 2014.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]