Bernard z Clairvaux

Święty
Bernard z Clairvaux (SOCist.)
Bernard de Fontaine
doktor Kościoła
Data urodzenia	1090 Fontaine-lès-Dijon
Data śmierci	20 sierpnia 1153 Opactwo Cîteaux
Kościół / wyznanie	katolicki, anglikański, ewangelicki
Data kanonizacji	1174 przez Aleksandra III
Wspomnienie	19 lub 20 sierpnia
Atrybuty	m.in.: księga, krzyż opacki, krucyfiks, Matka Boża z Dzieciątkiem, narzędzia Męki Pańskiej, pióro pisarskie, różaniec, trzy infuły u stóp, rój pszczeli, ul
Patron	Burgundii, Ligurii, Genui, Gibraltaru, Pelplina, cystersów, pszczelarzy, orędownik podczas klęsk żywiołowych, sztormów, w godzinę śmierci
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Herb Bernarda z Clairvaux, Codex Salemitanus IX c, Bl. 18v, 1494

Bernard z Clairvaux, Bernard de Fontaine (ur. 1090 w Fontaine-lès-Dijon we Francji, zm. 20 sierpnia 1153) – zakonnik cysterski, od 1115 opat klasztoru w Clairvaux (obecnie w Longchamp-sur-Aujon), doktor Kościoła, filozof, uczony, wpływowy teolog XII wieku zwany Doktorem Miodopłynnym (łac. Doctor Mellifluus), twórca spekulatywnej mistyki, arcybiskup elekt Mediolanu (1135), święty Kościoła katolickiego, anglikańskiego i ewangelickiego.
Odgrywał dużą rolę polityczną jako propagator, intelektualista i organizator II krucjaty.

Życiorys

Urodził się w rodzinie arystokratycznej, na zamku Fontaine koło Dijon. Miał pięciu braci i jedną siostrę. W 1112 roku został mnichem w pobliskim klasztorze cystersów w Cîteaux i przekonał do tego samego pięciu swoich braci, z których jeden zdążył już wcześniej założyć rodzinę, a także wuja i trzydziestu innych mężczyzn. Trzy lata później założył klasztor cystersów w Clairvaux i został jego pierwszym opatem. W tym samym roku otrzymał święcenia kapłańskie. Nazwa klasztoru pochodzi od nazwy kotliny położonej na terenie Szampanii Clara Vallis, czyli Jasna Dolina. Nastąpił wówczas wielki rozkwit tego klasztoru, dzięki czemu szybko powstały następne (w liczbie stu sześćdziesięciu ośmiu). Bernard zreformował macierzystą regułę zakonną, kładąc większy nacisk na kontemplację. Znany był też ze swej miłości do Matki Bożej, którą zwykł pozdrawiać w Kościele słowami: „Ave Maria!”. Legenda głosi, iż któregoś razu odpowiedziała mu ona: „Salve Bernarde!”.

Bernard z Clairvaux stał się słynny dzięki przypisywanym mu cudom, talentowi oratorskiemu, wiedzy filozoficznej, silnej osobowości i duchowości. Był doradcą książąt, biskupów i papieży. Był zwolennikiem tego, by teologia uprawiana była w bezpiecznych zaciszach klasztorów, nie zaś na uniwersytetach. Stąd m.in. jego spory z teologami scholastycznymi, choćby z Piotrem Abelardem. Przypisuje mu się autorstwo reguły zakonu Templariuszy.

W czasie walki o tron papieski między papieżem Innocentym II a antypapieżem Anakletem II jego rozstrzygnięcie wsparte przez Norberta z Xanten przechyliło szalę na rzecz Innocentego II.

Na prośbę papieża Eugeniusza III rozpoczął w roku 1146 działalność zmierzającą do zorganizowania II wyprawy krzyżowej. Kazanie wygłoszone w Vézelay wzbudziło w całej Francji wielki entuzjazm. Wkrótce utworzyły się armie ochotników w Lotaryngii, Flandrii i Niemczech, dołączył też król Francji, Ludwik VII Młody. Krucjata skończyła się klęską, co spowodowało ogromne rozczarowanie Bernarda.

Zmarł w swoim macierzystym klasztorze w wieku 63 lat.

Dzieła

W jego tekstach odnajdujemy wyraźne ślady mistyki. Znany jest m.in. z Komentarza do Pieśni nad pieśniami, Apologii oraz dzieł o charakterze dogmatycznym. Na drodze poznawania Boga pierwszeństwo dawał miłości, jako tej która pozwala objąć prawdy niepoznawalne rozumem. Pisał o tym w traktacie O poznawaniu Boga: „Przyczyną kochania Boga jest sam Bóg, a miarą – kochać bez miary”.

Tytuł „doktora miodopłynnego”, zyskał dzięki porywającemu słuchaczy charakterowi swych mów. Matki ukrywały synów, by poruszeni jego mową nie zechcieli wstąpić do cystersów, takie sytuacje były bowiem nader częste.

Lista wybranych prac

Traktaty

• Tractatus de gradibus humilitatis et superbiae
• De diligendo Deo
• De conversione ad clericos
• De moribus et officio episcoporum
• De consideratione
• De gratia et libero arbitrio
• Tractatus seu epistola ad Hugonem de sancto Victore debaptismo aliisque quaestionibus
• Contra quaedam capitula errorum Abelardi
• Capitula haeresum Petri Abelardi
• Tractatus de cantu seu correctione antiphonarii
• Officium de sancto Victore
• Apologia ad Guillelmum
• De laude novae militiae ad milites templi
• Liber de praecepto et dispensatione
• Liber de vita et rebus gestis sancti Malachiae Hiberniae episcopi

Mowy

• Sermones de tempore
• Sermoned de sanctis
• Sermones de diversis
• Sermones de Cantica canticorum

Listy

Listy Bernarda z Clairvaux zachowały się w liczbie 495; zebrane zostały w zbiorze corpus epistolarum.

Beatyfikacja i kanonizacja

Bernard został zaliczony w poczet świętych w 1174 przez Aleksandra III, a w roku 1830 ogłoszono go doktorem Kościoła.

W 1953 Pius XII wydał ku jego czci encyklikę zaczynającą się od słów Doktor miodopłynny.

Patronat

Jest patronem: Burgundii, Ligurii, Genui, Gibraltaru, Pelplina, cystersów i pszczelarzy.
Jest również orędownikiem podczas klęsk żywiołowych, sztormów oraz w godzinę śmierci.

Dzień obchodów

Jego wspomnienie lub święto liturgiczne w Kościele katolickim i anglikańskim obchodzone jest 20 sierpnia. Kościół ewangelicki wspomina św. Bernarda 19 lub 20 sierpnia.
W polskim Kościele wspomnienie jest obowiązkowe.

Ikonografia

W sztuce znany jest motyw Lactatio Bernardi wyobrażający legendę o św. Bernardzie, według której podczas modlitwy objawiła się Maryja, a z jej piersi wypłynęło mleko. W ikonografii przedstawiany jest w stroju cysterskim.

Jego atrybutami są m.in.: księga, krzyż opacki, krucyfiks, Matka Boża z Dzieciątkiem, narzędzia Męki Pańskiej, pióro pisarskie, różaniec, trzy infuły u stóp, rój pszczeli, ul.

Zobacz też

• Gerard z Clairvaux
• kult świętych
• Malachiasz (prorok)
• modlitwa za wstawiennictwem świętego
• święci i błogosławieni Kościoła katolickiego

Bibliografia

• Św. Bernard z Clairvaux – wybór sentencji, bibliografia, chronologia] na stronie cystersów
• Święty Bernard, opat i doktor Kościoła – materiały na brewiarz.katolik.pl [ostatnia aktualizacja: 20.07.2010]

• Encyklopedia Katolicka, t. 2, Lublin 1976.

Linki zewnętrzne

• Opera omnia Sancti Bernardi Claraevallensis
• Mistrzowie Teologii – analiza fragmentów dzieł, zawiera sporo cytatów na opoka.org.pl

Poprzednik Anzelm V Pusterla

Arcybiskup Maediolanu elekt (1135)

Następca Robaldo