Święta Tekla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Święta Tekla
męczennica
równa apostołom
Figura św Tekli 01 ssj 20060914.jpg
Pomnik Świętej Tekli na rynku w Kielcach
Data urodzenia w I wieku
Ikonium w Azji Mniejszej
Data śmierci w I wieku
Seleucja
Kościół/
wyznanie
katolicki, prawosławny
Wspomnienie 23 września (kat.)
24 września (praw. liturgia według kal. jul.)
7 października (praw. według kal. greg.)
Atrybuty narzędzia męki: stos i lew, krzyż w ręce i wół
Patronka miast: Tarragony i Santa Tecla, Ziemi Kolskiej;
umierających, cierpiących na choroby oczu i bractw św. Tekli oraz orędowniczka w czasie pożarów i zarazy
Szczególne miejsca kultu Maalula, kościół bernardyński NMP w Kole
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons

Święta Tekla, cs. Pierwomuczenica rawnoapostolnaja Fiekła (ur. w I wieku w Ikonium w Azji Mniejszej) – chrześcijanka, dziewica, męczennica, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego (pierwsza męczennica, równa apostołom).

Życie[edytuj | edytuj kod]

Klasztor św. Tekli w Maaluli.
Santa Tecla Festival w Tarragonie (2009).
Fresk z XI w. w Saviour Cathedral w Czernihowie.
Ołtaz św. Tekli w kościele oo. Bernardynów w Kole

Tekla nie jest wymieniana w Nowym Testamencie, ale najwcześniejszy o niej zapis pochodzi z apokryfu Dzieje Pawła i Tekli, pochodzącego z II wieku[1]. Była uczennicą św. Pawła. Od niego otrzymała chrzest, podczas jego pierwszej podróży po Azji Mniejszej (45-49). Nawróciwszy się, zerwała zaręczyny z poganinem, za co skazano ją na stos, deszcz zgasił jednak płomienie. Udała się z Pawłem do Antiochii, a gdy tam odrzuciła rękę starającego się o nią Syryjczyka, została skazana, jak wielu pierwszych chrześcijan (np. w Rzymie za panowania Nerona), na pożarcie, jednak cudem ocalała, gdy wygłodniała lwica jej nie tknęła. Po tym dwukrotnym ocaleniu udała się do Seleucji, gdzie spędziła resztę życia jako pustelnica. Miała dożyć sędziwego wieku, bo około 80 lat. Św. Ambroży nauczał dziewice konsekrowane, że św. Tekla, pokazuje im jak mają składać z siebie ofiarę[2].

Legenda[edytuj | edytuj kod]

Legenda podaje, że prześladowana za wiarę chrześcijańską przez własnych rodziców i ścigana przez wojsko rzymskie św. Tekla, podczas ucieczki dobiegła do Maaluli. Tutaj pionowa ściana skalna zagrodziła jej drogę. Jej żarliwe modlitwy spowodowały, że strome skały rozstąpiły się, umożliwiając dalszą ucieczkę. W ten sposób powstał wąwóz św. Tekli, który dziś należy do największych atrakcji dla odwiedzających Maalulę turystów i pielgrzymów. Jego ściany wznoszą się kilkanaście metrów nad wąskim dnem, a w pobliżu jego wylotu, w miejscu, gdzie modliła się św. Tekla, wybudowano kościół i klasztor pod jej wezwaniem.

Według lokalnej tradycji, w skalnej grocie położonej powyżej klasztoru znajdował się niegdyś grób św. Tekli. Obecnie jest tam malutkie mauzoleum poświęcone męczennicy. I choć powszechnie uważa się, że św. Tekla została pochowana w Seleucji Izauryjskiej, jednak syryjscy chrześcijanie do dziś otaczają grotę w Maaluli wielką czcią.

Kult[edytuj | edytuj kod]

Ślady kultu ku czci Tekli pochodzą z IV wieku. Kult rozwinął się zarówno na Wschodzie, jak i Zachodzie Europy.

Wspomnienie liturgiczne św. Tekli w Kościele katolickim obchodzone jest 23 września.

Cerkiew prawosławna wspomina męcz. Teklę, pierwszą męczennicę, równą apostołom[3]
24 września/7 października[4], tj. 7 października według kalendarza gregoriańskiego.

Grota w Maaluli każdego dnia jest miejscem modlitwy wielu pielgrzymów, natomiast co roku 23 września w miasteczku uroczyście obchodzony jest Dzień św. Tekli, a w Tarragonie i Katalonii odbywa się Santa Tecla Festival.

Patronat

Jest patronką Tarragony w Hiszpanii i Santa Tecla w Salvadorze. Patronuje umierającym, cierpiącym na choroby oczu i bractwom św. Tekli; orędowniczka przed wężami i dzikimi zwierzętami, w czasie pożarów i zarazy[5].

Ikonografia

W ikonografii Tekla przedstawiana jest jako kobieta o długich, prostych, spadających na ramiona włosach, które zazwyczaj przykrywa chusta. W większości ujęć ma bose nogi. W jej szatach dominuje jasna czerwień, a w oczy rzucają się bardzo szerokie rękawy. W dłoni trzyma (niekiedy dużych rozmiarów) krzyż lub księgę.

W Rzymie znajdują się dwa freski z III wieku, który jeden z nich znajduje się w Muzeach Watykańskich i przedstawia męczeństwo św. Tekli.

Atrybutami są: narzędzia męki - stos i lew, krzyż w ręce oraz wół.

Sanktuaria i relikwie[edytuj | edytuj kod]

Seleucja, Antiochia, Dalisantos (Izauria), Selinunta, Konstantynopol, Aeca (Apilia), Mediolan, Maalula - relikwie św. Tekli leżą w maleńkiej kaplicy w kościele, którym opiekują się siostry prawosławne.

Kult w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Kult Tekli wyróżniał się wśród kultu innych świętych. Szczególne nabożeństwo do Świętej wzrosło w XVIII wieku. Czczona była szczególnie w diecezjach: warmińskiej, chełmińskiej i łomżyńskiej, we wrocławskiej była wymieniana w litanii do Wszystkich Świętych, czczona jest w prawosławnej diecezji białostocko-gdańskiej, w małej parafii dekanatu Kleszczelowskiego Kuzawa 7 października [6][7].

Relikwie

Relikwie św.Tekli znajdują się w przyklasztornym kościele NMP w Kole.

Patronat

Jest patronką Ziemi Kolskiej.

Kościoły i wizerunki

Święta posiadała własne kościoły, ołtarze, a nawet sanktuaria (np. w Dobrzycy). W 1914 roku było 9 kościołów pod jej wezwaniem. Obecnie pod wezwaniem św. Tekli jest 16 kościołów i kaplic, obchodzonych jest 10 odpustów dodatkowych. Św. Tekla jest przedstawiona na ok. 170 wizerunkach[6][8].

W Kielcach znajduje się pomnik św. Tekli, a w zabytkowym kościele w Strzelcach Wielkich - malowidło ścienne.

Od imienia Tekla pochodzą nazwy 21 miejscowości[6], m.in. Teklowo, Teklów.

Przysłowie[edytuj | edytuj kod]

Z imieniem Tekla wiąże się przysłowie:
W dzień Tekli będziemy ziemniaki piekli[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Apokryfy Nowego Testamentu (160-190) - The Acts of Paul and Thecla. (ang.)
  2. Zob.O dziewicach, tłum. K. Obrycki, w: Ambroży z Mediolanu, Wybór pism. J. Jundziłł, ks. P. Libera, ks. K. Obrycki, R. Pankiewicz, ks. W. Szołdrski (przekład), J. Jundziłł, ks. P. Libera, Ks. K. Obrycki, R. Pankiewicz (Wstęp i opracowanie), Warszawa: ATK 1986, s. 205-206, seria: PSP 35
  3. kategorie i tytuły świętych prawosławnych
  4. podwójne datowanie
  5. Thekla von Ikonium (Tekla z Ikonium) - Ökumenisches Heiligenlexikon. (niem.)
  6. 6,0 6,1 6,2 Święci w Polsce i ich kult w świetle historii (Tekla) - Kraków 2008 (autorzy: Jacek i Maria Łempiccy)
  7. Spis wezwań i wizerunków według diecezji (Tekla) - Święci w Polsce i ich kult w świetle historii (Tekla)].
  8. Charakterystyka miejsc i przedmiotów kultu (Tekla) - Święci w Polsce i ich kult w świetle historii .
  9. W dzień Św. Tekli ziemniaki upiekli! - na stronie Urzędu gm. Raków

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]