Święty Sawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Święty
Sawa Pierwszy
Rastko Nemanjić
arcybiskup
StSava.jpg
Data urodzenia 1175 lub 1176
Stari Ras (Raszka)
Data śmierci 14 stycznia 1235
Tyrnowo (Bułgaria)
Kościół/
wyznanie
prawosławny
Data kanonizacji 1237
przez Serbski Kościół Prawosławny
Wspomnienie 12 i 14 stycznia oraz 13 sierpnia[a]

25 i 27 stycznia oraz 12 września[b]

Atrybuty krzyż, Ewangelia
Patron Serbów, edukacji i medycyny
Szczególne miejsca kultu Serbski Kościół Prawosławny
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Najstarszy zapis św. Sawy Nomokanon z 1262, wykonany w klasztorze św. Michała Archanioła w Ilovica k. Tivat.

Święty Sawa (Sava), Sawa Pierwszy, właśc. Rastko Nemanjić, serb. Сава Немањић , cs. Swiatitiel Sawwa, pierwyj archijepiskop Sierbski (ur. 1175 lub 1176 w Stari Ras [Стари Рас] w Raszce, zm. 14 stycznia 1235 w Tyrnowie w Bułgarii) – pierwszy serbski arcybiskup (od 1219), jeden z najważniejszych świętych Serbskiego Kościoła Prawosławnego, autor tekstów religijnych.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Sawa urodził się, jako trzeci syn twórcy serbskiego państwa Stefana Nemanji. Na chrzcie otrzymał imię Rastko (odpowiednik rosyjskiego Rościsława). W wieku 15 lat został, decyzją ojca, księciem humskim[1]. Według źródeł hagiograficznych Rastko zbiegł jednak ze swojego księstwa po nie więcej niż dwóch latach sprawowania władzy, pod wpływem spotkania z ruskim mnichem z monasteru św. Pantelejmona na Athosie. Udał się razem z nim do wymienionego monasteru, z którego przeniósł się następnie do klasztoru Watopedi w celu nauki języka greckiego. Złożył wówczas wieczyste śluby zakonne, przyjmując imię Sawa[2].

W 1208 mnich Sawa, żyjący na stałe już w serbskim monasterze Chilandar na Athosie, przybył do monasteru Studenica z relikwiami ojca, zmarłego w 1200 na Athosie jako mnich Symeon i nieformalnie uznanego za świętego. Objął godność archimandryty monasteru Studenica, dla którego opracował szczegółową regułę, spisał również żywot ojca, którego w 1209 kanonizował. Doprowadził do zażegnania konfliktu między braćmi: Stefanem i Wukanem[3]. W Serbii przebywał do 1216, gdy jego brat, wielki żupan serbski Stefan ożenił się z Anną Dandolo, wnuczką doży weneckiego Enrico Dandolo. W geście protestu wyjechał wówczas ponownie do klasztoru Chilandar[4]. Współpracę z bratem nawiązał ponownie, gdy ten zmienił kierunek swojej polityki na probizantyjski. Przyczynił się wówczas do autokefalizacji arcybiskupstwa serbskiego (potwierdzonej w 1229) i sam został jego pierwszym zwierzchnikiem (1219)[4]. W swojej działalności umacniał zasadę ścisłej współpracy państwa z Cerkwią[5]. Po czterech latach zrzekł się tej godności na rzecz ucznia, Arseniusza I[4].

Zmarł w Tyrnowie podczas powrotu z Nicei 14 stycznia 1235 roku.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Sawa był oryginalnym twórcą serbskiej literatury. Jest autorem tekstów religijnych, wśród których najbardziej znany jest Żywot Simeona i Służba św. Simeonowi. Redagował bądź tłumaczył typikony (reguły). Jest też autorem zbioru praw (Nomokanon) oraz reguły czytania psałterza. Razem z uczniami, jakich wobec siebie zgromadził, stworzył tzw. szkołę świętosawską[4].

Patronat[edytuj | edytuj kod]

Jest patronem Serbów oraz edukacji i medycyny.

Dzień obchodów[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew prawosławna wspomina św. Sawę dwukrotnie:

Serbska Cerkiew Prawosławna w Lucernie (SPC, Luzerin) wspomina Świętego 14/27 stycznia tj. 27 stycznia, pomimo, ze w zapisach religijnych podany jest dzień 12 stycznia[8].

Ikonografia[edytuj | edytuj kod]

W ikonografii św. Sawa przedstawiany jest w tradycyjnym typie świętego biskupa. Jest starym mężczyzną z dosyć długą brodą (kasztanową lub siwą), często charakterystycznie równo ścięta pod kątem prostym. Odziany jest w liturgiczne szaty biskupie, zazwyczaj ozdobione dużymi krzyżami. Prawą rękę unosi w błogosławieństwie, w lewej trzyma Ewangelię[7].

Kult[edytuj | edytuj kod]

Jego nieformalny kult pojawił się natychmiast po śmierci[4]. Pochowany został w Cerkwi Czterdziestu Męczenników w Tyrnowie.

6 maja 1237 roku z rozkazu króla Władysława ciało świętego zostało przeniesione do klasztoru Mileševa.

Z tej okazji w 1237 roku jego nieznany z imienia uczeń napisał Służbę na przeniesienie ciała św. Savy, jedno z dzieł średniowiecznej literatury serbskiej. Na zamówienie króla Stefana Urosza I powstał hagiograficzny Żywot świętego Sawy, napisany w połowie wieku XIII (1243 lub 1254[9]) przez atoskiego mnicha Domentijana[4].

Oficjalna kanonizacja Sawy odbyła się w 1253 roku[7].

Imieniem Sawy nazwano dwa ordery serbskie: Order św. Sawy, ustanowiony w roku 1882 przez króla Serbii Milana I i kościelny Order św. Sawy, ustanowiony ok. 1976 przez Serbski Kościół Prawosławny.

Kult św. Sawy jest żywy szczególnie w Serbii oraz wśród Serbów żyjących poza granicami kraju. Uległ on znacznemu zmieszaniu z mitami narodowymi związanymi z tą postacią, co sprawia, iż św. Sawa jest nie tylko czczony przez Serbski Kościół Prawosławny, ale i gloryfikowany jako twórca narodu serbskiego, zwłaszcza przez polityków i filozofów związanych z koncepcją świętosawia. W hagiograficznych opracowaniach poświęconych tej postaci, jak również tekstach politycznych na ten temat, św. Sawa określany był jako "zbiorowe imię narodu", "ojciec serbskiego narodu", "agapista", "apostoł", "największy architekt bogoczłowieczej kultury prawosławnej"[10]. Biskup Mikołaj (Velimirović) uważał św. Sawę za twórcę serbskiej myśli narodowej[11] i człowieka, który najpełniej łączył specyficzne cechy duchowości chrześcijańskiego Wschodu i Zachodu[12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

Przypisy

  1. W. Felczak, T. Wasilewski, Historia Jugosławii, s.108
  2. W. Felczak, T. Wasilewski, Historia Jugosławii, ss.108–109
  3. W. Felczak, T. Wasilewski, Historia Jugosławii, s.110
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 W. Felczak, T. Wasilewski, Historia Jugosławii, s.111
  5. D. Gil, Prawosławie..., s.25
  6. podwójne datowanie
  7. 7,0 7,1 7,2 św. Sawa Pierwszy, arcybiskup serbski na cerkiew.pl (opr. Jarosław Charkiewicz)
  8. Свети Сава - Święty Sawa (Srpska Pravoslavna Crkva, Luzern) (serb.)
  9. Димитрије Богдановић: Историја старе српске књижевности. Београд: 1980, s. 158.
  10. D. Gil, Prawosławie..., ss.20–21
  11. D. Gil, Prawosławie..., s.38
  12. D. Gil, Prawosławie..., s.22

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • "Dar Słowa: Ze starej literatury serbskiej", Wydawnictwo Łódzkie 1983
  • W. Felczak, T. Wasilewski: Historia Jugosławii. Wrocław: Ossolineum, 1985. ISBN 83-04-01638-9.
  • Gil D., Prawosławie Historia Naród. Miejsce kultury duchowej w serbskiej tradycji i współczesności, Kraków 2005, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, ISBN 83-233-1951-0


Poprzednik
brak (nowy urząd)
Template-Metropolitan Archbishop.svg Arcybiskup Serbii
1219-1233
Template-Metropolitan Archbishop.svg Następca
Św. Arseniusz I