Święty Wojciech (Gdańsk)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kościół p.w. św. Wojciecha (XIV wiek do 2-giej połowy XVII wieku[1])
Gdańsk Święty Wojciech - Kanał Raduni, widok w kierunku ujścia

Święty Wojciech (niem. St. Albrecht) – część Gdańska położona na osiedlu administracyjnym Orunia-Św. Wojciech-Lipce, na południowym krańcu miasta, nad Radunią i Kanałem Raduni. Miejsce pierwszego pochówku świętego Wojciecha.

Położenie administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Radunia w Gdańsku Św. Wojciechu

Święty Wojciech jest najbardziej wysuniętą na południe częścią osiedla i całego Gdańska. Jego południowa granica pokrywa się częściowo z granicą miasta.

Sąsiednie jednostki[edytuj | edytuj kod]

Jednostki morfogenetyczne[edytuj | edytuj kod]

W skład Świętego Wojciecha wchodzą:

Położenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Osiedle leży w dolinie nad Radunią i Kanałem Raduni. Na zachodzie osiedla znajduje się wzniesienie zwane Wzgórzem Świętego Wojciecha, o wysokości 65 m n.p.m., na którym umiejscowione jest Sanktuarium św. Wojciecha. Wschodnia część osiedla znajduje się na Żuławach Gdańskich, stąd osiedle posiada największe dysproporcje terenowe w dzielnicy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Swoją nazwę miejscowość zawdzięcza odprawionej w 997 mszy, przez świętego Wojciecha, na obecnym wzgórzu świętego Wojciecha.

W XII wieku do Świętego Wojciecha przybyli benedyktyni. Na początku XIV wieku zbudowali obecny kościół, w jego pierwotnym kształcie[2]. Pierwszy cmentarz został założony w Świętym Wojciechu na terenie przykościelnym, prawdopodobnie w XII wieku (podczas powstawania miejscowej parafii). W XIX wieku zaprzestano grzebania świeckich zmarłych bezpośrednio przy kościele, a miejscem pochówków stał się nowy cmentarz (założony około 1820 r.), umiejscowiony powyżej Kanału Raduni. Ze względu na ograniczoną powierzchnię cmentarza, stare groby były likwidowane[3].

W XIII w. benedyktyni z Mogilna zbudowali tu drewniany kościół z klasztorem[4] (I wzmianka o ich obecności we wsi pochodzi z 1222 roku)[5]. Obecny, murowany kościół postawiono w latach 1348-59, w XV w. pojawiła się też murowana dzwonnica, podwyższona w 1680 o część szachulcową. Klasztor skasowano w 1500 r.[6], a w 1537 r. zabudowania kościelne spłonęły wraz z całą wsią. W 1575 r. kościół odbudowano, a w 1713 r.[7] oddano księżom misjonarzom. W roku 1818 zgromadzenie zostało rozwiązane, a w jego miejsce utworzono parafię.

Święty Wojciech został włączony w granice administracyjne miasta w 1828 jako enklawa. W 1864 do osady dołączyła Plebanka, która obecnie jest jej podjednostką morfogenetyczną. Święty Wojciech należy do okręgu historycznego Niziny.

Miejscowy kościół parafialny św. Wojciecha posiada barokowy ołtarz główny z obrazem patrona z 1604 r.; barokowe ołtarze z XVII i XVIII wieku, pochodzącą z Włoch marmurową figurę św. Wojciecha (z XVII w. (?), na miejscu od 1825 r.), nagrobek Leonarda Wojanowskiego z 1533 r., epitafium Feliksa i Wojciecha Wojanowskich z 1587 r. oraz organy Hildebrandta z 1771 r. (1741?). W prezbiterium znajduje się gotycki tryptyk z 1500 roku. Najcenniejszym zabytkiem jest nastawa głównego ołtarza, ukazująca żywot Jezusa. Pochodzi ona z XV wieku. Hełm wieży kościoła uzyskał swój kształt w 1680 r., kiedy proboszczem był Joachim Pastorius-Hirterberg. W 2013 konstrukcja wieży przeszła kapitalny remont[8].

Na Wzgórzu św. Wojciecha znajduje się gotycka kaplica z XV w., przebudowana i odnowiona w 1880 r. Wewnątrz umieszczone są freski ze scenami z życia św. Wojciecha.

W latach 1865-1908 w Świętym Wojciechu funkcjonował browar Brauerei J. Gramm, St. Albrecht 49/51 (Św. Wojciech); wcześniejsze nazwy: Brauerei H.Penner (od 1865), Brauerei Wilhelm Penner (od 1895).

Obecnie osiedle spełnia funkcję przedmieścia, a mieszkańcy zajmują się głównie produkcją ogrodniczą i rzemieślniczą.

Transport i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez Święty Wojciech przebiega droga krajowa nr 91E75 , w postaci ulicy Trakt św. Wojciecha i Linia kolejowa nr 9, na trasie której znajduje się nieczynny obecnie przystanek kolejowy Gdańsk Święty Wojciech. Połączenie z centrum miasta umożliwiają autobusy komunikacji miejskiej (linie nr 151, 207, 232, N5 oraz 200 i 205).

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych. kobidz.pl.
  2. Parafia rzymskokatolicka pw. Św. Wojciecha, Gdańsk Św. Wojciech. diecezja.gda.pl.
  3. Cmentarz Parafialny Świętego Wojciecha. zdiz.gda.pl.
  4. Jakub Gilewicz "Zobacz kościół w Świętym Wojciechu" [dostęp 12.12.2013]
  5. Piotr Celej "Odwiedziliśmy Orunię. 13. dzielnica? Niekoniecznie..."
  6. M. Orłowicz w "Przewodniku po Gdańsku" z 1921 r. jako datę kasaty klasztoru benedyktynów podaje rok 1541
  7. Orłowicz podaje datę 1711
  8. Piotr Celej "Na kościele św. Wojciecha w Gdańsku postawiono nową wieżę" [dostęp 25.08.2013]