Świna
Świna (niem. Swine) – cieśnina[1] Morza Bałtyckiego, między wyspą Wolin a wyspami: Uznam i Karsibór; łączy Zalew Szczeciński z Zatoką Pomorską. Ma długość ok. 16 km i szerokość od 100 do 1000 m[potrzebne źródło]. Przy północnej części cieśniny nad usytuowane jest centrum miasta Świnoujście.
Według Prawa morza i polskiego ustawodawstwa Świna należy do morskich wód wewnętrznych Polski[2]. Cieśnina w całości znajduje się w gminie miejskiej Świnoujście.
Obszar przez który przechodzi koryto Świny powstał w wyniku akumulacji morskiej i nosi on nazwę Bramy Świny. Utrudnia ona napływ wody morskiej z Morza Bałtyckiego do Zalewu Szczecińskiego.
Spis treści |
[edytuj] Warunki naturalne
Rozdziela wyspy Uznam i Karsibór od Wolina. Od strony Zalewu (jezioro Wicko Wielkie) tworzy deltę wsteczną z szeregiem porośniętych trzciną wysp, z których największa to Wielki Krzek.
Świna jest najkrótszą z cieśnin (obok Piany i Dziwny) łączących Zalew Szczeciński z Morzem Bałtyckim. Ruch wody z Zalewu Szczecińskiego do Zatoki Pomorskiej i odwrotnie, kierowany jest zasadniczo przez wiatr, którego duże znaczenie ma szybkość i kierunek[3]. W Świnie miesza się woda słodka z wodą morską – całkowicie bądź częściowo, co jest związane ze stratyfikacją. Zasolenie Świny potrafi zmieniać się od 1‰ do 8‰[4].
Po uwzględnieniu siły wiatru, zmian poziomu wód, wskaźników zasolenia wyliczono, że poprzez Świnę odpływa 69% wód z Zalewu Szczecińskiego do Morza Bałtyckiego[5].
[edytuj] Przyroda
Część Świny na południe od zwartej zabudowy miejskiej Świnoujścia została objęta obszarem ochrony siedlisk Wolin i Uznam oraz obszarem ochrony ptaków Delta Świny.
[edytuj] Zagospodarowanie
Część Świny – od północnego krańca Kanału Mielińskiego do Bramy Świny przy Zatoce Pomorskiej stanowi odcinek toru wodnego Szczecin-Świnoujście. Na tym fragmencie Świna jest pogłębiona do głębokości 9–15 m[potrzebne źródło]. U jej ujścia do Zatoki Pomorskiej znajduje się port Świnoujście z terminalem promowym, także ulokowany w nim port wojenny.
W celu umożliwienia żeglugi statkom oceanicznym do portu morskiego w Szczecinie pod koniec XIX wieku wykonano Kanał Piastowski, w wyniku czego m.in. zaniechano żeglugi Starą Świną.
Jedynym mostem rozpiętym nad cieśniną jest Most Piastowski.
W pobliżu Świny znajdują się także 2 porty morskie: port Przytór i port Karsibór.
[edytuj] Hydronimia
W 1182 roku zapisano Szvvine jako nazwę miejscową[6]. Następnie nazwy cieku wodnego pojawia w 1186 roku jako Zwina[7], 1281 – Czwinam[8], 1295 – Zuina[9], 1303 – Swynam (Acc)[10] i Swina[11], 1305 – Swynam (Acc)[12], 1312 – Swina[13], kolejno w 1320[14], 1325[15], 1327[16] – Swinam, 1329 – Ztwine[17], 1496 – Szvinam[18], 1742 – Swine[19].
Pierwotne brzmienie nazwy nie jest jasne, jednak ze względu na niezmienne stosowanie rodzaju żeńskiego oraz zlatynizowaną końcówkę <a>, można przedstawić wersje: *S(ъ)vin(ьn)a lub *S(ъ)vin(ьnj)a. Językoznawca Zbigniew Babik przedstawia, iż nazwa cieśniny nie musiała odwoływać się do apelatywu 'świnia', lecz mógł to być przymiotnik kontynuujący praformy: *svinьjь lub *svinьn- lub *svinь. Z drugiej strony nie można negować znaczenia słowa 'świnia' i nazwa może nawiązywać do tej rodziny wyrazów. Pierwotna nazwa nie musiała odnosić się bezpośrednio do cieśniny, ale mogła nawiązywać do fauny nadbrzeżnej bądź przeniesiono ją z nazwy miejscowej nad cieśniną[20].
W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego z 1890 roku cieśnina została przedstawiona pod polską nazwą Świnia jako jedna z trzech odnóg Odry[21]. Na polskiej mapie z 1938 roku cieśnina także widnieje pod nazwą Świnia[22]. Pradawna postać budziła kontrowersje i współczesna polska nazwa jest arbitralna[20]. Nazwę Świna wprowadzono urzędowo w 1949 roku, zastępując poprzednią niemiecką nazwę cieśniny – Swine[23].
Przypisy
- ↑ Morze Bałtyckie, Cieśniny. W: Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej: Nazewnictwo Geograficzne Świata. T. Zeszyt 10 - Morza i oceany. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2008, s. 52. ISBN 976-83-254-0462-8.
- ↑ (Art. 4.) Ustawa z dnia 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej (Dz. U. z 2003 r. Nr 153, poz. 1502)
- ↑ Andrzej Osadczuk, Stanisław Musielak, Ryszard K. Borówka. Why should the Odra River mouth area not be regarded as an estuary?. „Oceanological and Hydrobiological Studies”. XXXVI (2), s. 92, 2007. doi:10.2478/v10009-007-0011-8. ISSN 1730-413X (ang.).
- ↑ Ewa Jasińska. Dynamika słonych wód w estuariach polskich rzek. „Prace Instytutu Budownictwa Wodnego PAN”. 24, s. 206, 1991. Gdańsk (pol.).
- ↑ Volker Mohrholz, Hans Ulrich Lass. Transports between Oderhaff and Pomeranian bight — a simple barotropic box model. „Ocean Dynamics”. 50 (4), s. 371-383, 1998-12. Springer Berlin / Heidelberg. doi:10.1007/BF02764231. ISSN 1616-7228 (ang.).
- ↑ Cod. No. 90. W: Robert Klempin: Pommersches Urkundenbuch. T. 1. Abt. 1, 786-1253. Stettin: 1868, s. 69.
- ↑ Cod. No. 102. W: Robert Klempin: Pommersches Urkundenbuch. T. 1. Abt. 1, 786-1253. Stettin: 1868, s. 79.
- ↑ Cod. No. 1211. W: Rodgero Prümers: Pommersches Urkundenbuch. T. 2. Abt. 2, 1278-1286. Stettin: 1885, s. 455.
- ↑ Cod. No. 1730. W: Rodgero Prümers: Pommersches Urkundenbuch. T. 3. Abt. 1, 1287-1295. Stettin: 1888, s. 247.
- ↑ Friedrich von Dreger: Codex diplomaticus oder Urkunden, so die Pommersch-Rugianisch und Caminsche auch andere benachbarte Lande angehen. T. I. Bis anno 1269. Cz. V. Stettin: 1768, s. 141.
- ↑ Friedrich von Dreger: Codex diplomaticus oder Urkunden, so die Pommersch-Rugianisch und Caminsche auch andere benachbarte Lande angehen. T. I. Bis anno 1269. Cz. V. Stettin: 1768, s. 169.
- ↑ Friedrich von Dreger: Codex diplomaticus oder Urkunden, so die Pommersch-Rugianisch und Caminsche auch andere benachbarte Lande angehen. T. I. Bis anno 1269. Cz. V. Stettin: 1768, s. 250.
- ↑ Friedrich von Dreger: Codex diplomaticus oder Urkunden, so die Pommersch-Rugianisch und Caminsche auch andere benachbarte Lande angehen. T. I. Bis anno 1269. Cz. VI. Stettin: 1768, s. 96.
- ↑ Friedrich von Dreger: Codex diplomaticus oder Urkunden, so die Pommersch-Rugianisch und Caminsche auch andere benachbarte Lande angehen. T. I. Bis anno 1269. Cz. VII. Stettin: 1768, s. 13,15.
- ↑ Friedrich von Dreger: Codex diplomaticus oder Urkunden, so die Pommersch-Rugianisch und Caminsche auch andere benachbarte Lande angehen. T. I. Bis anno 1269. Cz. VII. Stettin: 1768, s. 260.
- ↑ Cod. No. 4344. W: Pommersches Urkundenbuch. T. 7. s. 162.
- ↑ Cod. No. 4438. W: Pommersches Urkundenbuch. T. 7. s. 241.
- ↑ Rejestr dochodów stołowych biskupstwa kamieńskiego z 1496 roku. W: Wiktor Fenrych, Henryk Lesiński: Materiały Zachodniopomorskie 8. T. 8. 1962, s. 247.
- ↑ Caspar Scheidern: Geographisch-historische Beschreibung des Oderstrohms von dessen ersten Ursprung .... Franckfurt, Leipzig: 1742, s. 280.
- ↑ 20,0 20,1 Zbigniew Babik: Najstarsza warstwa nazewnicza na ziemiach polskich w granicach wczesnośredniowiecznej Słowiańszczyzny. Kraków: 2001, s. 585-586. ISBN 83-7052-597-0.
- ↑ Świnia w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI (Sochaczew – Szlubowska Wola) z 1890 r.
- ↑ 42 Szczecin Stettin. W: Mapa Operacyjna Polski 1:300 000. Wojskowy Instytut Geograficzny, 1938.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 11 lutego 1949 r. (M.P. z 1949 r. Nr 17, poz. 225, s. 7)
