Świnia celebeska
| Świnia celebeska | |
| Sus celebensis[1] | |
| Muller & Schlegel, 1843 | |
 Świnia celebeska na rycinie z 1845 roku |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ssaki |
| Podgromada | ssaki żyworodne |
| Infragromada | łożyskowce |
| Rząd | parzystokopytne |
| Rodzina | świniowate |
| Rodzaj | Sus |
| Gatunek | Świnia celebeska |
| Synonimy | |
|
Sus floresianus (Heude, 1899) |
|
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |
 |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
Świnia celebeska (Sus celebensis) – gatunek ssaka z rodziny świniowatych. Pochodzi z wysp Indonezji. Stanowi obiekt polowań, część osobników żyjących na wolności to zdziczali potomkowie zwierząt udomowionych. Obecnie stosowane środki ochronne wydają się niewystarczające.
Spis treści |
Taksonomia [edytuj]
Nazwa rodzajowa Sus to łacińskie słowo oznaczające po prostu świnię[3][4]. Z kolei epitet gatunkowy powstał przez połączenie nazwy miejsca, gdzie ssaki te żyją (Celebes), z łacińskim sufiksem ensis[3].
Rozmiary i inne cechy gatunku są zmienne. W przeszłości wyróżniano różne podgatunki, ale odkąd Groves w 1981 potraktował gatunek jako monotypowy, odrzuca się ich istnienie[5].
Morfologia [edytuj]
Świnia średniej wielkości[2], osiąga długość ciała 80-130 cm i wysokość 70 cm[6][3] w przypadku wieprzy, 60 cm[6] w przypadku macior. Masa ciała zawiera się pomiędzy 40[6][3] i 70[6]-80[3] kg, przy czym obecnie zaznacza się tendencja do zwiększania rozmiarów ciała, wykryta przez porównanie ze szczątkami z jaskiń północy Celebesu[6].
Okrywa włosowa składa się z włosów czarnych z wmieszanymi gdzieniegdzie białymi[6][3] i żółtymi[6][3]. Rzadziej widuje się osobniki brązowawe i czerwonawe. Na grzbiecie widnieje ciemna pręga, a n czole kępki włosów. Okolice pyska zabarwione są na żółto. Z wiekiem postępuje "siwienie" brzusznej strony ciała, przybierającej barwę biała lub kremową[6].
Głowę dojrzałych samców zdobią 3 pary wyrostków. Największe, przedoczodołowe, osiągają odpowiednie rozmiary, gdy świnia liczy sobie 8 lat, jednak wszystkie powiększają wraz z wiekiem[6].
Krótkie kończyny podtrzymują wypukły na grzbiecie tułów zakończonym długim, zakończonym kosmykiem włosów ogonem[6].
Występowanie [edytuj]
Zwierzę to pochodzi z Indonezji[2]. Zajmuje obecnie większą część Celebesu[2][7]. W środkowej części wyspy, na jej wschodzie i południowym wschodzie cały czas występuje obficie, podczas gdy na południu i północnym wschodzie jest rzadka[2]. Na pobliskiej wysepce Selayar prawdopodobnie już wyginęła[2][6]. Zamieszkuje za to następujące wyspy[2]:
Zwierzę zostało udomowione i dzięki ludziom rozprzestrzeniło się na nowe tereny. Udomowione świnie zamieszkują Roti i Sawu. Człowiek skrzyżował je także z dzikiem[2]. Populacje mieszańców zajmują obecnie wyspy[2]:
W efekcie działań ludzkich zwierzę introdukowano w Timorze Wschodnim[7].
Z kolei dzikie świnie z Halmahera, brane wcześniej za zdziczałą udomowioną świnię celebeską, okazały się bliżej spokrewnione z świnią nowogwinejską[2].
Siedlisko [edytuj]
Ssaki te zamieszkują różnorodne środowiska. Żyją w równikowym lesie deszczowym[2][6], na bagnach, otwartych terenach porosłych trawą, a nawet na obszarach rolniczych[2][6]. Bytują na różnych wysokościach nad poziomem morza, przy czym powyżej 1500 metrów są częstsze, niż poniżej[2]. Dosięgają natomiast powyżej 2500 metrów nad poziomem morza[2][5], lub według innych źródeł nie przekraczają tej wysokości[3] albo też dosięgają tylko 2300[6], preferując doliny[6].
Behawior [edytuj]
Niektóre osobniki (głównie samce) prowadzą samotny tryb życia, inne zaś spędzają czas w grupach liczących do sześciu zwierząt. Jednakże badania przeprowadzone w Tanjung Peropa Wildlife Reserve dały odmienne wyniki: tamtejsze grupy liczyły do dziewięciu osobników, średnio zaś 5. Zazwyczaj grupę tworzą 1-3 dorosłych, 1-2 dorastające zwierzęta i 1-3 młode[2]. Sądzi się, że małe stado składa się z 2-3 grup typu matka z młodymi[6].
Samotnie żyjące samce przejawiają agresję w stosunku do siebie. Popychają się, napierają na siebie i atakują się z otwartym ryjem[6].
Aktywność przypada na dzień, kiedy to grupki szukają pożywienia. Jej szczyt ma miejsce o zmierzchu i świcie[2].
Menu świni celebeskiej zawiera upadłe owoce, liście, korzenie, młode kiełki[2][6], a rzadziej bezkręgowce[2] (w tym owady[6]), drobne kręgowce i padlinę[2][6]. Nie gardzą orzechami, ziarnami i grzybami[6].
Jak jego bliscy krewniacy, zwierzę lubi tarzać się w błocie. Ryjąc w ziemi, użyźnia ją[6].
Część zwierząt wiedzie na wpół dziki tryb życia, za dnia poszukując pożywienia na własną ręką, w nocy wracając w pobliże siedzib ludzkich[3].
Rozmnażanie [edytuj]
Nie prowadzi się badań nad zachowaniami rozrodczymi gatunku, choć planuje je IUCN[6]. Sądzi się, że przebiega ono podobnie, jak u innych świniowatych, u których stwierdza się poligamię, uczestnictwo w rozrodzie jedynie samców, które osiągnęły odpowiednią wielkość, pokrywających kilka samic. Uważa się też, że występujące u wieprzów tego gatunku brodawki mogą pełnić rolę w wabieniu wybranki lub odstraszaniu rywali. Tezy tej nie poparto na razie badaniami naukowymi[6].
Cykl owulacyjny trwa 3 tygodnie, obejmując tylko 2-3 dni płodne[6].
Na samca przypada 1,7 samicy[5]. Parzenie się zachodzi w lutym[6], urodziny natomiast w kwietniu i maju[6][3], po trwającej 100-140 dni ciąży[6]. Na świat przychodzą zwykle 2-3 młode[3], choć zdarza się i 8[3]. Maciora buduje sobie wtedy gniazdo – dwumetrowy w przekroju lej w ziemi, wymoszczony roślinnością. Nowo narodzone prosięta posiadają charakterystyczne pasy idące wzdłuż grzbietu, przy czym pomiędzy sześcioma jasnymi biegnie pięć ciemnych. Grają one rolę kamuflażu. Masa noworodków jest zróżnicowana – mogą ważyć 0,5 kg, jak i 1,5 kg. Są kiepsko rozwinięte i niezdolne do samodzielnego życia. Przez pewien czas pozostają w gnieździe, otoczone troskliwą opieką maciory. Matka karmi je mlekiem przez 3-4 miesiące. Ojciec nie bierze udziału w ich wychowaniu. Pozbywają się pasów na grzbiecie, osiągnąwszy pół roku. Samica rodzi następny miot w kolejnym roku. W rodzinie świniowatych poprzedni miot zwykle usamodzielnia się jeszcze przed przyjściem na świat nowego, jednakże więź młodych samiczek z matką trwa dłużej, niż jej synów. Choć brakuje na to dowodów, sądzi się, że relacje córki z matką nie kończą się z odstawieniem. Widywano stada kilku samic z młodymi, ale trudno jest ustalić ich wzajemne pokrewieństwo[6].
Warchlaki szybko, w wieku kilku miesięcy, osiągają dojrzałość płciową. Osiągnięcie jej nie oznacza od razu przystąpienia do rozrodu, albowiem samice zazwyczaj kończą półtora roku, nim biorą udział w przedłużaniu gatunku. Płeć męska nie przekazuje swych genów następnemu pokoleniu jeszcze dłużej. Jak wcześniej wspomniano, do rozrodu mogą przystąpić tylko samce, które osiągnęły już odpowiednie rozmiary, zazwyczaj mające skończone 5 lat[6].
Na wolności maksymalna długość życia osobnika wynosi co najmniej 9 lat[6], prawdopodobnie więcej niż 10[3].
Genetyka [edytuj]
Badania nad chromosomami świni celebeskiej, dzika i świni brodawkowatej (Sus verrucosus) ujawniły między innymi tak samą ilość chromosomów 2n=38, ale też różnice w wielkości 10. pary pomiędzy dwoma pierwszymi i ostatnim z wymienionych. Z kolei summetacentryczny chromosom Y u świni celebeskiej i brodawkowatej jest większy, niż u dzika. Chromosomy te różnią się także wzorami pasków po zabarwieniu[8].
Drapieżnicy [edytuj]
Jedynym drapieżnikiem zagrażającym opisywanemu świniowatemu w naturze jest pyton siatkowy. Znacznie bardziej zagraża jej natomiast presja ze strony człowieka[2].
Status i ochrona [edytuj]
Zagrożeniem dla gatunku są polowania na mięso. Poza tym deforestacja, imigracja ludzka i zajmowanie coraz większych tererów przez rolnictwo także wywierają nań niekorzystny wpływ. W efekcie działania człowieka do puli genowej zostały wprowadzone obce geny, przyczynił się on także do roznoszenia chorób. W efekcie zagęszczenie osobników zmienia się od 0,4-2,0 osobnika na km2 na północnym półwyspie Celebesu do 5,1-14,5 osobnika na km2, a według najnowszych danych nawet 23,5 osobnika na km2 w Tanjung Peropa Nature Reserve na południowym wschodzie[2].
Liczebność obniża się. Stosowane środki ochronne nie wystarczają, kłusownictwo kwitnie[2]. Bardziej narażone są na nie samice, co ma niekrzystny wpływ na populację[6]. Handel utrzymuje się na niespotykanym jak dla zwierzęcia o tych rozmiarach poziomie[2]. Wieśniacy łapią łównie małe świnki, po czym hodują je w celu samodzielnego spożycia lub sprzedania na mięso, cenione bardziej niż otrzymane ze świni domowej. Jego cena u Minahasa może przewyższać zwyczajną wieprzowinę o 20-50%. W Nowej Gwinei zanotowano nawet przypadek, gdy ciężarna kobieta karmiła świnię własnym mlekiem. Badania w trzech lokalnych sklepach ujawniły dostarczanie i zabijanie tygodniowo od 2 do 20 osobników[6]. Monitoringiem rynku na północy Sulawesi zajmuje się Wildlife Crimes Unit Program. Jego działanie dotyczy jednak jedynie obszarów chronionych, ponieważ handel świnią celebeską pochodzącą z pozostałym miejsc jest legalny. Wszystko wskazuje na to, że w przyszłości gatunek może utracić genetyczną różnorodność lub podzielić się na niewielkie, izolowane populacje[2].
Świnię celebeską uważa się za szkodnika upraw, co nie zostało potwierdzone[6].
Zwierzę zamieszkuje miejsca chronione, jak[2]:
- Lore Lindu (2,310 km2)[2]
- Bogani Nani-Wartabone (2,871 km2)
- Morowali (2,250 km2)
Obecna sytuacja wymaga przeprowadzenia wielu badań nad bioloią zwierzęcia[5].
Przypisy
- ↑ Sus celebensis w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 2,25 Sus celebensis. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 Brent Huffman: Sus celebensis Celebes pig, Sulawesi warty pig (ang.). ultimateungulate.com, 2004-03-22. [dostęp 2009-09-26].
- ↑ Kazimierz Feliks Kumaniecki: Słownik łacińsko-polski: Według słownika Hermana Mengego i Henryka Kopii. Państwowe Wydawn. Nauk, s. 489. ISBN 8301035315.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 The Sulawesi Warty Pig (Sus celebensis). W: Alastair A. Macdonald: Pigs, Peccaries and Hippos Status Survey and Action Plan. [dostęp 2010-09-03].
- ↑ 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 6,12 6,13 6,14 6,15 6,16 6,17 6,18 6,19 6,20 6,21 6,22 6,23 6,24 6,25 6,26 6,27 6,28 6,29 6,30 6,31 6,32 6,33 Nicole Noel, C. Yahnke: Animal Diversity Web: Sus celebensis (ang.). University of Michigan Museum of Zoology, 2004. [dostęp 2009-09-26].
- ↑ 7,0 7,1 mapa zasięgu wg IUCN (ang.). IUCN, 2008-09-30. [dostęp 2009-09-25].
- ↑ A. A. Bosma1, N. A. De Haan, R. A. Blouch and A. A. Macdonald. Comparative cytogenetic studies in Sus verrucosus, Sus celebensis and Sus scrofa vittatus (Suidae, Mammalia). „Genetica”. 83 (3), s. 189-194, 1991-04. Springer Netherlands. doi:10.1007/BF00126224. ISSN 1573-6857 (ang.).
