Şəki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Şəki
Şəki
Herb
Herb
Państwo  Azerbejdżan
Rejon Şəki
Populacja (2013)
• liczba ludności

64 tys.
Nr kierunkowy +994 02424
Kod pocztowy AZ5500
Tablice rejestracyjne 55
Położenie na mapie Azerbejdżanu
Mapa lokalizacyjna Azerbejdżanu
Şəki
Şəki
Ziemia 41°11′31″N 47°10′14″E/41,191944 47,170556
Strona internetowa
Miasto wydzielone Şəki

Şəki – miasto w północnym Azerbejdżanie. Jest jednym z miast wydzielonych i siedzibą administracyjną rejonu Şəki.

Miasto położone jest na skraju wyżyny Xan, niedaleko od południowych stoków Wielkiego Kaukazu. Miasto opływają Qurcanaçay i Dəyirmanarxı[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Şəki wywodzona jest od ludu Saków, zwanego także Scytami ałtajskimi – koczowniczego plemienia, które prawdopodobnie przybyło w te strony w VII wieku p.n.e. i zamieszkiwało te okolice przez kilkaset lat[2]. Przedstawiciele tego plemienia w I wieku p.n.e. walczyli przeciw Rzymianom i niedaleko od miasta pokonali Pompejusza[3]. Już wcześniej miasto było jednym z ośrodków Albanii Kaukaskiej i jej centrum religijnym. Wówczas miasto rozciągało się wyżej w górach, w miejscu gdzie obecnie znajduje się wieś Kiş[2]. W V wieku rejon miasta Şəki wszedł w skład perskiego państwa Sasanidów[3]. W 722 miasto zostało zniszczone przez potoki błotne, które zeszły z gór. W wyniku tego odbudowano miasto kilka kilometrów niżej na południe[1]. Miasto rozwijało się dzięki temu, iż znajdowało się na trasie jedwabnego szlaku łączącego Zachód z Bliskim i Dalekim Wschodem. Na bazarach odbywał się ożywiony handel zbożem, wyrobami garncarskimi i jubilerskimi, miedzianymi naczyniami zdobionymi tzw. „czekanką” oraz przede wszystkim jedwabiem. To dzięki temu produktowi miasto zyskało sławę. Stąd kupcy z Europy, Azji i Bliskiego Wschodu wywozili tutejszy haftowany złotem jedwab[1]. W XV-XVII w. ziemie terenu Şəki przechodziły na zmianę z rąk perskich w tureckie. Pod panowaniem chana Hadżiego Czalabiego (1743-1755) chanat szekijski stał się pierwszym niezależnym chanatem na terenie dzisiejszego Azerbejdżanu[3]. W 1772 miasto nawiedziła potężna powódź, w wyniku której mieszkańcy Şəki musieli się przenieść na nieco wyższe tereny, czyli do obecnej lokalizacji[3][2]. Od XVIII wieku w mieście działało aż 5 karawanserajów (isfahański, tebriski, lezgiński, ormiański i nowy) jednak do dziś przetrwały tylko dwa[4] (obecnie zwane górny i dolny). W roku 1805 rozpoczęła się rosyjska okupacja Şəki. Po śmierci ostatniego chana w 1819, chanat został zlikwidowany, a jego tereny włączone w skład Imperium Rosyjskiego. Rosjanie nadali miastu nową nazwę Nucha, która funkcjonowała w latach 1840-1968[1]. W połowie XIX wieku w mieście przebywał młody Lew Tołstoj w trakcie swojej służby wojskowej, co zaowocowało w późniejszym czasie napisaniem utworu „Jeniec kaukaski[3]. W 1920 Azerbejdżan zajęła Armia Czerwona i miasto tak jak reszta kraju weszły w skład Azerbejdżańskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W czasach ZSRR powstała w mieście fabryka jedwabiu, w której pracowało 7000 ludzi[4].

Zabytki i turystyka[edytuj | edytuj kod]

Piti z Şəki

Miasto słynie zabytkowego zespołu architektonicznego, który w połączeniu z malowniczą lokalizacją powoduje, że miasto jest jednym z najchętniej odwiedzanych turystycznie miejsc w kraju[2][3].

  • okrągła świątynia z V-VI w. (obecnie Muzeum Rzemiosła Artystycznego),
  • hamam Ağvanlar,
  • hamam Dərə,
  • mury zamkowe z lat 1759-1780,
  • górny karawanseraj z XVIII w.,
  • dolny karawanseraj z XVIII w.,
  • hamam Yeraltı z XIX w.,
  • meczet Omara Efendiego z XIX w.,
  • meczet Piątkowy z XIX w.,
  • pałac chanów szekijskich z XVIII w.,
  • dom chanów szekijskich z 2 poł. XVIII w.,
  • ogród chanów z XVIII w.,
  • minaret meczetu Giləhli z XVIII w.,
  • most z XVIII-XIX w.,
  • budynek fabryki z XIX w.,
  • dom Alidżan-beja z XIX w.,
  • dom Farhad-beja z XIX w.,
  • kościół ormiański z XIX w.,
  • hamam Abdulxalıq z XIX w.,
  • meczet i hamam Qışlaq z XIX w.

W mieście znajdują się dwa muzea: Historii oraz Rzemiosła Artystycznego. W pierwszym można zapoznać się m.in. z życiem codziennym mieszkańców Şəki od średniowiecza do XIX wieku. Podobna ekspozycja znajduje się w drugim muzeum, które mieści się w budynku starego kościoła z V-VI wieku[3].

Ze względu na swoją historię związaną z handlem i produkcją jedwabiu, w mieście co roku urządza się Święto Jedwabiu. W jednym z zabytkowych karawanserajów odtwarza się pradawny obraz szekijskiego bazaru: demonstruje się tkaniny jedwabne i chusty utkane przez miejscowych mistrzów, słynne szekijskie kołnierze a także urządza się pokazy mistrzów rzemiosła w pałacu chanów szekijskich[1].

Şəki słynie w całym Azerbejdżanie z poczucia humoru mieszkańców. Już w czasach Związku Radzieckiego odbywał się w mieście Festiwal Humoru, obecnie znany jako Dzień Humoru. Co roku 1 kwietnia, z okazji tego święta, w mieście organizowane są parady i kabarety[3].

Miasto jest znane ze swoich lokalnych specjałów kulinarnych. Jednym z nich jest miejscowa odmiana piti, czyli środkowoazjatyckiej zupy z wkładką mięsną[2] a także szekijskie słodycze wyrabiane z mąki ryżowej oraz miejscowa chałwa[3].

W 2010 roku Şəki odwiedziło 15 tys. turystów[5].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Dworzec autobusowy jest usytuowany ok. 1,6 km na południe od centrum, przy jednej z głównych ulic miasta. Odjeżdżają stąd autobusy oraz marszrutki do Baku oraz do innych miast w kraju[2].

Dworzec kolejowy znajduje się ponad 16 km na południe od miasta, już poza jego granicami. Dworzec znajduje się na linii kolejowej z miasta Yevlax do leżącego przy granicy z Gruzją miasta Balakən[2].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat umiarkowanie ciepły. Znaczne opady deszczu nawiedzają miasto, nawet w najsuchszych miesiącach. Klasyfikacja klimatu Köppena-Geigera Cfa. Na tym obszarze średnia temperatura wynosi 12,9 °C. W ciągu roku średnie opady wynoszą 695 mm. Najsuchszym miesiącem jest grudzień z opadami na poziomie 28 mm. W maju opady osiągają wartość szczytową ze średnią 90 mm. Różnica w opadach pomiędzy najsuchszym a najbardziej mokrym miesiącem wynosi 62 mm. Najcieplejszym miesiącem w roku jest lipiec ze średnią temperaturą 24,5 °C, z kolei najzimniejszym miesiącem jest styczeń ze średnią temperaturą 1,3 °C. Wahania roczne temperatur wynoszą 23,2 °C[6].

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Szeki - Zagatały. W: Azerbejdżan. Wyd. 1. Pruszków: Rewasz, 2014, s. 222-225. ISBN 978-83-62460-38-0.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Północny i zachodni Azerbejdżan. W: Sławomir Adamczak: Gruzja, Armenia i Azerbejdżan. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2013, s. 420-423, seria: Praktyczny przewodnik. ISBN 978-83-7642-141-4.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Szeki i okolice. W: Gruzja, Armenia i Azerbejdżan – Magiczne Zakaukazie. Wyd. IV. Gliwice: Wydawnictwo Helion, 2012, s. 427-429, seria: Przewodniki Bezdroży. ISBN 978-83-246-7447-3.
  4. 4,0 4,1 Azad Sharifov: Shaki - Paradise in the Caucasus Foothills (ang.). azer.com. [dostęp 2015-04-02].
  5. Зарегистрировано увеличение туристического потока в Шекинский район (ros.). www.1news.az, 2011-07-13. [dostęp 2015-04-02].
  6. KLIMAT: ŞƏKI (pol.). climate-data.org. [dostęp 2015-04-03].