Żórawina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Żórawina
Warowny kościół Świętej Trójcy
Warowny kościół Świętej Trójcy
Państwo  Polska
Województwo dolnośląskie
Powiat wrocławski
Gmina Żórawina
Liczba ludności (2008) 2108[1]
Strefa numeracyjna (+48) 71
Kod pocztowy 55-020
Tablice rejestracyjne DWR
SIMC 0884849
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Żórawina
Żórawina
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Żórawina
Żórawina
Ziemia 50°59′N 17°03′E/50,983333 17,050000Na mapach: 50°59′N 17°03′E/50,983333 17,050000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: Żórawina (stacja kolejowa).

Żórawina (łac. Rubra Sirbena, niem. Rothsürben) − wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie wrocławskim, w gminie Żórawina.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

nowy stalowy maszt radiowy

Miejscowość jest siedzibą gminy Żórawina, położoną na Równinie Wrocławskiej nad Żórawką i opływającą wieś od północy Żaliną. Leży 15 km na południe od Wrocławia, przy linii kolejowej z Wrocławia do Kłodzka. Ok. 2 km na wschód przebiega autostrada A4. Najbliższym węzłem autostradowym jest połączony z drogą wojewódzką nr 395 "węzeł Krajków".

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa pochodzi od polskiej nazwy ptaka żurawia. Do grupy śląskich miejscowości, których nazwy wywodziły się od tego słowa - "von zóraw = Kranich" zaliczył ją niemiecki geograf oraz językoznawca Heinrich Adamy[2]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia najwcześniejszą nazwę miejscowości w zlatynizowanej polskiej formie "Sorawin" podając jej znaczenie jako "Kranichfeld" - "Pole żurawi"[2]. Niemcy fonetycznie zgermanizowali nazwę miejscowości na "Rothsürben"[2] w wyniku czego utraciła ona swoje pierwotne znaczenie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jest to stara wieś, wspominana w bulli papieskiej już w XII wieku (1155). W 1274 roku książę wrocławski Henryk IV Probus podarował Żórawinę jako uposażenie Witelonowi wraz z tytułem kanonika kapituły katedralnej wrocławskiej. Żórawina otrzymała w 1608 prawa miejskie, które jednakże nigdy nie zostały wprowadzone w życie (mimo, że miejscowość posiadała charakter miasteczka). W późniejszych latach była przez kilka pokoleń własnością rodziny von Röder, tu urodził się i zmarł generał Friedrich Erhardt von Röder (1768−1834), bliski współpracownik, ale i adwersarz Antoniego Radziwiłła, namiestnika Wielkiego Księstwa Poznańskiego), w latach 1820-1830 dowódca V Korpusu armii pruskiej w Poznaniu, tu także zmarł w 1781 jego ojciec, fryderycjański generał Friedrich Wilhelm von Röder. Po wygaśnięciu Röderów część majątku Żórawina (581 ha) przeszła na własność Hohenzollernów i była w ich posiadaniu do 1945 a inna część zwana Gut Rohrquell (478 ha, dziś Krajków) należała do rodzin vom Rath, Schöller i Skene. W latach 1937-1945 miejscowość nosiła nazwę Rothbach[3].

W 1946 miejscowość została włączona do nowo powstałego województwa wrocławskiego na terenie powojennej Polski. W latach 1975−1998 administracyjnie należała do województwa wrocławskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[4]:

  • zespół kościoła parafialnego :
    • kościół Świętej Trójcy (wg innych źródeł pw. Bożego Ciała), z XIV w., w l. 1597-1602; gotycki obronny z połowy XIV w., gruntownie przebudowany w 1600−1608 w stylu manierystycznym. Jest to jeden z cenniejszych zabytków tego typu na ziemiach polskich. Zachowane są w nim m.in. fragmenty polichromii renesansowych z czasów przebudowy w 1608 r. Wraz z cmentarzem otoczony jest wałem obronnym i fosą, w której płynie Żurawka. Kościół posiadał cenne wyposażenie, obecnie znajdujące się w muzeach w Warszawie i Wrocławiu. Muzeum wrocławskie część zabytków przekazało do depozytu do muzeum w Brzegu. Kościół miał być oddziałem Muzeum Narodowego we Wrocławiu, ale pozbawiony konserwacji niszczał. Było tak do czasu przejęcia obiektu przez gminę, która, wraz z parafią pw. św. Józefa, rozpoczęła remont trwający do chwili obecnej. Kościół posiada typowe cechy budowli obronnej tj. grube mury, małe okna. Przy południowej ścianie zachowały się jedyne na Dolnym Śląsku "kuny" do przykuwania grzeszników odbywających karę pokuty. Z cech typowych dla budowli obronnych zachowały się trzy (z czterech) półbastiony, prawdopodobnie projektu Walentego von Säbischa[5]. Warto zauważyć, że do remontu kościoła użyto materiału z innego zabytku Żórawiny (do dziś pozwolenie konserwatora zabytków budzi kontrowersje). Otóż rozebrano wybudowany w 1932 r. drewniany średniofalowy maszt radiowy, którzy przez wiele lat był jedną z najwyższych (prawie 150 m) konstrukcji drewnianych na świecie. Zainstalowany na nim nadajnik radiowy miał pierwotnie moc 60 kW, którą w późniejszym czasie podniesiono do 100 kW. Obok masztu drewnianego w 1976 r. postawiono nowy stalowy, o wysokości 258 metrów, natomiast drewniany zdemontowano około 1990 r. Zobacz: RTON Żórawina.
    • pozostałości cmentarza, z XIV w.
    • pozostałości pałacu - dworu obronnego, z XIV w., 1607 r.
    • pozostałości fortyfikacji ziemnych, z XVI/XVII w.
  • park krajobrazowy, w otoczeniu pałacu-dworu, z XVIII w., XIX w., zniszczony, o pow. 4,5 ha, wśród rodzimego zadrzewienia pomnikowy dąb czerwony, platan i lipa
  • willa, ul. Kolejowa 6, z l. 1912-1914

inne zabytki:

  • kościół parafialny św. Józefa Oblubieńca NMP dawniej ewangelicki, wybudowany w 1913 r.
  • spichlerz z 1832 r. znajdujący się w zabudowaniach folwarcznych
  • aleja 136 dębów łącząca pałac z wsią
  • pręgierz z 1517 r. o wys. 2,2 m, posiada pozostałości haków. Obecnie jest cokołem rzeźby Jezusa Chrystusa[6]
  • średniowieczny krzyż granitowy, obok kościoła pw. św. Trójcy[7]
  • pomnik Witelona z 1945 r.
  • pomnik poległych jeńców pochodzących z 27 narodów, którzy zostali pomordowani podczas II wojny światowej[8]

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Znani ludzie z Żórawiny[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Gmina Żórawina. [dostęp 2012-06-17].
  2. 2,0 2,1 2,2 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 63.
  3. Territoriale Veränderungen in Deutschland und deutsch verwalteten Gebieten 1874–1945. Rolf Jehlke. [dostęp 13.12.2012].
  4. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 4.11.2012]. s. 237,238.
  5. Polska niezwykła, Żórawina
  6. Kapliczki w Żórawinie. kapliczki.org.pl. [dostęp 2013-07-28].
  7. Żórawina - krzyż kamienny. kapliczki.org.pl. [dostęp 2013-07-28].
  8. Okolice Wrocławia, część południowo-wschodnia, Studio Wydawnicze Plan, ISBN 83-60180-02-4
  9. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 31 stycznia 2013.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Schlesisches Güter-Adreßbuch, Verzeichnis sämtlicher Rittergüter sowie der größeren Landgüter der Provinzen Nieder-und Oberschlesien, Wrocław 1937

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]