Żabi Skoczek

Żabi skoczek Hop-Frog
Autor	Edgar Allan Poe
Miejsce wydania	Stany Zjednoczone
Język	angielski
Data I wyd.	1849
Typ utworu	nowela

Żabi skoczek (ang. Hop-Frog) – to nowela amerykańskiego pisarza Edgara Allana Poe, opublikowana po raz pierwszy w 1849 roku. Tytułowy bohater utworu, karzeł porwany ze swojej ojczyzny, zostaje nadwornym błaznem króla, zainteresowanego w szczególności żartem praktycznym. Nosząc się z zamiarem zemsty na władcy i jego świcie za uderzenie jego przyjaciółki Trippetty, karzeł przebiera ich w czasie balu maskowego za orangutany, a następnie zabija, podpalając kostiumy nieszczęśników.

Opis fabuły

Żabi skoczek, nadworny błazen, będący jednocześnie karłem i kulawcem, jest poniewieranym głuptaskiem anonimowego króla. Ten cechuje się niezaspokojonym zapałem i popędem do żartów, tak iż zdaje się on żyć tylko dla nich. Błazen wraz z jego najlepszą przyjaciółką Trippettą (także karlicą, choć piękną i urokliwą) padli niegdyś ofiarą porwania z ich własnej ojczyzny i służą teraz na dworze królewskim niczym niewolnicy. Z powodu fizycznej deformacji protagonisty, która nie pozwala mu chodzić wyprostowanym, monarcha określa go mianem Żabiego skoczka.

Karzeł jest bardzo podany na alkohol, a król zaznajomiony z tą przypadłością, zmusza go do konsumpcji pełnych pucharów wina. Trippetta, wstawiając się za przyjacielem, prosi władcę o zaprzestanie tej praktyki, na co ten w obecności jego świty, uderza karlice i rzuca jej w twarz jego puchar z winem. Oboje stają się natychmiast przedmiotem żartów siedmiu ministrów władcy. Ci pytają też błazna (który nagle wytrzeźwiał i rozweselił się) o radę na zbliżającą się maskaradę. Żabi skoczek sugeruje im realistyczne kostiumy ośmiu skutych orangutanów. Pomysł przestraszenia zgromadzonych gości przypada do gustu ministrom i przystają oni na propozycję karła, by nosić trykoty obcisłe (…) otynkowane smołą i pokryte opierzeniem. W przebraniu, związani mężczyźni, zostają wprowadzeni do salonu na chwilę przed północą.

Wielu gości jest zszokowanych widokiem, a niektórzy z nich wierzą, iż związane sylwetki to prawdziwe bestie. Duża część zgromadzonych osób biegnie do drzwi wyjściowych, nosząc się z zamiarem ucieczki, lecz błazen w porę nakazuje ich zamknięcie i oddanie klucza w jego ręce. W zamieszaniu Żabi skoczek przypina łańcuch znad sufitu do więzów podłączonych do kostiumów mężczyzn. Łańcuch unosi ich w górę, wysoko nad zgromadzonym tłumem. Karzeł zakłada następnie okulary, a publika zaczyna odbierać całą maskaradę jako dobrze odegraną uprzejmość. Błazen oznajmia, że jest w stanie zidentyfikować sprawców, jeśli tylko przyjrzy się im z bliska. Wspina się więc na ich wysokość i trzyma przy ich twarzach zapaloną pochodnię. Chwilę później w przeciągu mniej niż pół minuty ósemka orangutanów płonęła już zapamiętale wśród wrzasków ciżby, która gapiła się z dołu zdjęta przerażeniem i niezdolna najmniejszej podać pomocy. Tuż przed ucieczką do ojczyzny wraz z Trippettą, Żabi skoczek spogląda na przebranych mężczyzn i rozpoznaje ich prawdziwą naturę:

Teraz – rzekł – widzę wyraźnie, jakiego pokroju są owe larwy. Widzę potężnego króla i jego siedmiu doradców poufałych – króla, który bez namysłu uderza dziewczynę bezbronną, i jego siedmiu doradców, którzy go do okrucieństw zagrzewają. Co do mnie – jestem po prostu błaznom HopFrogiem – zaś to, co się stało, jest ostatnim moim figlem błazeńskim!

Analiza

Podobnie jak w Beczce Amontillado główny wątek noweli oscyluje wokół motywu zemsty. W obu przypadkach morderca unika też kary za popełnioną zbrodnię. Jednak podczas gdy w Beczce Amontillado ofiara jest ubrana w strój błazna, w Żabim skoczku to morderca nosi go na sobie.

Zgrzytanie zębów w noweli jest symbolicznym elementem i ma miejsce na krótko przed wymyśleniem morderczego planu zemsty przez błazna jak i zaraz po jego wykonaniu. W utworach pisarza symbolizują one moralność. Inne przykłady to odrażające i grobowe zęby konia w noweli Metzengerstein, agonalne nawoływania zahipnotyzowanego mężczyzny z Prawdziwego opisu wypadku z panem Waldemarem i obsesja wokół zębów Berenice.

Podobnie jak w Beczce Amontillado Żabi skoczek to próba literackiej zemsty na osobistych adwersarzach. Gdy Poe utrzymywał bliskie relacje z Sarą Helen Whitman i Nancy Richmond, członkowie nowojorskiego kręgu literackiego rozpuszczali plotki o domniemanych niestosownościach, wywołując w ten sposób skandal wokół osoby pisarza. Na główny plan wysuwa się tutaj Elizabeth F. Ellet, która czuła się odrzucona i uczuciowo zraniona przez pisarza. Ellet może być w dziele odpowiednikiem samego króla, a siedmiu ministrów to kolejno: Margaret Fuller, Hiram Fuller, Thomas Dunn English, Anne Lynch Botta, Anna Blackwell, Ermina Jane Locke oraz jej mąż.

Nowela, spisana przez autora u schyłku jego życia, ma charakter autobiograficzny także w innym wymiarze. Żabi skoczek, podobnie jak Poe, siłą został zabrany z domu i postawiony przed obliczem króla (ojca zastępczego Poe Johna Allana), nosił on dalej nazwisko nie ze chrztu, lecz później mu nadane, a trunek przyprawiał go o stratę zmysłów, zaś strata zmysłów zgoła nie jest wesołym środkiem trafnego samopoczucia. Podobnie jak Żabi skoczek, Poe był niepokojony przez osoby namawiające go do picia, a jedna szklanka wina wprowadzała w stan upojenia.

Pisząc nowelę Poe mógł bazować na prawdziwym zdarzeniu, do którego doszło podczas balu na dworze Karola VI Szalonego w styczniu 1393 roku. Za radą normańskiego dziedzica, król wraz z pięcioma innymi osobami, przebrał się za Satyra, nosząc łatwopalne kostiumy ze smoły i pierza. Czterech mężczyzn zginęło w ogniu, sam król został uratowany, ledwo uchodząc z życiem.

Powołując się na Barbarę Tuchman, Jack Morgan z Uniwersytetu Missouri, autor książki The Biology of Horror, wskazuje bal u Karola VI Szalonego jako możliwą interpretację Żabiego skoczka. Zdarzenie miało miejsce na balu maskaradowym w XIV wieku, podczas którego król i jego frywolna świta, w łatwopalnych materiałach, przebrani za małpie bestie, zostali podpaleni pochodnią, a sam władca rzeczywiście otarł się wtedy o śmierć.

Motyw orangutana pojawia się w Zabójstwie przy Rue Morgue, choć tam czytelnik ma do czynienia z prawdziwym zwierzęciem.

Hervey Allen interpretował nowelę jako alegorię: Poetycka pomysłowość (Żabi skoczek) i fantazja (Trippetta) łączą się razem w prozę życia codziennego i konieczność zarabiania pieniędzy (król i jego ministrowie).

Publikacja

Nowela ukazała się po raz pierwszy 17 marca 1849 roku na łamach bostońskiej gazety The Flag of Our Union. Pierwotnie utwór nosił tytuł Hop Frog; Or, The Eight Chained Ourangoutangs . W liście do przyjaciółki Nancy Richmond Poe pisał: 5 stron pisanych prozą, które wczoraj skończyłem, noszą tytuł – jak myślisz? – Nigdy nie zgadniesz – Hop-Frog!. Tylko pomyśl o twoim Eddiem, piszącym historię z takim tytułem jak Hop-Frog!. Wyjaśniał on także, że mimo iż The Flag of Our Union z pryzmatu literackiego nie jest renomowaną gazetą, to jednak dobrze płaci.

Adaptacje

• Francuski reżyser Henry Desfontaines jest twórcą pierwszej adaptacji noweli z 1910 roku.
• James Ensor jest autorem akwaforty Hop-Frog's Revenge z 1898 roku, bazującej na utworze Poe.
• Symfonia Egene Coolsa z 1926 roku była inspirowana i nazwana za nowelą Poe.
• Fabuła zbliżona do Żabiego skoczka została użyta jako wątek poboczny w Masce Czerwonego Moru z 1964 roku Rogera Cormana. W filmie występują Vincent Price jako książę Prospero, Skip Martin jako karłowaty Hop-Frog, a rolę jego żony Trippetty zagrało dziecko, z towarzyszącym mu dogranym głosem starszej kobiety.
• W 1992 Julie Taymor nakręciła krótkometrażowy film, inspirowany nowelą i zatytułowany Fool's Fire. W produkcji występują Michael J. Anderson jako Hop-Frog, Mireille Mosse jako "Trippetta" i Tom Hewitt w roli króla. Film pokazany na antenie PBS, przedstawia wszystkie postacie ubrane w maski i kostiumy (zaprojektowane przez Taymor), z wyjątkiem odsłoniętych twarzy Hop-Froga i Trippetty. Wiersze Poe takie jak Dzwony czy Sen we śnie także są integralną częścią fabuły.
• Hop- Frog jest częścią składową albumu Lou Reeda z 2003 zatytułowanego Raven. Jeden z utworów nosi tytuł Hop-Frog i jest śpiewany przez Davida Bowie.