Żeglarz portugalski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Żeglarz portugalski
Physalia physalis[1]
(Linnaeus, 1758)
Żeglarz portugalski
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ parzydełkowce
Gromada stułbiopławy
Rząd rurkopławy
Rodzina Physaliidae
Rodzaj Physalia
Lamarck, 1801
Gatunek żeglarz portugalski
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Physalia physalis na piasku

Żeglarz portugalski, bąbelnica bąbelcowa, żywłoga, aretuza (Physalia physalis) – mocno parzący gatunek rurkopława z rodziny Physaliidae, kosmopolityczny, kolonijny parzydełkowiec, obejmujący kilkadziesiąt osobników wspólnie żyjących. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Physalia i jedynym rurkopławem występującym w dużych skupiskach. Ma charakterystyczny, unoszący się na powierzchni wody pęcherz (pneumatofor) zakończony małym żagielkowatym grzebieniem służącym do przemieszczania się kolonii. Od spodu zwisają polipy spełniające funkcje rozrodcze lub odżywcze, z których te ostatnie mogą osiągać długość kilkunastu metrów długości. Żeglarz portugalski ma bardzo silne parzydełka, które mogą być groźne dla człowieka.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W większości mórz, ale najczęściej spotyka się je w prądzie zatokowym północnego Atlantyku oraz w subtropikalnych wodach Oceanu Indyjskiego i Pacyfiku. Miejscami najdalej wysuniętymi na północ, gdzie został znaleziony są Zatoka Fundy oraz Hebrydy[2]. W morzach tropikalnych potrafi tworzyć ogromne ławice[3].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Żeglarz portugalski tworzy kolonie o skróconym pniu. Długość pojedynczej kolonii dochodzi do 30 cm[3]. Kolonia ma wypełniony gazem pneumatofor leżący na powierzchni wody unoszący kolonię z wiatrem. Ciśnienie gazu w jego wnętrzu jest równe z ciśnieniem atmosferycznym, jednak zaskakujący jest jego skład, gdyż zawiera 15% tlenku węgla, stężenie tlenu jest niższe niż w atmosferze, dwutlenku węgla znikome, a azotu tyle co w atmosferze. Dzieje się tak ponieważ gaz jest wytwarzany przez gruczoł gazowy, w który wykorzystuje serynę jako substrat do wytwarzania CO[4]. Z pneumoforu zwisają szeregi tentakul złożonych z osobników żywicielskich i płciowych, oraz z poskręcanych nici chwytnych ("macek") zaopatrzonych w komórki parzydełkowe służącą do paraliżowania ofiary. Ruchy tych nici przenoszą sparaliżowaną ofiarę do kolonii polipów, która znajduje się pod gazowym pęcherzem.

Rozmnażanie[edytuj | edytuj kod]

Nie jest do końca jasne, w jaki sposób aretuza się rozmnaża. Wiadomo jednak, że rozmnaża się bezpłciowo i, że w koloniach znajdują się polipy odpowiedzialne za rozród. Z nich powstają nowe kolonie. Jeśli przyjmiemy ten punkt widzenia, zauważymy, że aretuzy mogą się nieustannie replikować, co wyjaśniałoby ich wielką ilość. Przypuszcza się również, że żeglarz portugalski podczas śmierci wydala plemniki i jajeczka do oceanu, z których to powstają nowe meduzy.[potrzebne źródło]

Odżywianie się[edytuj | edytuj kod]

Żeglarz jest gatunkiem drapieżnym odżywiającym się planktonem lub małymi rybami[5]

Komensalizm i symbioza[edytuj | edytuj kod]

Mała ryba pasterzyk może chronić się przed drapieżnikami wśród jego tentacul, gdyż potrafi omijać daktylozoidy komórkami parzydełkowymi i jest częściowo odporna na znajdujące się w nich toksyny. Ryba odżywia się resztkami ofiar, a także gonozoidami rurkopława, co nie jest dla niego szkodliwe, ponieważ mają one zdolność do regeneracji. Natomiast żeglarz portugalski wykorzystuje pasterzyka jako przynętę, a czasem nawet go zjada.

Znane są też inne gatunki ryb odpornych na toksyny, wykorzystujące parzydełka jako kryjówki. Są to między innymi: Carangoides bartholomaei, amfiprion plamisty, przynawek retman, Schedophilus maculatus i bekaśnik.

Toksyny[edytuj | edytuj kod]

Meduzy te powodują na całym świecie oparzenia mniej lub bardziej poważne w skutkach, czasem prowadzące do śmierci. W mieście Adicora w Wenezueli na przełomie grudnia 2006/2007 stwierdzono 59 przypadków oparzeń. Większość stanowili turyści[6]. Toksyna żeglarza portugalskiego (m.w. 240 kDa) składa się z trzech silnie glikozylowanych podjednostek. W warunkach laboratoryjnych może powodować zaburzenia pracy układu krwionośnego, co u małych ssaków może być letalne[7].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Niewiele wiadomo, jak bardzo wrażliwa jest aretuza na zanieczyszczenie morza i jak reaguje na zmniejszenie zasobów rybnych morza. Obecnie jednak ten gatunek nie jest bezpośrednio zagrożony.

Przypisy

  1. Physalia physalis w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Halstead, B.W., Poisonous and Venomous Marine Animals of the World, 1988, Darwin Press
  3. 3,0 3,1 Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 110. ISBN 978-83-01-16108-8.
  4. Fizjologia zwierząt. Adaptacja do środowiska, Schmidt-Nielsen Knut Wydawnictwo Naukowe PWN
  5. http://animals.nationalgeographic.com/animals/invertebrates/portuguese-man-of-war.html
  6. Dalmiro Cazorla-Perfetti i inni. Epidemiology of the Cnidarian Physalia physalis stings attended at a health care center in beaches of Adicora, Venezuela. „Travel Medicine and Infectious Disease”. 10, s. 263-266, 2012. PMID 23067562. 
  7. Dusˇan Sˇuput. In vivo effects of cnidarian toxins and venoms. „Toxicon”. 54, s. 1190–1200, 2009. Ljubliana. PMID 19281834. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14595-8.
  2. Mały słownik zoologiczny. Bezkręgowce. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1984. ISBN 83-214-0428-6.