Żmigród

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta nad Baryczą. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.
Żmigród
Żmigród
Herb Flaga
Herb Żmigrodu Flaga Żmigrodu
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat trzebnicki
Gmina Żmigród
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1253
Burmistrz Robert Lewandowski (od 2008)
Powierzchnia 9,49 km²
Wysokość 85 – 103[potrzebne źródło] m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

6 573
695 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 71
Kod pocztowy 55-140
Tablice rejestracyjne DTR
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Żmigród
Żmigród
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Żmigród
Żmigród
Ziemia 51°28′13″N 16°54′18″E/51,470278 16,905000
TERC
(TERYT)
5020320064
Urząd miejski
pl. Wojska Polskiego 2-3
55-140 Żmigród
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Żmigród w Wikisłowniku
Strona internetowa

Żmigród (niem. Trachenberg, dawna polska nazwa: Straburek[1]) – miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Żmigród, leży nad rzeką Barycz i Sąsiecznica.

Według danych z 31 marca 2011 miasto liczyło 6583 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 9,49 km²[3].

Obszar miasta jest położony na wysokości od 85 do 103 m n.p.m.[potrzebne źródło]

Żmigród historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miasta składa się z dwóch polskich słów żmija oraz gród i oznacza - "gród żmij"[4]. Wywód ten przedstawił śląski pisarz Konstanty Damrot w swojej pracy o znaczeniu nazw na Śląsku wydanej w Bytomiu w roku 1896. Zanotował on nazwę miasta w polskim brzmieniu "Żmijgród" podając jej znaczenie "von żmija - Schlange und gród - Burg"[4]. Pogląd ten podzielał również polski językoznawca Stanisław Rospond[5] Niektórzy utożsamiają nazwę żmija ze staropolskim określeniem smoka, którego wizerunek utrwalono w herbie miasta.

Pierwsze zanotowane nazwy miejscowości pochodzą z bulli wrocławskiej z 1155 r. gdzie jest mowa o villa super vadum Zuuigrod. Nazwę Smigrod notowano również w łacińskim dokumencie z 1228 roku. Konstanty Damrot podaje również dwie kolejne nazwy wynotowane ze średniowiecznych dokumentów gdzie miejscowość wymieniona jest w 1245 r. Zmigrod oraz z 1358 Smigrod[4]. Niemcy początkowo zgermanizowali nazwę na "Schmiegrode"[4], a później na "Trachenberg".

Niemcy wywodzili nazwę miasta od ś-w-n. Trache, od którego pochodzi niem. Drache, oznacza smoka + berg = góra (częste w niemieckich nazwach miejscowych), dosłownie przetłumaczyć można by na smoczą górę powołując się na nazwę Trachenberg z (1322 r.).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieża zamkowa w Żmigrodzie

Najstarsze źródła mówią o osadzie istniejącej w III okresie epoki brązu. Pierwsze wzmianki pojawiają się w bulli papieża Hadriana IV z 1155. Obecne miasto zostało ulokowane przez Henryka III Białego w 1253 roku nad brzegami Baryczy, w miejscu, gdzie brodem przekraczano rzekę. Nowa osada powstała, naprzeciw dawnej osady słowiańskiej Zunigrod. Gród został ufortyfikowany, otoczony solidną palisadą, wałem i fosą, zbudowano dwie bramy, które zlikwidowano dopiero w 1819 roku.

W 1560 wzniesiono nowy zamek z wieżą, później modernizowany, który w czasie wojny trzydziestoletniej był kilkakrotnie oblegana. W 1642 zamek został zdobyty przez wojska szwedzkie pod dowództwem gen. Lennarta Torstensona[6]. Szwedzi władali zamkiem do 1650. W tym czasie rozbudowano zamek. Następna rozbudowa miała miejsce w latach 1655–1657 z inicjatywy ówczesnego właściciela Żmigrodu, Melchiora Hatzfelda. W 1691 r. wzniesiono nowe fortyfikacje.

W połowie XVII wieku polsko-niemiecka granica językowa przebiegała niedaleko Żmigrodu, włączając miasto do terytorium o dominacji języka polskiego[7].

W 1813 roku, w barokowym pałacu Hatzfeld, doszło do spotkania króla Prus Fryderyk Wilhelm III z carem Rosji Aleksander I, podczas którego podpisano protokół trachenberski (żmigrodzki), którego celem było ostateczne pokonanie Napoleona Bonaparte[8][6].

23 stycznia 1945 wojska X Korpusu Pancernego Gwardii 4 Armii Pancernej gen. Dmitrija Daniłowicza Leluszenki zdobyły Żmigród broniony przez garnizon niemiecki. Miasto zostało zniszczone z wyjątkiem zamku, który został podpalony już po zakończeniu walk. Miasto zostało przyłączone do Polski, zaś jego dotychczasowa ludność wysiedlona do Niemiec.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[9]:

  • ośrodek historyczny miasta
  • kościół parafialny pw. Świętej Trójcy, z 1599 r., 1723 r. - XVIII w.
  • kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki fil. pw. św. Stanisława Kostki, ul. Rybacka 1, z l. 1854-61
  • wieża mieszkalna - baszta, kamienna z 1560 roku - poł. XVI w., 1642 r., zachowała się z dawnego założenia pozostałości zamku z XIV wieku
  • zespół pałacowy, z XVIII w., XIX w., ul. Parkowa:
    • pałac Hatzfeldów, z lat 1656–1658, obecnie w ruinie
    • park

inne zabytki:

  • wieża ciśnień
  • nadbarycki park z cennym starodrzewem
  • figura św. Jana Nepomucena
  • kapliczka
  • zabytkowe kamieniczki
  • kolumna Maryjna.

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Miasto należy do Związku Miast Polskich.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Straburek w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI (Sochaczew – Szlubowska Wola) z 1890 r.
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  3. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Konstanty Damrot: Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung: mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen: Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde. Beuthen: Verlag von Felix Kasprzyk, 1896, s. 188.
  5. Stanisław Rospond, Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984, s.460
  6. 6,0 6,1 Izabela Kaczyńska, Tomasz Kaczyński: Polska. Najciekawsze zamki. Warszawa: Sport i Turystyka, 2001, s. 59. ISBN 83-7200-871-X.
  7. Dorota Borowicz: "Mapy narodowościowe Górnego Śląska od połowy XIX wieku do II Wojny Światowej". Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2004, s. 33. ISBN 83-229-2569-7
  8. Żmigród. Protokół trachenberski (pol.). polskaniezwykla.pl. [dostęp 2012-02-16].
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 1 lutego 2014]. s. 181.
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  11. zmigrod.com.pl

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]