Żmijowiec (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rośliny. Zobacz też: hasło o górze.
Żmijowiec
Żmijowiec zwyczajny
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad astrowych
Rodzina ogórecznikowate
Rodzaj żmijowiec
Nazwa systematyczna
Echium L.
Sp. Pl. 139. 1753[2]
Typ nomenklatoryczny
E. vulgare Linnaeus[2]
Synonimy
  • Isoplesion Rafinesque[2]
  • Megacaryon Boiss.
  • Pontechium Böhle & Hilger[3]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Echium wildpretii
E. aculeatum
E. pininana

Żmijowiec (Echium L.) – rodzaj roślin jednorocznych, dwuletnich i bylin z rodziny ogórecznikowatych. Obejmuje co najmniej 66 gatunków[4] występujących głównie w obszarze śródziemnomorskim, w Europie, Azji Zachodniej i w Afryce[5]. W Polsce rosną dwa gatunki rodzime – żmijowiec czerwony i zwyczajny, poza tym przejściowo dziczeje z upraw żmijowiec babkowaty i E. lycopsis[6]. Przedstawiciele rodzaju zawierają trujące glikoalkaloidy, alkaloidy i alantoinę. Wykorzystywane były jako środek przeciw ukąszeniom żmiji (stąd polska nazwa rodzajowa)[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Byliny, rośliny dwuletnie i jednoroczne o pędach szorstko owłosionych[7].
Liście
Owłosione, lancetowate, skrętoległe[7].
Kwiaty
Zebrane w szczytowy kwiatostan typu skrętka, często wiechowato złożony. Kwiaty zwykle szypułkowe. kielich 5-krotny, z działkami lancetowatymi do równowąskich, rzadko szerokimi, podczas owocowania powiększającymi się. Działki zwykle nieco asymetryczne – dwie od strony doosiowej bywają mniejsze. Korona kwiatu trąbkowata do dzwonkowatej, o zwykle krótkiej rurce, najczęściej niebieska, purpurowa lub różowa, często od zewnątrz nieco owłosiona. Końce płatków zwykle nierównej długości, stąd kwiaty nieco grzbieciste. Pręciki także nierówne wyrastające z dolnej części rurki korony na nierównych jej wysokościach. Zalążnia 4-krotna, z nitkowatą szyjką słupka na szczycie rozwidloną i na każdym końcu zwieńczoną główkowatym znamieniem[7].
Owoce
Czterodzielna rozłupnia, rozpadająca się na 4 pojedyncze owocki, zwykle jasnobrązowe, jajowate[7].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj z podrodziny Boraginoideae, rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae Juss) w obrębie kladu astrowych[1][3].

Pozycja systematyczna według systemu Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Solananae R. Dahlgren ex Reveal, rząd psiankowce (Solanales Dumort.), podrząd Boraginineae Engl., rodzina ogórecznikowate (Boraginaceae Juss.), podrodzina Echioideae Burmeist., plemię Echieae Dumort., podplemię Echiinae DC, rodzaj żmijowiec (Echium L.)[8].

Pozycja systematyczna według systemu Cronquista (1981)

Gromada okrytonasienne, klasa dwuliścienne (Magnoliopsida Brongn.), podklasa astrowe Asteridae Takh., rząd jasnotowce Lamiales Bromhead, rodzina ogórecznikowate Boraginaceae Juss.

Wykaz gatunków[4]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-22].
  2. 2,0 2,1 2,2 Index Nominum Genericorum (ING) (ang.). Smithsonian Institution. [dostęp 2013-11-09].
  3. 3,0 3,1 Echium. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2013-11-09].
  4. 4,0 4,1 Echium. W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-11-09].
  5. 5,0 5,1 Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Echium Linnaeus (ang.). W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-12-09].
  8. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Echium (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-30].