Żołnierz
Żołnierz to osoba pełniąca służbę w siłach zbrojnych danego kraju i zobowiązana do obrony jego granic. Żołnierzem jest również osoba wykonująca zadania bojowe poza granicami własnego kraju, zarówno wówczas, gdy kraj ten jest agresorem, jak i w przypadku uczestniczenia sił zbrojnych danego kraju w misjach pokojowych lub siłach szybkiego reagowania w sytuacjach zmuszających społeczność międzynarodową do natychmiastowego zbrojnego współdziałania.
Żołnierz jest podstawową jednostką w wojsku, formacji zbrojnej powołanej przez organizm społeczno-polityczny dla obrony własnego terytorium przed najazdem, utrzymania w ryzach ludności lub dokonywania podbojów.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Historia wojskowości sięga początków historii rodzaju ludzkiego, ale zarania wojska musimy szukać w krajach, gdzie powstawały pierwsze organizmy państwowe, a więc w Mezopotamii i w Egipcie. Sumeryjska płaskorzeźba z połowy trzeciego tysiąclecia pne (tzw. Sępia stela) ukazuje władcę miasta Lagasz na czele zbrojnych w dzidy i okrytych wielkimi, prostokątnymi tarczami żołnierzy.
W starożytnej Grecji żołnierzami byli wszyscy wolni obywatele, przy czym – w zależności od tego jaki ustrój panował w danym mieście-państwie – różne były powinności przedstawicieli poszczególnych warstw społecznych. Podobnie w starożytnym Rzymie, gdzie obowiązek wojskowy spoczywał na wszystkich wolnych obywatelach Republiki, a zwolnienie z tego obowiązku zapewniało jedynie (poza ułomnością fizyczną) wstąpienie do stanu kapłańskiego lub bycie biednym (żołnierz sam kupował sobie ekwipunek). Warstwy ludności podległej (nie-Rzymianie zwani Italikami) stanowiły materiał do budowy formacji pomocniczych armii lub wioślarzy we flocie.
W Średniowiecznej Europie, gdzie cała własność ziemska należała do władcy (suwerena), który przydzielał ją swym wasalom – rycerzom, zarysowała się po raz pierwszy wyraźna linia podziału w wojsku na konne rycerstwo oraz pieszych łuczników, kuszników, pawężników – żołnierzy wywodzących się z warstwy wolnych lub pańszczyźnianych chłopów. Niezależne siły zbrojne powstawały w celu obrony miast, a ich skład i finansowanie spoczywały na barkach cechów rzemieślniczych i gildii kupieckich.
W dobie Odrodzenia dość powszechnie korzystano z armii zaciężnych, od czego zaczęto odchodzić na rzecz armii z poboru w wieku XVIII, przy czym najszersze jej użycie miało miejsce w XIX i XX wieku od wojen napoleońskich do wojny wietnamskiej.
W dobie obecnej coraz częściej odstępuje się od poboru na rzecz armii zawodowej, znacznie mniejszej liczebnie, natomiast o wysokim stopniu profesjonalizmu. W takim rozwiązaniu trzon armii składający się z żołnierzy czynnej służby wojskowej może być w mniejszym lub większym stopniu wspierany przez żołnierzy rezerwy[1].
[edytuj] Podział
Żołnierzy można podzielić:
- ze względu na stosunek do służby wojskowej:
- żołnierzy czynnej służby wojskowej (w czasie pokoju i podczas wojny):
- żołnierzy rezerwy;
- ze względu na rodzaj pełnionej służby:
- żołnierzy zawodowej służby wojskowej,
- żołnierzy pełniących służbę z tytułu powszechnego obowiązku wojskowego (w Wojsku Polskim ostatnie wcielenie odbyło się w 2008 roku):
- żołnierze zasadniczej służby wojskowej,
- żołnierze nadterminowi;
- ze względu na stopień wojskowy:
- szeregowych,
- podoficerów,
- chorążych – w Wojsku Polskim od 1 lipca 2004 chorążowie wchodzą w skład korpusu osobowego podoficerów,
- oficerów.
[edytuj] Zadania w czasie pokoju
Żołnierze pełnią ważne role nie tylko w czasach konfliktów i wojen. W czasie pokoju trzymają warty przy obiektach o szczególnie ważnym znaczeniu, pomagają cywilom dotkniętym klęskami żywiołowymi czy katastrofami (np. powodziami, wielkimi pożarami). Specjalistyczne formacje przydają się także do innych zadań, np. wojska inżynieryjne budują mosty i drogi, saperzy rozbrajają niewybuchy i wysadzają domy przeznaczone do rozbiórki.
[edytuj] Partyzanci, najemnicy, maruderzy i dezerterzy
W czasie prowadzenia działań wojennych istnieje wiele różnych formacji militarnych, ale nie wszyscy żołnierze walczą w regularnych armiach.
Partyzantami nazywamy bojowników oddziałów ochotniczych, prowadzących wojnę podjazdową i działania na tyłach wroga. Największymi formacjami partyzanckimi były oddziały partyzantki jugosłowiańskiej i Armii Krajowej w okresie II wojny światowej oraz oddziały Việt Minhu i Việt Cộngu w czasie wojny wietnamskiej.
Maruderzy to żołnierze odłączający się od swoich oddziałów, pozostający na tyłach armii (często w celach rabunkowych).
Dezerterami nazywa się uciekinierów, którzy opuścili jednostkę wojskową, by uniknąć służby wojskowej.
Szczególną grupę wojskowych stanowią najemnicy, którzy zaciągają się do walki nie z obowiązku lub dla sławy, lecz w zamian za wynagrodzenie. Są to najczęściej doświadczeni żołnierze zawodowi, którzy po odejściu z armii szukają zatrudnienia gdzie indziej. Wbrew potocznemu mniemaniu nie są nimi żołnierze międzynarodowej jednostki armii francuskiej zwanej Legią Cudzoziemską, ani agenci ochrony z amerykańskiej firmy Blackwater[potrzebne źródło].
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Williams, John Allen. The Military and Society Beyond the Postmodern Era. „Orbis”. 2 (52), s. 199-216, 2008. Elsevier Science. doi:10.1016/j.orbis.2008.01.003. ISSN 00304387 (ang.).
[edytuj] Bibliografia
- Leksykon wiedzy wojskowej, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1979.
