Żoliborz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Warszawy Żoliborz
dzielnica Warszawy
PL Warsaw ŻOLIBORZ MSI podział.svg
Podział MSI Żoliborza
Miasto Warszawa
Status dzielnica
Burmistrz Krzysztof Bugla
Powierzchnia 8,47 km²
Ludność (31.12.2012)
 • liczba ludności
 • gęstość

48 296 [1]
5702[2] os./km²
Tablice rejestracyjne WX
Położenie na planie Warszawy
Położenie na planie Warszawy
brak współrzędnych
Strona internetowa
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Ratusz dzielnicy Żoliborz

Żoliborz – dzielnica Warszawy położona w lewobrzeżnej części miasta.

Jest jedną z 18 jednostek pomocniczych m.st. Warszawy[3].

Według danych GUS 1 stycznia 2013 dzielnica Żoliborz miała powierzchnię 8,47 km², a liczba mieszkańców (stan na 31 grudnia 2012) wynosiła 48 296[2].

Żoliborz jest najmniejszą warszawską dzielnicą pod względem powierzchni.

Osiedla dzielnicy[edytuj | edytuj kod]

Według MSI Żoliborz można podzielić na 3 rejony:

Przy czym każdy z rejonów dzieli się na mniejsze części (bez formalnie ustalonych granic):

Marymont Potok obejmuje między innymi takie miejsca jak:

  • Osiedle Potok (osiedla wokół Łachy Potockiej, czyli tzw. Kanałku),
  • Parki Kaskada (okolice Parku Kaskada i osiedli w okolicy ul. Gdańskiej),
  • Park Kępa Potocka (tereny rekreacyjne wokół parku).

Sady Żoliborskie, jako rejon MSI, dzielone są zwyczajowo na rejony:

  • osiedle „Sady Żoliborskie” (park oraz osiedla wokół niego i ul. Włościańska),
  • Zatrasie (tereny mieszkaniowe jedno- i wielorodzinne w okolicy ul. Przasnyskiej, Elbląskiej, Sybilli, dominujące osiedle to „Żoliborz IV”),
  • Powązki (rejon Cmentarza Wojskowego i terenów biurowo-przemysłowych wokół ul. Szamockiej i Kozielskiej),
  • Żoliborz Przemysłowy (zwany coraz częściej Nowym Żoliborzem lub Żoliborzem Południowym od momentu zmiany funkcji z przemysłowej na mieszkaniową – okolice Przasnyskiej, Rydygiera i Anny German, czyli dawnego północno-zachodniego odcinka Burakowskiej).

Rejon MSI „Stary Żoliborz” tradycyjnie jest dzielony na części:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa „Żoliborz” pojawia się w XVIII wieku. Wcześniej używano nazw: „Polikowo”, „Polików”, „Polków” i „Fawory”. Obecna nazwa dzielnicy pochodzi od francuskiej nazwy Joli Bord (wym. żoli bor) – Piękny Brzeg, ogrodów założonych przez konwikt księży pijarów wokół letniej siedziby Collegium Nobilium, którą zbudowano w latach 1774-1775 w południowej, najwyższej, malowniczo położonej części skarpy wiślanej. Po 1831 teren zajęto pod budowę Cytadeli. Przed II wojną światową na Żoliborzu powstała nowoczesna, jak na tamte czasy, dzielnica mieszkaniowa.

Współczesny Żoliborz, jaki znamy [styl do poprawy], powstał w latach 20. XX wieku. Po odzyskaniu niepodległości niezabudowane tereny wokół Cytadeli dawały możliwość budowy miejskiej tkanki zupełnie od zera. Dzielnicę zaprojektowano według koncepcji stworzonej przez Tony Garniera – osiowych założeń urbanistycznych i monumentalnych obiektów przy głównych ulicach. Założenie urbanistyczne stworzył Antoni Jawornicki, nadając dzielnicy kształt trapezu zawarty pomiędzy Wisłą, ulicą Potocką, Zajączka i ulicą Stołeczną (najstarszą nazwaną na Żoliborzu) teraz Popiełuszki. Głównymi osiami tego układu stały się Mickiewicza z owalnym placem Inwalidów u zbiegu z aleją Wojska Polskiego i z następnym placem – Wilsona, u zbiegu z Krasińskiego, będącą poprzeczną osią założenia.

Pomiędzy Pl. Wilsona, Słowackiego i Krasińskiego w latach 30-tych powstały osiedla Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej zaprojektowane przez Barbarę i Stanisława Brukalskich. W budynkach osiedli architektonicznie socjalistycznych (w dobrym tego słowa znaczeniu) przewidziano pomieszczenia na wspólne pralnie, jadalnie, ochronki dla dzieci.[4]

Na Żoliborzu, w rejonie ul. Suzina, stoczono pierwsze walki powstania warszawskiego.

W latach 1951-1994 w skład Żoliborza wchodziły Bielany, obecnie będące odrębną dzielnicą.

Ważniejsze miejsca i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Stacja metra A18 Plac Wilsona
Mury Cytadeli Warszawskiej w parku Hibnera na Żoliborzu

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Duża część Żoliborza to tereny zieleni (250 z 830 ha powierzchni), m.in.:

  • Park Kaskada
  • Park Kępa Potocka
    • w parku odbywają się seanse w ramach festiwalu filmowego (kino letnie),
  • Park im. Stefana Żeromskiego
    • ma powierzchnię prawie 6 ha. Powstał w 1932 r. na przedpolu Cytadeli, w miejscu dawnych umocnień fortu Sokolnickiego. Cały park przecięty jest na dwie części wysokim wałem. Projektantami parku byli Leon Danielewicz i Stanisław Zadora-Żeleński. Na skwerze zaraz za głównym wejściem – od pl. Wilsona – ustawiono fontannę z rzeźbą „Dziewczyna z dzbanem” dłuta Henryka Kuny. Otaczał ją zadbany okrągły trawnik i kuliste krzewy cisów
  • Sady Żoliborskie,
  • Park im. Żołnierzy Żywiciela,
  • Park „Fosa i stoki Cytadeli

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Groby członków Szarych Szeregów na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach
Pomnik przy pl. Inwalidów
Odbudowana kaponiera cytadeli

Obiektami godnymi zobaczenia są:

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Na Żoliborz docierają następujące środki komunikacji miejskiej (stan na dzień 15 grudnia 2012 r.):

  • SKM: S9 (Warszawa Gdańska);
  • metro: M1 (A17 Dworzec Gdański, A18 Plac Wilsona, A19 Marymont);
  • linie tramwajowe: 6, 15, 17, 22, 27, 28, 33, 35;
  • linie autobusowe
    • zwykłe: 103, 110, 112, 114, 116, 118, 122, 132, 156, 157, 180, 181, 185, 186;
    • mikrobusowe: 205;
    • zwykłe okresowe: 303;
    • przyśpieszone okresowe: 409, 414;
    • przyśpieszone stałe: 510, 511;
    • podmiejskie stałe: 705, 735;
    • nocne: N01, N02, N41, N44, N46, N91;
    • komunikacji Łomianek: Ł.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Według policyjnej statystyki za 2012 rok, Żoliborz zajmuje piąte miejsce w Warszawie pod względem liczby włamań (43,3 na 10 tys. mieszkańców), a ósme pod względem liczby kradzieży (86,2 zdarzenia na każde 10 tys. mieszkańców). Za to odnotowano tu zaledwie sześć przestępstw narkotykowych (mniej tylko na Białołęce), żadnych zabójstw i gwałtów.[5].

  • Komisariat Policji Warszawa Żoliborz, ul. Rydygiera 3A

Kultura i sztuka[edytuj | edytuj kod]

Teatr Komedia
  • Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Żoliborz m.st. Warszawy przy ul. Próchnika 8a (z filią przy ul. Broniewskiego 9a)
  • Teatr Komedia przy ul. Słowackiego 19 a
  • Kino Wisła pl. Wilsona 2

Organizacje[edytuj | edytuj kod]

związane z dzielnicą / obecnie i w przeszłości:

Żoliborz w sztuce i popkulturze[edytuj | edytuj kod]

  • Z Żoliborza pochodzi zespół Partia, który w 2000 roku nagrał płytę pt. Żoliborz - Mokotów, uważaną za jeden z ważniejszych albumów alternatywnych.[potrzebne źródło] Z Partii wyewoluowały Komety, które nieustannie nawiązują w swojej twórczości do Żoliborza skąd pochodzą muzycy zespołu: Lesław, Szewko, Arkus.
  • „Zielony Żoliborz, pieprzony Żoliborz, rozkwita na drzewach na krzewach.” – tak o Żoliborzu w piosence „Warszawa” śpiewa T.Love (i jest to prawdopodobnie najbardziej znany cytat dotyczący dzielnicy).[potrzebne źródło]
  • O Żoliborzu śpiewa też zespół Trawnik, którego wokalista Krzysztof Bień wychował się w tej dzielnicy.
  • „Chcemy Żoliborza od morza do morza” – takie hasło pojawiało się na murach żoliborskich domów w latach 90. i stało się inspiracją do malowidła zamieszczonego w 2008 na stacji metra Marymont.[potrzebne źródło]
  • Pochodząca z płyty „Autorytet” piosenka „Oda do Żoliborza” była drugim singlem promującym debiutancki album warszawskiego rapera Funky Filona w 2000 roku. Kompozytorem muzyki jest również mieszkający na Żoliborzu, sąsiad Funky Filona – Michał Grymuza.
  • O Żoliborzu pisał też Konstanty Ildefons Gałczyński w wierszu Deszcz oraz Jerzy Zagórski w wierszu Żoliborz.
  • Na Żoliborzu w 1979 r. otworzyła się jedna z pierwszych prywatnych Galerii Sztuki w Polsce. Galeria Alicji i Bożeny Wahl mieściła się w willi na Żoliborzu, która została zaprojektowana tak, aby łączyć w sobie funkcje domu mieszkalnego, galerii i pracowni artystycznej. W czasach PRL była jednym z nielicznych miejsc, gdzie niezależni artyści mogli wystawiać i sprzedawać swoje prace.
  • Na Żoliborzu Dziennikarskim mieszkała znana malarka Maria Anto. W czasie stanu wojennego w jej domu/pracowni odbywały się wystawy sztuki niezależnej; m.in. Jarosław Modzelewski prezentował tu po raz pierwszy słynny obraz „Droga na Wschód” (zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Rocznik demograficzny 2013. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. stat.gov.pl. [dostęp 2014-05-05]. s. 90.
  2. 2,0 2,1 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. 2013. [dostęp 2014-05-05]. s. 113.
  3. Artykuły 5 i 14 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. z 2002 r. Nr 41, poz. 361)
  4. http://flatmate.pl/przewodnik-po-warszawie/zoliborz
  5. Czy mieszkanie na Żoliborzu jest bezpieczne.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Pawłowski, Jarosław Zieliński, Żoliborz. Przewodnik historyczny, Rosner&Wspólnicy, Warszawa 2008, ISBN 978-83-60336-27-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]