Żoliborz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Warszawy Żoliborz
dzielnica Warszawy
PL Warsaw ŻOLIBORZ MSI podział.svg
Podział MSI Żoliborza
Miasto Warszawa
Status dzielnica
Burmistrz Krzysztof Bugla
Powierzchnia 8,5 km²
Ludność (2011)
 • liczba ludności
 • gęstość

48 392 Red Arrow Down.svg
5693 os./km²
Tablice rejestracyjne WX
Położenie na planie Warszawy
Położenie na planie Warszawy
brak współrzędnych
Strona internetowa
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Ratusz dzielnicy Żoliborz

Żoliborz – dzielnica Warszawy położona w północno-zachodniej części miasta na lewym brzegu Wisły. Po podziale administracyjnym z 2002 roku Żoliborz graniczy z dzielnicami: Bielany, Bemowo, Wola i Śródmieście. W latach 1951-1994 w skład Żoliborza wchodziły Bielany, obecnie będące odrębną dzielnicą (w latach 1994–2002 samorządną gminą). Jest najmniejszą warszawską dzielnicą pod względem powierzchni.

Według danych GUS z dnia 31 grudnia 2009 r. dzielnica ma powierzchnię 8,5 km² i liczy 48 060 mieszkańców[1].

Osiedla dzielnicy[edytuj | edytuj kod]

Według MSI Żoliborz można podzielić na 3 rejony:

Przy czym każdy z rejonów dzieli się na mniejsze części (bez formalnie ustalonych granic):

Marymont Potok obejmuje między innymi takie miejsca jak:

  • Osiedle Potok (osiedla wokół Łachy Potockiej, czyli tzw. Kanałku),
  • Parki Kaskada (okolice Parku Kaskada i osiedli w okolicy ul. Gdańskiej),
  • Park Kępa Potocka (tereny rekreacyjne wokół parku).

Sady Żoliborskie, jako rejon MSI, dzielone są zwyczajowo na rejony:

  • osiedle „Sady Żoliborskie” (park oraz osiedla wokół niego i ul. Włościańska),
  • Zatrasie (tereny mieszkaniowe jedno- i wielorodzinne w okolicy ul. Przasnyskiej, Elbląskiej, Sybilli, dominujące osiedle to „Żoliborz IV”),
  • Powązki (rejon Cmentarza Wojskowego i terenów biurowo-przemysłowych wokół ul. Szamockiej i Kozielskiej),
  • Żoliborz Przemysłowy (zwany coraz częściej Nowym Żoliborzem od momentu zmiany funkcji z przemysłowej na mieszkaniową – okolice Przasnyskiej, Rydygiera i Anny German, czyli dawnego północno-zachodniego odcinka Burakowskiej).

Rejon MSI „Stary Żoliborz” tradycyjnie jest dzielony na części:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa „Żoliborz” pojawia się w XVIII wieku. Wcześniej używano nazw: „Polikowo”, „Polików”, „Polków” i „Fawory”. Obecna nazwa dzielnicy pochodzi od francuskiej nazwy Joli Bord (wym. żoli bor) – Piękny Brzeg, ogrodów założonych przez konwikt księży pijarów wokół letniej siedziby Collegium Nobilium, którą zbudowano w latach 1774-1775 w południowej, najwyższej, malowniczo położonej części skarpy wiślanej. Po 1831 teren zajęto pod budowę Cytadeli. Przed II wojną światową na Żoliborzu powstała nowoczesna, jak na tamte czasy, dzielnica mieszkaniowa.

Współczesny Żoliborz, jaki znamy, powstał w latach 20. XX wieku. Po odzyskaniu niepodległości niezabudowane tereny wokół Cytadeli dawały możliwość budowy miejskiej tkanki zupełnie od zera. Dzielnicę zaprojektowano według koncepcji stworzonej przez Tony Garniera – osiowych założeń urbanistycznych i monumentalnych obiektów przy głównych ulicach. Założenie urbanistyczne stworzył Antoni Jawornicki, nadając dzielnicy kształt trapezu zawarty pomiędzy Wisłą, ulicą Potocką, Zajączka i ulicą Stołeczną (najstarszą nazwaną na Żoliborzu) teraz Popiełuszki. Głównymi osiami tego układu stały się Mickiewicza z owalnym placem Inwalidów u zbiegu z aleją Wojska Polskiego i z następnym placem – Wilsona, u zbiegu z Krasińskiego, będącą poprzeczną osią założenia.

Pomiędzy Pl. Wilsona, Słowackiego i Krasińskiego w latach 30-tych powstały osiedla Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej zaprojektowane przez Barbarę i Stanisława Brukalskich. W budynkach osiedli architektonicznie socjalistycznych (w dobrym tego słowa znaczeniu) przewidziano pomieszczenia na wspólne pralnie, jadalnie, ochronki dla dzieci.[2]

Na Żoliborzu, w rejonie ul. Suzina, stoczono pierwsze walki powstania warszawskiego.

Ważniejsze miejsca i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Stacja metra A18 Plac Wilsona
Mury Cytadeli Warszawskiej w parku Hibnera na Żoliborzu

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Duża część Żoliborza to tereny zieleni (250 z 830 ha powierzchni), m.in.:

  • Park Kaskada
  • Park Kępa Potocka
    • w parku odbywają się seanse w ramach festiwalu filmowego (kino letnie),
  • Park im. Stefana Żeromskiego
    • ma powierzchnię prawie 6 ha. Powstał w 1932 r. na przedpolu Cytadeli, w miejscu dawnych umocnień fortu Sokolnickiego. Cały park przecięty jest na dwie części wysokim wałem. Projektantami parku byli Leon Danielewicz i Stanisław Zadora-Żeleński. Na skwerze zaraz za głównym wejściem – od pl. Wilsona – ustawiono fontannę z rzeźbą „Dziewczyna z dzbanem” dłuta Henryka Kuny. Otaczał ją zadbany okrągły trawnik i kuliste krzewy cisów
  • Sady Żoliborskie,
  • Park im. Żołnierzy Żywiciela,
  • Park „Fosa i stoki Cytadeli

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Groby członków Szarych Szeregów na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach
Pomnik przy pl. Inwalidów
Odbudowana kaponiera cytadeli

Obiektami godnymi zobaczenia są:

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Na Żoliborz docierają następujące środki komunikacji miejskiej (stan na dzień 15 grudnia 2012 r.):

  • SKM: S9 (Warszawa Gdańska);
  • metro: M1 (A17 Dworzec Gdański, A18 Plac Wilsona, A19 Marymont);
  • linie tramwajowe: 6, 15, 17, 22, 27, 28, 33, 35;
  • linie autobusowe
    • zwykłe: 103, 110, 112, 114, 116, 118, 122, 132, 156, 157, 180, 181, 185, 186;
    • mikrobusowe: 205;
    • zwykłe okresowe: 303;
    • przyśpieszone okresowe: 409, 414;
    • przyśpieszone stałe: 510, 511;
    • podmiejskie stałe: 705, 735;
    • nocne: N01, N02, N41, N44, N46, N91;
    • komunikacji Łomianek: Ł.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Według policyjnej statystyki za 2012 rok, Żoliborz zajmuje piąte miejsce w Warszawie pod względem liczby włamań (43,3 na 10 tys. mieszkańców), a ósme pod względem liczby kradzieży (86,2 zdarzenia na każde 10 tys. mieszkańców). Za to odnotowano tu zaledwie sześć przestępstw narkotykowych (mniej tylko na Białołęce), żadnych zabójstw i gwałtów.[3].

  • Komisariat Policji Warszawa Żoliborz, ul. Rydygiera 3A

Kultura i sztuka[edytuj | edytuj kod]

Teatr Komedia
  • Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Żoliborz m.st. Warszawy przy ul. Próchnika 8a (z filią przy ul. Broniewskiego 9a)
  • Teatr Komedia przy ul. Słowackiego 19 a
  • Kino Wisła pl. Wilsona 2

Organizacje[edytuj | edytuj kod]

związane z dzielnicą / obecnie i w przeszłości:

Żoliborz w sztuce i popkulturze[edytuj | edytuj kod]

  • Z Żoliborza pochodzi zespół Partia, który w 2000 roku nagrał płytę pt. Żoliborz - Mokotów, uważaną za jeden z ważniejszych albumów alternatywnych.[potrzebne źródło] Z Partii wyewoluowały Komety, które nieustannie nawiązują w swojej twórczości do Żoliborza skąd pochodzą muzycy zespołu: Lesław, Szewko, Arkus.
  • „Zielony Żoliborz, pieprzony Żoliborz, rozkwita na drzewach na krzewach.” – tak o Żoliborzu w piosence „Warszawa” śpiewa T.Love (i jest to prawdopodobnie najbardziej znany cytat dotyczący dzielnicy).[potrzebne źródło]
  • O Żoliborzu śpiewa też zespół Trawnik, którego wokalista Krzysztof Bień wychował się w tej dzielnicy.
  • „Chcemy Żoliborza od morza do morza” – takie hasło pojawiało się na murach żoliborskich domów w latach 90. i stało się inspiracją do malowidła zamieszczonego w 2008 na stacji metra Marymont.[potrzebne źródło]
  • Pochodząca z płyty „Autorytet” piosenka „Oda do Żoliborza” była drugim singlem promującym debiutancki album warszawskiego rapera Funky Filona w 2000 roku. Kompozytorem muzyki jest również mieszkający na Żoliborzu, sąsiad Funky Filona – Michał Grymuza.
  • O Żoliborzu pisał też Konstanty Ildefons Gałczyński w wierszu Deszcz oraz Jerzy Zagórski w wierszu Żoliborz.
  • Na Żoliborzu w 1979 r. otworzyła się jedna z pierwszych prywatnych Galerii Sztuki w Polsce. Galeria Alicji i Bożeny Wahl mieściła się w willi na Żoliborzu, która została zaprojektowana tak, aby łączyć w sobie funkcje domu mieszkalnego, galerii i pracowni artystycznej. W czasach PRL była jednym z nielicznych miejsc, gdzie niezależni artyści mogli wystawiać i sprzedawać swoje prace.
  • Na Żoliborzu Dziennikarskim mieszkała znana malarka Maria Anto. W czasie stanu wojennego w jej domu/pracowni odbywały się wystawy sztuki niezależnej; m.in. Jarosław Modzelewski prezentował tu po raz pierwszy słynny obraz „Droga na Wschód” (zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Pawłowski, Jarosław Zieliński, Żoliborz. Przewodnik historyczny, Rosner&Wspólnicy, Warszawa 2008, ISBN 978-83-60336-27-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]