Żubr A80

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy marki samochodu. Zobacz też: inne znaczenia słowa "Żubr".
Żubr A80
Inne nazwy Żubr A80C
Producent Jelcz
Zaprezentowany 1960
Okres produkcji 1960–1968
Miejsce produkcji  Polska, Jelcz-Laskowice
Następca Jelcz 300
Dane techniczne
Segment samochód ciężarowy
Silniki S-56, wysokoprężny o mocy 140 KM
S-560, wysokoprężny o mocy 180 KM
Skrzynia biegów 5-biegowa, manualna
Długość 7346 mm
Szerokość 2500 mm
Wysokość 2650 mm
Ładowność 7500 kg
Dane dodatkowe
Konkurencja Star 20, Star 21, Star 25, ZiŁ-164, ZiŁ-130, Tatra 138, Škoda 706RT

Żubr A80 – polski samochód ciężarowy produkowany w Jelczańskich Zakładach Samochodowych w Jelczu-Laskowicach w latach 1960-1968. Był to pierwszy pojazd ciężarowy produkowany przez tego producenta.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

W pierwszych powojennych latach w celu zaspokojenia potrzeb transportowych kraju powołano do życia Centralne Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Motoryzacyjnego. Biuro to zajmowało się tworzeniem planów pojazdów, które były potem realizowane w fabrykach na terenie kraju[1].

Pierwszą w powojennej Polsce fabryką samochodów była, uruchomiona w 1949, Fabryka Samochodów Ciężarowych w Starachowicach[2]. Pierwsze prototypowe Stary 20 zostały ukończone 15 grudnia 1948[3]. Zakłady te powstały na bazie dawnej huty i zakładów zbrojeniowych. Producent ten produkował małe i średnie ciężarówki oraz podwozia pod zabudowy samochodów specjalistycznych oraz autobusów. Na początku lat 50. została oddana do użytku Fabryka Samochodów Osobowych w Warszawie. W tym czasie rozwinęły się również zakłady produkujące podzespoły dla różnych producentów, umieszczone w różnych częściach kraju[2]

Powojenny transport samochodowy w Polsce opierał się na ciężarówkach o niskiej ładowności (2-4 tony). We flotach przewoźników dominowały Lubliny 51, pojazdy produkcji radzieckiej (ZIS, ZIŁ oraz GAZ), czechosłowackiej (Skoda, Tatra) oraz pojazdy z demobilu, głównie przedwojenne[4].

Jelczańskie Zakłady Samochodowe rozpoczęły działalność w 1952. Początkowo zajmowały się naprawą samochodów ciężarowych oraz budową nadwozi na samochodach różnych producentów. Dodatkową działalnością była produkcja narzędzi oraz wyposażenia warsztatowego[5].

Również w 1952 w Warszawie w Biurze Konstrukcyjnym Przemysłu Motoryzacyjnego powstała koncepcja budowy samochodu ciężarowego o ładowności 8 ton. Prace projektowe podwozia, kierowane przez inż Witolda Kończykowskiego, zakończyły się w październiku 1952. Pod koniec 1952 biuro wraz z pracownikami zostało przeniesione do Jelcza[6].

Projekty i prototypy[edytuj | edytuj kod]

Po przeniesieniu biura do Jelcza zespół projektowy inż. Kończykowskiego opracował założenia samochodów pochodnych. Powstały wówczas 3 koncepcje: A-01 - ładowność 7 ton i napęd 4x4, A-02 - ładowność 7 ton i napęd 4x2 oraz podwozie autobusowe o obniżonej ramie i powiększonym rozstawie osi[7].

Równolegle w zespole kierowanym przez inż. Edwarda Lotha powstał projekt silnika S56. Został zatwierdzony w kwietniu 1953, próby gotowego prototypu na hamowni zakończono na przełomie 1954 i 1955[7].

Całość projektu zastała zatwierdzona w styczniu 1954. Natomiast już latem 1955 rozpoczęły się testy drogowe kompletnego prototypu[7]. Pojazd został wykonany z nadwoziem wywrotką o ładowności 7,5 tony (w latach 50. produkowane w kraju samochody tego typu miały ładowność do 3,5 tony)[8].

W 1960 powstawał Żubr C-90, będący ciągnikiem siodłowym mogącym holować naczepy o masie do 16 ton[9].

W tym czasie zarysował się podział produkcji pomiędzy Jelczem, który miał produkować ciężarówki duże, a Starem, który zajął się średnimi ciężarówkami oraz ciężarówkami terenowymi[10].

Produkcja seryjna i modernizacje[edytuj | edytuj kod]

W 1960 rozpoczęła się produkcja seryjna Żubra A-80. Okazało się jednak, że nowy pojazd jest bardzo awaryjny. Użytkownicy narzekali głównie na silnik oraz tylny most. Konstruktorzy opracowali nowy silnik S560. Zmieniono układ chłodzenia, skrzynię biegów oraz tylny most[9]. Najbardziej widoczną zmianą była zamiana kół 22-calowych na 20-calowe. W wyników kłopotów Zakładów Mechanicznych w Łabędach zastosowano węgierskie mosty napędowe Raba. Mimo tego Żubr A-80 nadal był pojazdem bardzo awaryjnym[11].

W 1961 zmodernizowano również kabinę, która była znacznie nowocześniejsza niż pierwotna[12]. W 1962 w niewielkich seriach rozpoczęto produkcję podwozi do zabudowy[13] oraz ciągników siodłowych[14]. W tym samym roku ruszyły pracę nad następcą Żubra - Żubrem II[15].

Produkcję seryjną zakończono w 1968, w chwili rozpoczęcia montażu Jelcza 315. Łącznie wyprodukowano niecałe 7000 egzemplarzy[16].

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Podwozie[edytuj | edytuj kod]

Układ napędowy[edytuj | edytuj kod]

Początkowo Żubry były napędzane silnikiem S56, który powstał specjalnie dla tych pojazdów. Awaryjność silnika spowodowała, że zamieniono je na silniki S560 o mocy 125 kW (170 KM). Objętość skokowa jednostek napędowych wynosiła 11 litrów. W wyniku dalszych modernizacji ograniczono moc, co spowodowało zmniejszenie hałasu generowanego przez jednostkę napędową[9].

Skrzynie biegów w pierwszych modelach były produkowane przez Ursusa. Od 1966 ich produkcją zajmowała się Fabryka Przekładni Samochodowych w Tczewie[11].

Prędkość maksymalna wynosiła początkowo 75 km/h, zużycie paliwa 25 l/100 km[12]. Od rocznika 1962 były to odpowiednio 80 km/h i 23 l/100 km[13].

Nadwozie[edytuj | edytuj kod]

Kabiny[edytuj | edytuj kod]

Początkowo Żubry były wyposażone w całkowicie metalowe kabiny KO 1[16]. Drzwi zostały osadzone na tylnej krawędzi. Szyby w przednich oknach były uchylne natomiast w drzwiach przesuwne, dodatkowe z kolei stałe[12]. Po modernizacji kabiny wyposażone były w stałe przednie okna[13]. W pojeździe nie występował system ogrzewania kabiny pasażerskiej, w zamian za to można było otworzyć wewnętrzną klapę silnika. Ogrzewana była wówczas kabina pasażerska, jednak kosztem zmniejszonego komfortu pracy załogi[4].

Zabudowy[edytuj | edytuj kod]

Najpopularniejszymi zabudowami były skrzynie drewniane o wymiarach wewnętrznych 4883x2290x6000 mm. Podłoga została wykonana z desek sosnowych, natomiast burty z twardego drewna z okuciami stalowymi. Do tego były dokładane ażurowe nastawki[12]. Oprócz tego samochody były dostępne z nadwoziami innych producentów[4], w tym nadwozia pożarnicze[17] oraz specjalistyczne[18].

Przypisy

  1. Antoni Chmielnicki: Star z nad Kamiennej. Piekary Śląskie: Wydawnictwo ZP, 2012, s. 42. ISBN 978-83-63829-03-2.
  2. 2,0 2,1 Irena Fierla: Geografia Przemysłu Polski. Państwowe Wydawnictwo Ekonomiczne, 1973, s. 172.
  3. Antoni Chmielnicki: Star z nad Kamiennej. Piekary Śląskie: Wydawnictwo ZP, 2012, s. 46. ISBN 978-83-63829-03-2.
  4. 4,0 4,1 4,2 Żubr A80 (pol.). [dostęp 2013-06-26].
  5. Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1952-1970. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2012, s. 9. ISBN 978-83-206-1741-2.
  6. Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1952-1970. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2012, s. 36. ISBN 978-83-206-1741-2.
  7. 7,0 7,1 7,2 Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1952-1970. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2012, s. 37. ISBN 978-83-206-1741-2.
  8. Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1952-1970. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2012, s. 38. ISBN 978-83-206-1741-2.
  9. 9,0 9,1 9,2 Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1952-1970. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2012, s. 39. ISBN 978-83-206-1741-2.
  10. Antoni Chmielnicki: Star z nad Kamiennej. Piekary Śląskie: Wydawnictwo ZP, 2012, s. 42. ISBN 978-83-63829-03-2.
  11. 11,0 11,1 Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1952-1970. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2012, s. 40. ISBN 978-83-206-1741-2.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1952-1970. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2012, s. 43. ISBN 978-83-206-1741-2.
  13. 13,0 13,1 13,2 Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1952-1970. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2012, s. 45. ISBN 978-83-206-1741-2.
  14. Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1952-1970. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2012, s. 46. ISBN 978-83-206-1741-2.
  15. Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1952-1970. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2012, s. 47. ISBN 978-83-206-1741-2.
  16. 16,0 16,1 Wojciech Połomski: Pojazdy samochodowe i przyczepy Jelcz 1952-1970. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 2012, s. 41. ISBN 978-83-206-1741-2.
  17. Żubr A-80 - GCBA 6,5/16 (pol.). W: PRL998.pl [on-line]. [dostęp 2013-06-26].
  18. Żubr A-80 - GCSn-1800 (pol.). W: PRL998.pl [on-line]. [dostęp 2013-06-26].