Żukokształtne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Żukokształtne
Scarabaeoidea[1]
Latreille, 1802
Scarabaeus catenatus z rodziny poświętnikowatych
Scarabaeus catenatus z rodziny poświętnikowatych
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ stawonogi
Gromada owady
Nadrząd Endopterygota
Rząd chrząszcze
Podrząd chrząszcze wielożerne
Infrarząd Scarabaeiformia Crowson, 1960
Nadrodzina Scarabaeoidea
Synonimy

Lamellicornia

Systematyka Systematyka w Wikispecies
Pleocma sp. z rodziny Pleocmidae
Enoplotrupes sharpi z rodziny gnojarzowatych
Hexarthrius parryi z rodziny jelonkowatych
Lamprima adolphinae, jelonek z podrodziny Lampriminae
Eulasia diadema z rodziny Glaphyridae
Omorgus carinatus z rodziny modzelatkowatych
Hybosorus arator z rodziny Hybosoridae
Dynastes neptunus z podrodziny rohatyńcowatych
Chalcothea resplendens z podrodziny kruszczycowatych
Ogrodnica niszczylistka z podrodziny rutelowatych

Żukokształtne, żuki (Scarabaeoidea) syn. chrząszcze blaszkoczułkie (Lamellicornia) – nadrodzina chrząszczy z podrzędu wielożernych (Polyphaga). Jedyna nadrodzina serii lub infrarzędu Scarabaeiformia.

Nazewnictwo polskie[edytuj | edytuj kod]

Jako nazwa serii lub infrarzędu Scarabaeiformia funkcjonuje w języku polskim termin żukokształtne[2]. Termin ten jest jednak nieścisły i bywa także odnoszony do nadrodziny Scarabaeoidea[3]. Z kolei Bunalski zaleca stosowanie dla taksonu rangi nadrodziny określenia żuki[4]. Ponieważ synonimem Scarbaeoidea są Lamellicornia to w literaturze znaleźć można także nazwy chrząszcze blaszkorożne i chrząszcze blaszkoczułkie dla określenia nadrodziny[5].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Nadrodzina Scarabaeoidea wyróżniona została w 1802 roku przez Pierre'a André Latreille'a. W 1960 roku Roy Crowson wyróżnił dla niej monotypową serię Scarabaeiformia. Początkowo jako grupę siostrzaną dla Scarabaeoidea proponowano Dascilloidea. Hipoteza ta została jednak odrzucona i późniejsze badania wskazują na bliskie pokrewieństwo żuków ze Staphyliniformia, podważając sens wyróżnienia żuków w osobną serię. Badania Beutela i Leschena z 2005 wskazują, że żuki mogą być grupą siostrzaną dla kladu złożonego z gnilikokształtnych i kałużnicokształtnych w Staphyliniformia. Badania te sugerują jednak parafiletyzm Staphyliniformia i podważają w ogóle tradycyjny podział chrząszczy wielożernych na serie (infrarzędy), gdyż może nie odzwierciedlać on filogenezy[6][7]. Z kolei wyniki badań zespołu Caterino wskazują na monofiletyzm kladu Haplogastra obejmującego linie zaliczane obecnie do Staphyliniformia i Scarabaeiformia[8].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Grupa ta jest dość zróżnicowana morfologicznie. Posiada jednak wiele cech pozwalających ją z łatwością wyróżnić. Czułki 7 do 11-segmentowe o buławce złożonej z listewkowatych członów. Część środkowa drugiego sternitu odwłoka silnie zredukowana. Ósmy tergit odwłoka w postaci pygidium. Cztery cewki Malpighiego. Przednie odnóża grzebne. Powiększone przednie biodra i uzębione przednie golenie. Pozostałe pary odnóży typu kroczącego. Tylne skrzydła typu kantaroidalnego z prawie całkowitym zanikiem żyłek poprzecznych. Larwy pędrakowate o dobrze wykształconych odnóżach i czułkach oraz pozbawione urogomphi. Narządy kopulacyjne samców oraz cały segment genitalny zredukowane do tzw. spiculum gastrale[6][5].

Ekologia i zoogeografia[edytuj | edytuj kod]

Żukokształtne są w większości roślinożerne. Żywią się różnym pokarmem roślinnym: od humusu i rozkładających się szczątków roślin po ich żywe tkanki i soki. Część gatunków jest padlinożerna. Ponadto zdarzają się gatunki drapieżne, jak Spilophorus maculatus polujący na pluskwiaki. W literaturze często błędnie określa się gatunki z rodzajów Trichillum i Uroxys jako ektopasożyty. Błąd ten wynika z występowania tych chrząszczy w futrze leniwców. Gilmore i inni określili ich związek z leniwcami jako komensalizm[6].

Przedstawiciele żukokształtnych występują na całym świecie, we wszystkich krainach zoogeograficznych[5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Podział systematyczny żuków na przestrzeni lat był bardzo niejednolity. Różne wydawnictwa prezentowały różne poglądy na ich podział na rodziny i podrodziny. Jeden z nurtów nadawał rangę rodzin wszystkim niemal podrodzinom, wyróżniając takie rodziny jak plugowate (Aphodidae), rutelowate (Rutelidae), kruszczycowate (Cetonidae), chrabąszczowate (Melolonthidae), rohatyńcowate (Dynastidae), a jego konsekwencją było nadawanie rangi podrodzin plemionom, rodzajów podrodzajom itd. Przeciwstawny nurt wyróżniał Scarabaeidae, Trogidae i Geotrupidae traktując pozostałe jako podrodziny[4]. Prace wielu koleopterologów z końca XX w. doprowadziły do podziału Scarabaeoidea na kilkanaście rodzin, przy czym były one różnie definiowane i różne z nich traktowano jako podrodziny, w dodatku klasyfikowane w różnych rodzinach. W 1999 roku Browne i Scholtz wprowadzili podział, który został dość powszechnie zaakceptowany i z późniejszymi zmianami dzielił żukokształtne na następujące rodziny: Glaresidae, Passalidae, Lucanidae, Diphyllostomatidae, Trogidae, Bolboceratidae, Pleocomidae, Geotrupidae, Hybosoridae, Ochodaeidae, Glaphyridae i Scarabaeidae. Podział ten nie uwzględniał Belohinidae z racji trudności w znalezieniu materiału typowego jedynego gatunku tej rodziny[6]. Wreszcie w 2011 grupa 11 badaczy opublikowała pracę systematyzującą podział chrząszczy na wyższe rangi taksonomiczne. W pracy tej wyróżniono następujące rodziny i podrodziny żukokształtnych[9]:

seria: Scarabaeiformia

Przypisy

  1. Scarabaeoidea w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Roland Gerstmeier, przeł. Henryk Grabarczyk: Chrząszcze. Rozpoznawanie i oznaczanie. Seria: Przewodnik kieszonkowy. ISBN 8370731058.
  3. Systematyka chrząszczy na: jezioro.com.pl. [dostęp 2014-01-16].
  4. 4,0 4,1 Marek Bunalski. Nowe trendy w systematyce rodzinowej żuków (Coleoptera, Scarabaeoidea) a nazewnictwo wernakularne. „Biuletyn Entomologiczny”. 4 (16), s. 8-9, Czerwiec-Lipiec 1996. 
  5. 5,0 5,1 5,2 Zdzisława Stebnicka: Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 28a Żukowate – Scarabaeidae grupa podrodzin: Scarabaeidae laparosticti. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1976.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Paweł Jałoszyński: Co się porobiło w Scarabaeoidea, czyli ile jest teraz rodzin żukowatych. maj 2007. [dostęp 2014-01-18].
  7. R. G. Beutel, R. A. B. Leschen. Phylogenetic analysis of Staphyliniformia (Coleoptera) based on characters of larvae and adults. „Syst. Ent.”. 30, s. 510-548, 2005. 
  8. Michael S. Caterino, Toby Hunt, Alfried P. Vogler. On the constitution and phylogeny of Staphyliniformia (Insecta: Coleoptera). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 34 (3), 2005. 
  9. Patrice Bouchard, Yves Bousquet, Anthony E. Davies, Miguel A. Alonso-Zarazaga i inni. Family-group names in Coleoptera (Insecta). „ZooKeys”. 88, s. 1-972, 2011. doi:10.3897/zookeys.88.807.