Żurawina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Żurawina
Żurawina błotna
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd wrzosowce
Rodzina wrzosowate
Rodzaj żurawina
Nazwa systematyczna
Oxycoccus Hill.
Brit. Herbal 324. Aug 1756
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rośliny. Zobacz też: Żórawina – wieś w województwie dolnośląskim.
Żurawina wielkoowocowa
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło żurawina w Wikisłowniku

Żurawina (d. Oxycoccus, właśc. Vaccinium sect. Oxycoccus) – rośliny dawniej wyodrębniane jako rodzaj z rodziny wrzosowatych (Ericaceae), od lat 80. XX wieku w światowej literaturze botanicznej opisywane już raczej tylko jako sekcja w obrębie rodzaju borówka (Vaccinium)[2][3]. W taksonie tym wyodrębniano dawniej zwykle 4 gatunki[4], jednak po rewizji taksonomicznej, której wyniki opublikował Sam Vander Kloet w 1983, akceptowane są zwykle tylko 2 gatunki – północnoamerykańska żurawina wielkoowocowa (Vaccinium macrocarpon) i żurawina błotna (Vaccinium oxycoccus) rozprzestrzeniona na półkuli północnej[5][6]. Oba gatunki występują w Polsce, pierwszy jako zadomowiony antropofit, drugi jako gatunek rodzimy[7]. Oba gatunki dostarczają jadalnych owoców służących do wyrobu różnych przetworów, ale istotne znaczenie gospodarcze ma żurawina wielkoowocowa[8].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Krzewinki zimozielone, płożące, o długich, nitkowatych pędach. Liście są skrętoległe, sztywne i krótkoogonkowe. Poza pokrojem (większość borówek to wzniesione rośliny zdrewniałe) rośliny z tej sekcji wyróżniają się 4-krotnymi kwiatami wyrastającymi na nitkowatych szypułkach wznoszących się z końców pędów, skupionych po kilka (od 1 do 4). Działki kielicha są drobne. Bardziej okazałe płatki korony są odgięte do tyłu i nie zrośnięte. Pręcików jest 8, a pojedynczy słupek jest dolny. Owocem jest wielonasienna jagoda[4][9].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy taksonomiczne[10]

Schollera A. W. Roth

Pozycja systematyczna rodziny według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Takson włączany do rodzaju borówka (Vaccinium) z rodziny wrzosowatych (Ericaceae), przy czym autor systemu zwraca uwagę na parafiletyczny charakter tego taksonu (wymaga wciąż rewizji taksonomicznej i obecne rozstrzygnięcia są wciąż tylko prowizoryczne)[1].

Wykaz gatunków[6][5][11]

O ile żurawina wielkoowocowa jest wyłącznie diplontem, o tyle żurawina błotna stanowi kompleks poliploidalny. Rośliny diploidalne opisywane były dawniej jako odrębny gatunek – żurawina drobnoowocowa (Vaccinium microcarpum (Turcz. ex Rupr.) Schmalh., synonim: Oxycoccus microcarpus Turcz. ex Rupr.), tetraploid to właściwa (wąsko ujęta) żurawina błotna (Vaccinium oxycoccus L.), a heksaploid wyróżniany był pod nazwą Vaccinium hagerupii (Á. Löve & D. Löve) Ahokas[6][5].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Oba gatunki dostarczają jadalnych jagód, z których wyrabia się galaretki i sos żurawinowy stanowiący tradycyjny dodatek do dziczyzny i indyka. Ze względu na silniejszy wzrost i większe owoce (do 20 mm średnicy, podczas gdy żurawina błotna ma jagody do 8 mm średnicy) na większą skalę uprawia się żurawinę wielkoowocową[8].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001. [dostęp 2010-03-24].
  2. Vander Kloet, S.P.. The taxonomy of Vaccinium section Oxycoccus. „Rhodora”. 85 (841), 1983 (ang.). 
  3. Sam P. Vander Kloet: Vaccinium (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-03-21].
  4. 4,0 4,1 Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Tom X. Warszawa, Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963, s. 106-107.
  5. 5,0 5,1 5,2 Marisa Luisa Badenes, David H. Byrne: Fruit Breeding. SpringerLink : Bücher, 2012, s. 198-199. ISBN 1441907637.
  6. 6,0 6,1 6,2 Species Records of Vaccinium sect. Oxycoccus (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2013-03-21].
  7. 7,0 7,1 7,2 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular plants of Poland - a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. IB PAN, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 J.G. Vaughan, C.A. Geissler: Rośliny jadalne. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2001, s. 88. ISBN 83-7255-326-2.
  9. Vaccinium (ang.). W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-03-21].
  10. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2013-03-21].
  11. Vaccinium (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2013-03-21].