Żytkiejmy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Żytkiejmy
Żytkiejmy
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat gołdapski
Gmina Dubeninki
Liczba ludności (2006) 907
Strefa numeracyjna (+48) 87
Kod pocztowy 19-504
Tablice rejestracyjne NGO
SIMC 0756100
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Żytkiejmy
Żytkiejmy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Żytkiejmy
Żytkiejmy
Ziemia 54°20′52″N 22°41′00″E/54,347778 22,683333Na mapach: 54°20′52″N 22°41′00″E/54,347778 22,683333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Cmentarz z okresu I wojny światowej w Żytkiejmach

Żytkiejmy (niem. do 1936 Szittkehmen, 1936-38 Schittkehmen) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie gołdapskim, w gminie Dubeninki, 2 km na od granicy z obwodem kaliningradzkim. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

W miejscowości znajduje się siedziba Parku Krajobrazowego Puszczy Rominckiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś założona w 1554 przez osadników z Litwy. Aż do XX w. odprawiano tu nabożeństwa w języku litewskim. W 1731 r. we wsi (i okolicach) osiedlili się protestanci niemieccy, wypędzeni z okolic Salzburga. Wieś miała prawo do organizowania targów i jarmarków, dzięki czemu przez wiele lat była lokalnym centrum handlu i usług. Na początku I wojny światowej miejscowość ucierpiała w wyniku zaciętych walk niemiecko-rosyjskich. Przed 1939 r. w Żytkiejmach działał ośrodek szkolenia dywersantów i agentów hitlerowskich – ukierunkowany był na inwigilacje Białostocczyzny i Suwalszczyzny. Przerzucano tu agentów, broń, materiały wybuchowe, radiostacje i materiały propagandowe. Osrodkiem szkoleniowym kierował SS Hauptsturmfüher Herman Dylba.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W Żytkiejmach znajduje się kościół pw. św. Michała z końca XVI w. Był on przebudowany w 1879 r. We wsi także domy z początków XX w., m.in. budynek hotelu św. Huberta (mieścił się tu ośrodek szkoleniowo-dywersyjny) oraz cokół po pomniku Bismarcka (pomnik usunięto w 1944 r.). Na zachodnim skraju wsi dawny budynek stacji linii kolejowej Gołdap-Żytkiejmy-Gąbin (Gusiew) (linia uruchomiona w 1927, rozebrana po 1945 r.)[1]. Na północ od wsi, przy dawnej granicy z Rosją znajduje się cmentarz z okresu I wojny światowej, z mogiłami żołnierzy rosyjskich i niemieckich: 35 grobów żołnierzy niemieckich, 5 rosyjskich oficerskich i 1 zbiorowy żołnierzy rosyjskich). W 1997 r. cmentarz został odnowiony i uporządkowany przez niemieckie organizacje kombatanckie. Za wsią, nad doliną Żytkiejmskiej Strugi, zlokalizowane dwa małe cmentarze protestanckie.

Warianty nazewnicze miejscowości[edytuj | edytuj kod]

  • pierwsza nazwy: Sittkeimen (1554 r.)
  • niem. do 1936 – Szittkehmen
  • 1936-1938 – Schittkehmen
    • zmieniona w okresie tzw. chrztów hitlerowskich na Wehrkirchen (od 16.07.1938)
  • lit. Žydkiemis
  • ros. Заслоново (od 1946)
  • Zydkiemy (w 1948)
  • Żytkiejmy (od 1951)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Judyta Kurowska-Ciechańska, Ariel Ciechański: Linia kolejowa Botkuny-Żytkiejmy. W: O kolejach po kolei – PoTorach.pl [on-line]. Carta Blanca. [dostęp 2012-08-26].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Darmochwał T., Rumiński M. J., 1996. Warmia Mazury, przewodnik. Agencja TD, Białystok
  • Romer E., Wąsowicz J., Atlas Polski Współczesnej, Wrocław – Warszawa, 1948.
  • Gołdap. Z dziejów miasta i powiatu, Olsztyn 1971 – praca zbiorowa pod red. Andrzeja Wakara.