Żywoty świętych (Skarga)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Strona tytuołwa, wydanie z 1615 r.

Żywoty świętych starego i nowego zakonuhagiograficzny (z elementami kaznodziejstwa i postyllografii)[1] utwór napisany przez polskiego jezuitę Piotra Skargę w 1577 roku (wydany dwa lata później w 1579) w języku polskim[2]. Dziś już nieco zapomniane, cieszyły się ogromną poczytnością i uznaniem niezmiennie od chwili wydania aż do połowy XX wieku. Prawdopodobnie jest to najpopularniejsza (w przeliczeniu na procentowy udział ludności zalfabetyzowanej w społeczeństwie) polska książka wszech czasów[3].

Utwór wydany był w dwóch tomach liczących ponad tysiąc stron. Skarga inspirował się podobnymi pracami, m.in. Wawrzyńca Suriusa (lat. Laurentius Surius)[2]. Szacuje się, że ok. 80% treści Żywotów... (wydanie z 1610) było kompilacją z dzieła Suriusa De probatis Sanctorum historiis...[4]. Celem Skargi było stworzenie poczytnego utworu dla katolików - alternatywy dla Pisma Świętego, którego lektury w tym czasie katolickie władze nie popierały, co odróżniało je od protestanckich[5].

Żywoty... stały się niezwykle popularną książką, jedną z najpoczytniejszych książek polskich swej ery. Pierwsze wydanie z 1577 wyczerpało się już w roku 1583[5]. Do roku 1644 ukazało się dwanaście wydań tego dzieła[5]. Następne wydania ukazały się dopiero po roku 1700, na skutek nasycenia rynku i pojawienia się konkurencyjnych alternatyw. Książka ta była obowiązkową lekturą w kolegiach jezuickich i niektórych szkołach parafialnych (do okresu reform Komisji Edukacji Narodowej)[6].

Poza walorami moralnymi, jednym z elementów popularności książki dla przeciętnego czytelnika mógł być szczegółowy opis tortur i umęczeń; inne to polityka dworska, międzynarodowa i opis egzotycznych krajów[7].

Twórczość Skargi była zachwalana za swoje walory językowe od okresu Oświecenia[8]. Żywoty... bardzo cenił Adam Mickiewicz, który nazwał je "najpoetyczniejszym dziełem polskim"[9]. Była to lektura popularna nie tylko wśród ludzi wykształconych, bowiem wraz ze wzrostem czytelnictwa młodzieży i uboższych warstw "Żywoty" stały się częścią kanonu ludowego, czytanego jako beletrystyka "wprowadzająca w świat książek" m.in. przez Wincentego Witosa, Stanisława Pigonia, Franciszka Bujaka, Władysława Korfantego czy Władysława Orkana[10]. Jako jedna z najbardziej popularnych książek w języku polskich czytana "przez masy". Janusz Tazbir zauważa, że było to dzieło znaczące, jeśli chodzi o utrzymanie polskości na terenach Śląska, Mazur i Pomorza[11].

Przypisy

  1. Tazbir 1978 ↓, s. 135.
  2. 2,0 2,1 Tazbir 1978 ↓, s. 99-100.
  3. Henryk Barycz, „Z dziejów jednej książki”, [w:] tegoż „Z epoki renesansu i baroku. s. 656-660.
  4. F. Thompson, The Popularity of Peter Skarga's Lives of the Saints among the East Slavs, [w:] For East is East. Liber Amicorum Wojciech Skalmowski, ed. T. Soldatjenkova, E. Waegemans, Leuven 2003, s. 125.
  5. 5,0 5,1 5,2 Tazbir 1978 ↓, s. 101.
  6. Tazbir 1978 ↓, s. 102.
  7. Tazbir 1978 ↓, s. 107-108.
  8. Tazbir 1978 ↓, s. 295-296.
  9. Tazbir 1978 ↓, s. 300.
  10. Tazbir 1978 ↓, s. 296-297.
  11. Tazbir 1978 ↓, s. 297.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janusz Tazbir: Piotr Skarga, Szermierz kontrreformacji. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 1978.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg