(4) Westa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
(4) Westa Vesta symbol.svg
Mozaika zdjęć Westy wykonanych przez sondę Dawn. U dołu widoczny krater Rheasilvia z dużym wyniesieniem centralnym.
Mozaika zdjęć Westy wykonanych przez sondę Dawn. U dołu widoczny krater Rheasilvia z dużym wyniesieniem centralnym.
Odkrywca Heinrich Wilhelm Olbers
Data odkrycia 29 marca 1807
Nr kolejny 4
Charakterystyka orbity (J2000)
Występowanie
planetoidy
Pas główny
rodzina Westa
Półoś wielka 2,3616 j.a.
Mimośród 0,0889
Peryhelium 2,1516 j.a.
Aphelium 2,5715 j.a.
Okres obiegu
wokół Słońca
3 lata 229 dni 20 godzin
Śr. prędkość 19,34 km/s
Inklinacja 7,13°
Charakterystyka fizyczna
Średnica 560 × 578 × 458 km
Masa 2,71×1020 kg
Średnia gęstość 3,4 g/cm3
Okres obrotu (5 h 20 m 31 s) h
Albedo 0,423
Jasność absolutna 3,2m
Typ spektralny Typ V
Średnia temperatura powierzchni min: (-188 °C) 85K
max: (-18 °C) 255 K
Satelity naturalne brak

(4) Westa – czwarta w kolejności odkrycia planetoida z pasa planetoid krążących pomiędzy Marsem a Jowiszem.

Odkrycie i nazwa[edytuj | edytuj kod]

Planetoida (4) Westa została odkryta przez niemieckiego astronoma Heinricha Wilhelma Olbersa 29 marca 1807 roku w Bremie. Nazwa planetoidy pochodzi od bogini ogniska domowego z mitologii rzymskiej – Westy.

Orbita[edytuj | edytuj kod]

Orbita planetoidy Westy nachylona jest pod kątem 7,13° do ekliptyki, a jej mimośród wynosi 0,09. Ciało to krąży w średniej odległości 2,36 j.a. wokół Słońca, na co potrzebuje 3 lat i 230 dni. Jest największą przedstawicielką rodziny planetoidy Westa.

Właściwości fizyczne[edytuj | edytuj kod]

Mapa topograficzna południowej półkuli Westy, ukazująca różnice w wysokościach na jej powierzchni i wielkie baseny uderzeniowe Rheasilvia i Veneneia (dolny, częściowo zakryty)

Westa jest drugim pod względem masy (po (1) Ceres) ciałem krążącym w pasie planetoid i trzecim co do wielkości (po Ceres i (2) Pallas). Masa Westy jest szacowana na 2,71×1020 kg, średnia gęstość zaś na 3,4 g/cm³. Planetoida ta dość szybko wiruje wokół swej osi – na jeden obrót potrzebuje 5 godzin, 20 minut i 31 sekund.

Widok na południową półkulę Westy

Albedo Westy jest stosunkowo duże w porównaniu do innych tego typu obiektów i wynosi 0,423. Maksimum jasności, jaką może ona osiągnąć to 5,5m. Jej absolutna wielkość gwiazdowa sięga natomiast 3,2m.

Rozmiary Westy to 560×578×458 km, jest więc to obiekt o dość nieregularnym kształcie. Kształt Westy jest mimo tego bliski elipsoidzie spłaszczonej w równowadze grawitacyjnej[1], ale zniekształcenie na biegunie (basen uderzeniowy) i masa mniejsza niż 5×1020 kg uniemożliwiły automatyczne uznanie Westy za planetę karłowatą według definicji Międzynarodowej Unii Astronomicznej[2]. Westa może zostać w przyszłości uznana za planetę karłowatą, jeśli zostanie ustalone, że jej kształt, pomijając kratery, określiła równowaga hydrostatyczna[3].

Powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

Animacja przedstawiająca obrót planetoidy

Największym kraterem na powierzchni Westy, który udało się zaobserwować z Ziemi dzięki teleskopowi Hubble’a jest basen uderzeniowy Rheasilvia o średnicy ok. 460 km, z wyraźnym wzniesieniem centralnym. Wały tego krateru mają wysokość od 4 do 12 km powyżej otaczającego terenu, a położona w jego centrum góra ma wysokość 23 km od podstawy (jest około trzykrotnie wyższa od ziemskiego Mount Everestu)[4].

Badania spektroskopowe pokazują, że na powierzchni Westy mało jest minerałów zawierających wodę i wodorotlenki.

Westa jest także źródłem pochodzenia niektórych meteorytów spadających na Ziemię, nazywanych meteorytami HED. Należą do nich howardyty, eukryty i diogenity, które zostały wyrzucone z niej w wyniku największych zderzeń z innymi planetoidami (w szczególności tego, które utworzyło basen Rheasilvia)[5][6].

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Budowa wewnętrzna Westy

Westa ma przypuszczalnie budowę podobną do planet grupy ziemskiej i posiada żelazne jądro otoczone płaszczem zawierającym oliwiny, oraz skorupą składającą się w większości z bazaltów. Skład meteorytów wskazuje jasno, że na Weście występowały zjawiska wulkaniczne, ale obserwacje sondy Dawn nie ukazały spodziewanych potoków lawy i innych form terenu pochodzenia wulkanicznego. Tłumaczy się to tym, że wulkanizm występował tylko w pierwszych 100 milionach lat istnienia planetoidy, zaś powierzchnia Westy została od tego czasu silnie zerodowana przez uderzenia mniejszych ciał[7].

Misje badawcze[edytuj | edytuj kod]

27 września 2007 roku NASA wysłała w kierunku Westy i Ceres sondę kosmiczną Dawn. 3 maja 2011 rozpoczęła ona obserwacje Westy[8], a 16 lipca 2011 około 05:00 UTC weszła na wstępną orbitę wokół planetoidy[9][10]. Do 5 września 2012 sonda pozostawała sztucznym satelitą Westy, następnie opuściła jej orbitę i skierowała się ku Ceres[11][12].

Jest to pierwsza w historii sonda która weszła na orbitę obiektu znajdującego się w pasie głównym planetoid[13].

Przypisy

  1. Thomas, P. C.; et al.. Vesta: Spin Pole, Size, and Shape from HST Images. „Icarus”. 128 (1), 1997. doi:10.1006/icar.1997.5736. Bibcode1997Icar..128...88T (ang.). 
  2. The IAU draft definition of "planet" and "plutons" (ang.). IAU, sierpień 2006. [dostęp 2009-12-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (9 stycznia 2010)]. (XXVI)
  3. Savage, Don, Jones, Tammy; and Villard, Ray: Asteroid or Mini-Planet? Hubble Maps the Ancient Surface of Vesta (ang.). Hubble Site News Release STScI-1995-20, 1995. [dostęp 17 października 2006].
  4. Picture: Asteroid Has Mountain Three Times as Tall as Everest
  5. Paul Schenk, David P. O’Brien, i in.. The Geologically Recent Giant Impact Basins at Vesta’s South Pole. „Science”. 336, s. 694–697, 2012-05-11. doi:10.1126/science.1223272 (ang.). 
  6. Sonda Dawn odkrywa sekrety Westy (pol.). Kosmonauta.net, 2012-04-30. [dostęp 2012-05-14].
  7. Complexities of Ancient Asteroidal World Revealed (ang.). ScienceDaily, 2012-05-10. [dostęp 2012-05-16].
  8. Dawn's First Glimpse of Vesta (ang.). NASA, 2011-05-11. [dostęp 2012-08-04].
  9. JPL: NASA's Dawn Spacecraft Enters Orbit Around Asteroid Vesta (ang.). 2011-07-16. [dostęp 2011-07-17].
  10. Krzysztof Czart: Amerykańska sonda wejdzie na orbitę wokół wielkiej planetoidy (pol.). astronomia.pl, 2011-07-15. [dostęp 2011-07-15].
  11. Dawn has departed the giant asteroid Vesta (ang.). W: Dawn Mission [on-line]. Jet Propulsion Laboratory, 2012-09-05. [dostęp 2012-09-17].
  12. Krzysztof Kanawka: Sonda Dawn odleciała w kierunku Ceres (pol.). 2012-09-16. [dostęp 2012-09-17].
  13. spaceinfo.com.au: Dawn mission reaches asteroid Vesta (ang.). 2011-07-17. [dostęp 2011-07-17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Westa w Wikisłowniku

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

… • poprzednia planetoida(4) Westanastępna planetoida • …