101 Kompania Czołgów Rozpoznawczych

101 Samodzielna Kompania Czołgów Rozpoznawczych – pododdział broni pancernych Wojska Polskiego II RP.

Kompania nie występowała w organizacji pokojowej wojska. Została zmobilizowana, zgodnie z planem mobilizacyjnym "W", 13 sierpnia 1939 roku przez 2 Batalion Pancerny z Żurawicy z przeznaczeniem dla 10 Brygady Kawalerii Zmotoryzowanej. 15 sierpnia 1939 roku kompania przybyła do rejonu koncentracji brygady.

Działania bojowe

Kompania walczyła w składzie 10 Brygady Kawalerii

czołg TKS

Motocykl Sokół 1000

1 września 1939 roku w godzinach południowych brygada otrzymała zadanie prowadzić rozpoznanie na lewym skrzydle Armii Kraków. W tym celu przegrupowała się do rejonu Beskidu Wyspowego. Jej 1 pluton z 10 pułkiem strzelców konnych skierowany został do Lubienia, a 2 pluton z 24 pułkiem ułanów do Jordanowa.

2 września 24 puł z 1/101 kcz kontratakował w celu odtworzenia pozycji obronnej na grzbiecie Wysoka i Górze Ludwiki. Pozycji nie odtworzono, lecz kontratak zwolnił tempo natarcia nieprzyjaciela w kierunku Rabka—Myślenice.

O świcie 4 września kompania przeszła do Dobczyc i wzięła udział w kontrataku na wchodzący do walki drugi rzut 138 pułku strzelców górskich pod Kasiną Wielką. Natarcie niemieckie powstrzymano, a kompanię w godzinach wieczornych wycofano do odwodu brygady.

6 września podczas boju o Wiśnicz kompania ubezpieczała tyły brygady i osłaniała jej późniejszy odmarsz. W tym samym dniu do oddziału wcielono resztki 51 Kompanii Czołgów.

Dniem chwały kompanii był 9 września, kiedy kolejno opóźniano nieprzyjaciela na kierunku Rzeszów - Łańcut, po czym w śmiałym kontrataku odrzucono pancerne jednostki wroga. Kolejne walki prowadzono w dniach 11-12 września pomiędzy Radymnem, a Jaworowem.

13 września kompanie wzmocniono czołgami z dywizjonu rozpoznawczego brygady, po czym w dniach 15-16 września wozy walczyły podczas przebijania do Lwowa wraz z pozostałymi oddziałami związku. Były to ostatnie boje, podczas przekraczania granicy w dniu 19 września kompania miała na stanie już tylko 4 sprawne wozy.

Obsada personalna

• dowódca kompanii — por. Zdzisław Ziemski (ranny 16 września 1939)
• dowódca 1 plutonu — por. Wojciech Stanek
• dowódca 2 plutonu — ppor. rez. Franciszek Zmroczek
• dowódca plutonu techniczno-gospodarczego - ?

Kompania była uzbrojona w 13 czołgów rozpoznawczych TKS, w tym cztery z 20 mm nkm wz. 1938FK.

Bibliografia

• Rajmund Szubański: Polska broń pancerna 1939. Warszawa: Wydaw. Min. Obrony Narodowej, 1989. ISBN 83-11-07660-X. 
• Adam Jońca, Rajmund Szubański, Jan Tarczyński: Wrzesień 1939 Pojazdy Wojska Polskiego, Wyd. WKiŁ, Warszawa 1990, ISBN 83-206-0847-3.