10 Batalion Pancerny

10 Batalion Pancerny
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1935
Rozformowanie	1939
Tradycje
Nadanie sztandaru	1938
Dowódcy
Ostatni	ppłk Michał Piwoszczuk
Organizacja
Dyslokacja	Łódź
Podporządkowanie	1 Grupa Pancerna
Rodzaj wojsk	Broń pancerna
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

10 Batalion Pancerny (10 bpanc) – batalion pancerny Wojska Polskiego II RP.

Od lata 1921 roku w garnizonie Łódź na terenie Okręgu Korpusu Nr IV stacjonowała Kadra 4 Dywizjonu Samochodowego. 14 listopada 1935 roku została ona przeformowana w Kadrę 10 Batalionu Pancernego. 30 października 1937 roku kadra przekształcona została w 10 Batalion Pancerny. W tym samym roku pododdziały batalionu przeniesione zostały do Zgierza. Dowództwo pozostało w Łodzi do 1939 roku. W maju 1937 roku jednostka została podporządkowana dowódcy 1 Grupy Pancernej.

Organizacja pokojowa batalionu

• dowództwo
• kwatermistrzostwo
• pluton łączności
• 2 kompanie pancerne
• kompania rozpoznawcza
• kolumna samochodowa
• park
• kompania Junackich Hufców Pracy

Według stanu z 15 lipca 1939 roku na ewidencji batalionu znajdowały się 33 czołgi rozpoznawcze TK-3, 88 samochodów ciężarowych, 29 samochodów specjalnych, 13 samochodów osobowych, 37 motocykli i 8 przyczep.

Mobilizacja w 1939

Batalion był jednostka mobilizującą pododdziały broni pancernych, przewidziane w organizacji wojennej wojska, zgodnie z planem mobilizacyjnym "W". Po sformowaniu tych pododdziałów ulegał likwidacji, a nadwyżki ludzi i sprzętu przekazywał do ośrodków zapasowych broni pancernych.

W mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek koloru żółtego, batalion formował:

czołg TK-3

• 41 Samodzielną Kompanię Czołgów Rozpoznawczych dla Armii "Łódź"
• 42 Samodzielną Kompanię Czołgów Rozpoznawczych dla Armii "Łódź"
• Kolumnę Samochodów Sanitarnych Typ I Nr 401 (Fiat 621) dla Armii "Łódź" - dowódca: por. Bielanik
• Kolumnę Samochodów Ciężarowych Typ I Nr 451 (Fiat 621) dla Armii "Łódź"; dowódca - por. Stanisław Wojcieszek
• Kolumnę Samochodów Ciężarowych Typ I Nr 452 dla Armii "Łódź"
• Kolumnę Samochodów Ciężarowych Typ I Nr 453 (Fiat 621) dla Armii "Łódź"; dowódca - por rez. Wacław Gogut
• Kolumnę Samochodów Osobowych Nr 41 dla Armii "Łódź"

W I rzucie mobilizacji powszechnej wystawiał:

• Kolumnę Samochodów Sanitarnych PCK Typ I Nr 402 (Fiat 614) dla Armii "Łódź"
• Kolumnę Samochodów Ciężarowych Typ II Nr 454 dla Armii "Łódź"; dowódca - por. rez. Jabłoński
• Kolumnę Samochodów Ciężarowych Typ II Nr 455
• Kolumnę Samochodów Ciężarowych Typ II Nr 456
• Kolumnę Samochodów Ciężarowych w Kraju Nr 41 dla OK IV
• Kolumnę Samochodów Ciężarowych w Kraju Nr 91 dla OK IX
• Kolumnę Samochodów Ciężarowych i Osobowych w Kraju Nr 4 dla OK IV

W II rzucie mobilizacji powszechnej organizował:

• Stały Park Broni Pancernych Nr 41 dla Armii "Łódź"; dowódca - Jerzy Rędziejewski

Dowódcy batalionu

• mjr Henryk Emil Cybulski
• mjr/ppłk Michał Piwoszczuk

Symbole batalionu

Sztandar

Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 marca 1938 roku nadano batalionowi sztandar. Jak wszystkie sztandary broni pancernych, posiadał on ujednoliconą prawą stronę płatu. Zamiast numeru oddziału, na białych tarczach między ramionami krzyża kawaleryjskiego występował Znak Pancerny. Znak ten umieszczony był również na przedniej ściance podstawy orła.

Na lewej stronie płatu sztandaru umieszczono:

• w prawym górnym rogu — wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej
• w lewym górnym rogu — wizerunek św. Michała
• w prawym dolnym rogu — godło Zgierza
• w lewym dolnym rogu — odznaka honorowa 10 batalionu pancernego

Uroczyste wręczenie sztandaru odbyło się 26 maja 1938 roku na Polu Mokotowskim w Warszawie. Sztandar wręczył reprezentujący Prezydenta RP i Naczelnego Wodza — minister Spraw Wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki.

Obecnie sztandar eksponowany jest w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Odznaka pamiątkowa

22 grudnia 1937 roku Minister Spraw Wojskowych, gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 10 bpanc .

Odznaka ma kształt krzyża maltańskiego, pokrytego czarną emalią. Pośrodku srebrny smok. Brak jest danych o autorze projektu odznaki. Odznaki wykonywane były jedynie w wersji emaliowanej.

Bibliografia

• Rajmund Szubański: Polska broń pancerna 1939. Warszawa: Wydaw. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989. ISBN 83-11-07660-X. 
• Jan Tarczyński, Krzysztof Barbarski, Adam Jońca: Pojazdy w Wojsku Polskim = Polish Army vehicles. 1918-1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks". Londyn, Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego PSZ, 1995. ISBN 83-85621-57-1. 
• Witold Jarno, Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918-1939, Instytut Historii Uniwersytetu Łódzkiego, Katedra Historii Polski Współczesnej, Wydawnictwo „Ibidem”, Łódź 2001, ISBN 83-88679-10-4, s. 198, 335-337.
• Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny „W”, Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3.
• Waldemar Rezmer, Operacyjna służba sztabów Wojska Polskiego w 1939 r. (organizacja, zasady funkcjonowania, przygotowanie do wojny), Toruń 1993.
• Włodzimierz Kozłowski, Łódzko-zgierski 10 batalion pancerny (1935-1939), "Rocznik Łódzki" 1985, T. XXXV.
• Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918 - 1947. Zarząd Zrzeszenia Kół Oddziałowych Broni Pancernych. Londyn 1971
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.