10 Sudecka Dywizja Zmechanizowana

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
10 Dywizja Zmechanizowana
10 Sudecka Dywizja Zmechanizowana.jpeg
Odznaka 10 Sudeckiej Dywizji Zmechanizowanej
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1950 i 1989
Rozformowanie 1955 i 1999
Nazwa wyróżniająca Sudecka[1]
Tradycje
Rodowód 10 Sudecka Dywizja Piechoty
10 Sudecka Dywizja Pancerna
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały 10 Dywizja Pancerna
Dowódcy
Pierwszy płk Kazimir Fiodorowicz
Ostatni płk Antoni Tkacz
Organizacja
Dyslokacja Opole[2]
Podległość 2 Korpus Zmechanizowany
Śląski Okręg Wojskowy
Rodzaj wojsk Wojska zmechanizowane

10 Sudecka Dywizja Zmechanizowana (10 DZ) – związek taktyczny Wojsk Zmechanizowanych ludowego Wojska Polskiego i Sił Zbrojnych RP.

Historia[edytuj | edytuj kod]

10 Sudecka Dywizja Zmechanizowana była formowana dwukrotnie. Po raz pierwszy na bazie 10 Sudeckiej Dywizji Pancernej. Rozkazem ministra ON nr 0055/org z 12 czerwca 1950 r. jednostki 10 Dywizji Pancernej przeniesiono na etaty 5/64-5/76 dywizji zmechanizowanej, o stanie osobowym 7636 żołnierzy i 89 pracowników cywilnych. Dywizja weszła w skład 2 Korpusu Zmechanizowanego. We wrześniu 1955 roku 10 DZ ponownie przeformowano w 10 Dywizję Pancerną.

Po raz drugi 10 Dywizja Zmechanizowana utworzona została w 1989 roku, w ramach tzw. restrukturyzacji Sił Zbrojnych. Jej trzonem stały się trzy pułki zmechanizowane (tzw. zunifikowane). 10 Pułk Czołgów Średnich przeformowano w 10 Pułk Zmechanizowany, a 2 Pułk Czołgów Średnich w 59 Pułk Zmechanizowany. Nowe pułki zmechanizowane miały po dwa bataliony piechoty zmotoryzowanej i dwa bataliony czołgów (wcześniej pułki te miały tylko jeden batalion czołgów). Wraz z reorganizacją dywizji została ona częściowo skadrowana.

W 1993 w skład dywizji włączono 22 Brygadę Piechoty Górskiej i 102 Pułk Zmechanizowany, który rok później przeformowano w 5 Brygadę Pancerną. W 1994 dywizja jako pierwsza w Wojsku Polskim przeszła na strukturą brygadową, co wiązało się z ponownym rozwinięciem jej jednostek. Ze składu dywizji wyłączono 25 Pułk Zmechanizowany, który przeniesiono do Gliwic oraz 39 Pułk Artylerii, który włączono do Krakowskiego Okręgu Wojskowego. Jednocześnie rozformowano 59 Pułk Zmechanizowany. W skład dywizji włączono nową jednostkę, którą był 10 Pułk Artylerii Mieszanej z Kędzierzyna Koźla. Oprócz 22 Brygady Piechoty Górskiej i 5 Brygady Pancernej utworzono nową 10 Brygadę Zmechanizowaną na bazie 10 Pułku Zmechanizowanego. Po raz pierwszy w historii polskich wojsk zmechanizowanych w składzie dywizji zmechanizowanej znalazła się brygada piechoty górskiej. Uzasadniano to dyslokacją dywizji i jej ewentualnym wykorzystaniem do obrony granicy południowej państwa.

W 1994 na bazie 5 Brygady Pancernej zorganizowano eksperyment związany ze skróceniem zasadniczej służby wojskowej do 12 miesięcy. Po pełnym cyklu szkolenia przeprowadzono ćwiczenia brygady na poligonie w Żaganiu, które obserwował szef Sztabu Generalnego WP i przedstawiciele rządu. Doświadczenia z eksperymentu stały się podstawą do wdrożenia 12 miesięcznej zasadniczej służby wojskowej w całych Siłach Zbrojnych.

W 1999, w ramach procesu restrukturyzacji Sił Zbrojnych RP, dywizję rozformowano. Będąca w jej składzie 10 Opolską Brygadę Zmechanizowaną przeformowano w 10 Brygadę Logistyczną, która przejęła tradycje 10 Dywizji Zmechanizowanej. 22 Karpacka Brygada Piechoty Górskiej stała się samodzielną jednostką podlegającą dowódcy Śląskiego Okręgu Wojskowego. 5 Brygadę Pancerną i 18 Pułk Rakiet Przeciwlotniczych przekazano do Krakowskiego Okręgu Wojskowego, gdzie włączono je do Korpusu Powietrzno-Zmechanizowanego[3].

Doroczne święto dywizja obchodziła 6 października.

Skład i dyslokacja dywizji[edytuj | edytuj kod]

Opole – w tym mieście stacjonował sztab dywizji

1950[edytuj | edytuj kod]

Uzbrojenie i wyposażenie: 138 czołgów średnich, 19 samobieżnych dział pancernych, 15 samochodów pancernych, 26 haubic 122 mm, 40 armat 76 mm, 9 armat 57 mm, 21 armat przeciwlotniczych 37 mm, 40 moździerzy 82 mm, 54 moździerze 120 mm, 676 samochodów i 64 motocykle.

1989[edytuj | edytuj kod]

1994[edytuj | edytuj kod]

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

W 1950 podstawowym uzbrojeniem dywizji były czołgi T-34/85 oraz samobieżne działa pancerne ISU-122. Pułki zmechanizowane nie posiadały wówczas transporterów opancerzonych, a przewóz piechoty odbywał się z wykorzystaniem samochodów ciężarowo-terenowych. Taki stan utrzymał się do 1955 r., tj. do momentu przekształcenia dywizji w dywizję pancerną.

W 1989 zasadnicze uzbrojenie dywizji stanowiły bojowe wozy piechoty BWP-1, transportery opancerzone SKOT-2A oraz czołgi T-55A. W połowie lat dziewięćdziesiątych, z chwilą przejścia na strukturę brygadową, na uzbrojeniu znajdowały się bojowe wozy piechoty BWP-1 i czołgi T-72A.

Odznaka dywizyjna[edytuj | edytuj kod]

Odznaka w kształcie prostokątnej srebrzystej tarczy, u dołu stylizowana złota gałązka laurowa. Z lewej strony tarcza osłonięta jest skrzydłem husarskim. Na tarczy napis: 10 SUDECKA DYWIZJA ZMECHANIZOWANA i sylwetka żubra na tle czarnego czołgu. Liczba 10 pokryta jest białym lakierem.

Odznaka o wymiarach 50x35 mm wykonana została w pracowni grawerskiej Ryszarda Welgryna w Częstochowie. Pierwsze odznaki wręczono 11 listopada 1994.

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

  • płk Kazimir Fiodorowicz 1950-1951
  • płk Michaił M. Prokofiew 1951-1954
  • płk Antoni Mazurkiewicz 1954-1955
  • płk Edward Szwagrzyk 1989-1995
  • płk Antoni Tkacz 1995-1999

Przypisy

  1. 15 lipca 1994 roku dywizja przyjęła nazwę wyróżniającą "Sudecka" (Dz. Rozk. MON 1994 r. poz. 82).
  2. Koszary przy ul. Tadeusza Kościuszki
  3. Jerzy Kajetanowicz: Wojsko Polskie w systemie bezpieczeństwa państwa 1945-2010. s. 199-200.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960. Skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń; Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 83-88089-67-6.
  • Jerzy Kajetanowicz: Wojsko Polskie w systemie bezpieczeństwa państwa 1945-2010. Częstochowa: AJD, 2013. ISBN 978-83-7455-316-2.
  • Paweł Piotrowski: Śląski Okręg Wojskowy. Przekształcenia organizacyjne, 1945-1956. Warszawa: Wydaw. TRIO, Instytut Pamięci Narodowej, 2003. ISBN 83-88542-53-2.
  • Zdzisław Sawicki: Mundur i odznaki Wojska Polskiego. Czas przemian. Warszawa: "Bellona", 1997.
  • Zbigniew Damski, Dywizja z żubrem w herbie, "Polska Zbrojna 1995", nr 245