13 Pułk Artylerii Lekkiej

13 Pułk Artylerii Lekkiej
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita Polska
Sformowanie	1918
Rozformowanie	1939
Nazwa wyróżniająca	Kresowy
Tradycje
Święto	9 września
Nadanie sztandaru	22 czerwca 1918
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały	13 Kostrzyński Pułk Artylerii
Dowódcy
Pierwszy	płk Władysław Jung
Organizacja
Dyslokacja	Równe
Podporządkowanie	13 Kresowa Dywizja Piechoty
Rodzaj wojsk	Artyleria

13 Kresowy Pułk Artylerii Lekkiej (13 pal) – oddział artylerii lekkiej Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Pułk stacjonował w garnizonie Równe (III dywizjon w Łucku) i był organiczną jednostką artylerii 13 Kresowej Dywizji Piechoty. Pod względem wyszkolenia oddział podlegał dowódcy 2 Grupy Artylerii.

Święto pułkowe obchodzono 9 września – w rocznicę ostatecznego sformowania pułku we Francji w 1918.

Geneza

Pierwszy oddział artylerii Armii Polskiej we Francji był organizowany w koszarach w Le Mans. W miarę napływu kadr i ochotników były tworzone kolejne grupy (dywizjony):

• I grupa – 22 maja 1918 – dowódca kpt./mjr Władysław Sekutowicz
• II grupa – 4 września 1918 – dowódca kpt./mjr Kołyszko
• III grupa – 28 listopada 1918 – dowódca mjr Mikołaj Gomólicki

1 stycznia 1919 roku na bazie wymienionych dywizjonów powstał 1 Pułk Artylerii Polowej.

Po ześrodkowaniu 1 Dywizji Piechoty w marcu 1919 roku w rejonie Bayonne pułk został przygotowany do transportu do Polski. Dowództwo pułku objął ppłk Gomólicki, dywizjony przejęli:

• I dyon – mjr Kazimierz Schally
• II dyon – mjr Kowalski
• III dyon – mjr Edward Czopór

Eszelony pułku opuściły Francję między 17 a 21 kwietnia 1919 roku i przez Niemcy przybyły do Polski w ostatnich dniach kwietnia. Pułk wyładowywał się w rejonie Chełma i Kowla.

1 września 1919 roku, w związku z połączeniem "Błękitnej Armii" z Wojskiem Polskim w kraju, jednostka została przemianowana na 13 Kresowy Artylerii Polowej.

Kresowi artylerzyści

Fotografia upamiętniająca dziesięciolecie pułku - oficerowie i podoficerowie pułku

Dowódcy pułku:

• płk Gross (p.o. 1918)
• płk Władysław Jung (1919)
• płk Mikołaj Gomólicki (2 IV 1919 - X 1925)
• płk dypl. Jan Tilletschke (X 1925 - XI 1931 i p.o. 6 XI - 23 XII 1931)
• płk Karol Myrek (1932)
• płk Klaudiusz Reder
• ppłk Stefan Kossakowski (1939)

Oficerowie pułku:

• Eugeniusz Ignacy Luśniak
• Andrzej Juliusz Uthke

Legitymacja, odznaki, nieśmiertelnik i zdjęcie oficerów pułku tuż przed II Wojną Światową (odznaka pułku w prawym, górnym rogu)

Obsada osobowa pułku we wrześniu 1939

• dowódca - ppłk Stefan Kossakowski
• adiutant - kpt. W. Woliński
• oficer zwiadowczy - por. J. Bistroń
• oficer łączności - kpt. Z. Papieski
• I dywizjon (12 armat 75 mm) - kpt. Wilhelm Pałka
  • 1 bateria - por. Kazimierz Raczkowski
  • 2 bateria - por. Zygmunt Strzelecki
  • 3 bateria - por. T. Szlapkin
• II dywizjon (12 armat 75 mm) - mjr Janusz Konopnicki
  • 4 bateria - por. Kaczorkiewicz
  • 5 bateria - por. Paweł Czerniuk
  • 6 bateria - por. Kazimierz Raczyński
• III dywizjon (12 haubic 100 mm) - mjr Stanisław Kruszyński
  • 7 bateria - kpt. R. Podoski
  • 8 bateria - por. J. Gozdal
  • 9 bateria - por. Henryk Jonke (?)

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920

por. Lucjan Adamczak por. Alfred Bartoniczek por. Władysław Bednarski ppor. Józef Biliński ogn. Faustyn Bieńkowski mjr Edward Czopór bomb. Wojciech Dąbrowski ogn. Kazimierz Fludra płk Mikołaj Gomólicki kan. Stanisław Gierecki por. Wacław Grudniewicz

por. Witold Günter mjr. Michał Jancewicz kan. Stanisław Kacprzak por. Franciszek Kosiński por. Marian Kowalski kpt. Napoleon de Latour kpr. Jan Lesiński kpr. Stanisław Maruta st. ogn. Henryk Mendel ogn. Stanisław Michałowski ppor. Tadeusz Nadrowski

chor. Józef Nyklewicz ogn. Józef Popławski kpr. Wacław Paluch bomb. Aleksander Piekarus bomb. Jan Prus kpt. Stanisław Szeliga-Gierwatowski por. Adam Studencki bomb. Aleksander Szewczyk kan. Józef Wójciuk kan. Józef Zwoliński kan. Antoni Żórubski

Symbole pułkowe

Sztandar

Sztandar pułkowy ufundowany przez miasto Belfort został wręczony I grupie 22 czerwca 1918 przez Prezydenta Francji Rajmunda Poincaré'a w Dionville. Na płachcie barwy amarantowej obszytej srebrnymi frędzlami wyhaftowane były napisy. Na awersie: Pierwszy Pułk — Artylerji Polowej, na rewersie Wojsko Polskie. II i III grupa po ostatecznym sformowaniu otrzymały proporce.

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 30, poz. 355 z 17 września 1930 roku. Posiada kształt pięcioramiennego krzyża na wzór francuskiego orderu Legii Honorowej, o biało emaliowanych ramionach, zakończonych kulkami, z krawędziami barwy złocistej. W środku krzyża okrągła złocista tarcza ze skrzyżowanymi lufami armatnimi, otoczona napisem z nazwą pułku i rokiem powstania 13 P.KRES. ART.POL. 1918. Dwuczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze, złocona i emaliowana, żołnierska w tombaku bez emalii. Na rewersie próba srebra, numer, imiennik AN i nazwisko grawera.

Bibliografia

• Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1991. ISBN 83-11-07772-X.
• Połączenie "Błękitnej Armii" z Wojskiem Polskim w 1920 r.
• Galster Karol Lucjan : Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914 - 1939. Londyn 1975.
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.