14 Brygada Artylerii (II RP)

XIV Brygada Artylerii (XIV BA) – brygada artylerii Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Brygada sformowana została jako I Brygada Artylerii – organiczna jednostka artylerii 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich, a 10 grudnia 1919 r. po przemianowaniu na XIV BA – 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty.

28 maja 1919 r. w Wągrowcu ppłk Lucjan Kędzierski rozpoczął organizować 3 Pułk Artylerii Polowej Wielkopolskiej. Jednostkę utworzono z połączenia II dywizjonu 1 Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej i II dywizjonu 2 Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej. W lipcu 1919 r. w Biedrusku sformowano III dywizjon. W sierpniu 1919 r. po wyjeździe pułku na front litewsko-białoruski utworzono baterię zapasową. Zadaniem baterii było szkolenie rezerw i uzupełnianie nimi pułku walczącego na froncie. Na bazie baterii zorganizowano nowe pododdziały: 10 baterię, IV dywizjon i II dywizjon 214 Pułku Artylerii Polowej. Po zakończeniu działań wojennych IV/14 pap włączono do 30 Pułku Artylerii Polowej, a II/214 pap stał się zalążkiem 23 Pułku Artylerii Polowej. 8 sierpnia 1919 r. pod Zasławiem ppłk Kędzierski zostaje śmiertelnie ranny.

7 września 1919 r. I dywizjon 1 Pułku Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej, przemianowany na 14 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej wyjechał na front litewsko-białoruski, gdzie wszedł w skład grupy płk Jaźwińskiego i uczestniczył w walkach o Połock. 19 października 1919 r. dywizjon został podporządkowany dowódcy 14 DP.

2 listopada 1921 r. 14 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej wcielony został do 7 Pułku Artylerii Ciężkiej stacjonującego w Poznaniu na Sołaczu jako I dywizjon. 26 stycznia 1923 r. I/7 pac odznaczony został Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego VM.

Organizacja I BA w połowie 1919

• Dowództwo
• 3 Pułk Artylerii Polowej Wielkopolskiej
• I Dywizjon 1 Pułku Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej (przemianowany na 14 Pułk Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej, a następnie przeformowany w 14 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej)
  • dowódca I/14 pac – ppłk art. Kazimierz Abdank-Kozubski do 9.XI.1920 → dowódca 14 pap
  • dowódca I/14 pac – mjr art. Józef Ceptowski od 9.XI.1920

Organizacja pod koniec 1919

• Dowództwo
• 14 Pułk Artylerii Polowej Wielkopolskiej w składzie 9 baterii
• I dywizjon 12 Pułku Artylerii Ciężkiej w głębi kraju
• 2 bateria 7 Dywizjonu Artylerii Konnej

Dowódcy brygady:

• płk art. Antoni Heinrich (14.II-13.IV.1920 → dowódca III Brygady Artylerii)
• gen. ppor. Ignacy Kazimierz Ledóchowski (od 13.IV.1920)
• ppłk art. Erwin Mehlem w zastępstwie dowódcy
• płk Kazimierz Pankowicz (od 30 VII 1920)

Bibliografia

• Henryk Wielecki i Rudolf Sieradzki, Wojsko Polskie 1921-1939. Organizacja i odznaki artylerii, Oficyna Wydawnicza "Ajaks", Pruszków 1994, wyd. I, ISBN 83-85621-44-X.
• Roman Łoś, Artyleria polska 1914-1939, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1991, wyd. I, ISBN 83-11-07772-X.