16 ton

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
16 ton
Utwór z repertuaru grupy Tennessee Ernie Ford
z albumu You Don't Have to Be a Baby to Cry
Wydany 1955
Nagrywany 1946
Gatunek country
Twórca Merle Travis

16 ton (ang. Sixteen Tons) – popularna amerykańska piosenka country. W Polsce błędnie zaliczana do klasyki pieśni szantowych[1].

Pieśń napisał w 1946 roku amerykański piosenkarz country Merle Travis[2]. Wielką popularność zdobyła ona jednak dopiero pod koniec 1955 roku, kiedy to, umieszczona na stronie B wydanego 17 października albumu "Tennessee" Erniego Forda You Don't Have to Be a Baby to Cry, niespodziewanie osiągnęła pierwsze miejsce listy przebojów country (na dziesięć tygodni) oraz przebojów pop (na osiem tygodni) magazynu Billboard, czyniąc z wokalisty prawdziwą gwiazdę. Dzięki przebojowi płyta Forda rozeszła się w rekordowym nakładzie dwóch milionów egzemplarzy w ciągu, niespełna, dwóch miesięcy. Tytuł 16 ton noszą również albumy Erniego Forda wydane w 1960[3] oraz, wydana w 2007, składanka największych przebojów artysty[4].

W późniejszym okresie piosenkę wielokrotnie wykonywali, z powodzeniem, inni artyści, m.in. Frankie Laine (1956), Tom Jones (1967), Collective Consciousness Society (1972), Johnny Cash (1995), Stan Ridgway (1999) oraz zespoły The Golden Gate Quartet (2001) oraz Eels (2005). Utwór, tym razem w interpretacji Erica Burdona, pojawił się na ścieżce dźwiękowej do filmu "Joe kontra wulkan" z Tomem Hanksem i Meg Ryan w rolach głównych[5]. Fragmenty utworu wykorzystane zostały w serialach South Park (odcinek Stupid Spoiled Whore Video Playset) i Simpsonowie (odcinek Bart Gets an Elephant) oraz w kampanii prezydenckiej demokraty Dennisa Kucinicha. Piosence swoją nazwę zawdzięcza również moskiewski klub 16 ton. W Polsce piosenka wykonywana jest przeważnie przez wykonawców wywodzących się z kręgów muzyki szantowej (m.in. zespoły Zejman & Garkumpel, Ryczące dwudziestki, Przejazdem, Pearl Harbor) bądź folkowej (najpopularniejsza polska wersja w wykonaniu Orkiestry Dni Naszych), stąd też prawdopodobnie bierze się, błędne, przekonanie o jej morskim rodowodzie.

Treść[edytuj | edytuj kod]

Podmiotem polskiej wersji utworu (nieco odbiegającej od oryginału) jest górnik skarżący się na swój ciężki los: chcąc zarobić na chleb codziennie musi on, pracując w kopalni, przerzucić tytułowych szesnaście ton węgla. Mimo nadludzkiego wysiłku jaki wkłada w pracę wciąż nie ma on środków do życia, w związku z czym popada w coraz większe długi. Stwierdza nawet, zwracając się do Świętego Piotra, iż oddał pod zastaw swoją duszę, w związku z czym nie może umrzeć – jego przeznaczeniem jest codzienna praca. Rozgoryczony mężczyzna wspomina pochmurny dzień w którym przyszedł na świat – chmury miały być zapowiedzią ciężkiego życia jakie go czeka. W ostatniej zwrotce zwraca się do słuchacza grożąc mu, by ten, jeśli go kiedyś spotka, zszedł mu z drogi, nie przeszkadzając w wykonywaniu codziennej powinności.

W wersji oryginalnej, anglojęzycznej, wersji piosenki, autor położył większy nacisk na uwypuklenie wyzysku jakiemu poddawani byli górnicy pracujący w amerykańskich kopalniach w pierwszej połowie XX wieku. Autor piosenki, Merle Travis, dobrze znał ciężki żywot tej grupy zawodowej – jego ojciec, stanowiący pierwowzór mężczyzny z piosenki, przez lata pracował w tym zawodzie. Według słów piosenkarza, to właśnie on jako pierwszy użył wykorzystanych w refrenie zwrotów Another day older and deeper in debt (pol: Tym więcej mam długów, im więcej mam lat oraz I owe my soul to the company store (pol: Bo duszę swoją oddałem za dług – z polskiej wersji zniknęła kluczowa dla całości tekstu wzmianka, iż zastawił on duszę kompanii górniczej dla której pracował, co było symbolem niesprawiedliwego traktowania górników przez pracodawców).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Tekst piosenki umieszczany jest w wielu polskich śpiewnikach szantowych, np. w tym: [1]
  2. W 1966 George S. Davis, zmarły w 1992 roku piosenkarz, oskarżył Travisa o przywłaszczanie utworu napisanego przezeń, rzekomo, w latach 30.
  3. Profil albumu na stronie Allmusic.com
  4. Profil albumu na stronie Allmusic.com
  5. IMDb