1895

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

rok 1895 / MDCCCXCV XVIII wiek · XIX wiek · XX wiek
1893 « 1894 « 1895 » 1896 » 1897

Spis treści

1 Wydarzenia w Polsce
2 Wydarzenia na świecie
3 Urodzili się
4 Zmarli
5 Zobacz też
6 Święta ruchome

[edytuj] Wydarzenia w Polsce

31 marca – otwarto nowe ujście Wisły.
1 maja – uruchomiono latarnię w Krynicy Morskiej.
5 maja – pożar strawił połowę zabudowań Wasilkowa.
15 lipca – we Lwowie ukazało się pierwsze wydanie czasopisma Przegląd Wszechpolski.
28 lipca – delegaci chłopscy na zjeździe w Rzeszowie założyli Stronnictwo Ludowe.
4 września – w Warszawie otwarto Średnią Szkołę Mechaniczno-Techniczną.
28 września – w Warszawie odbyła się prapremiera Strasznego Dworu zakończona wielką manifestacją patriotyczną.
22 listopada – uruchomiono dwie pierwsze linie tramwajowe w Elblągu.
11 grudnia – uruchomiono pierwszą linię tramwajową w Bielsku.
Oddano do użytku monumentalny gmach Collegium Medicum UJ.

[edytuj] Wydarzenia na świecie

13-14 stycznia – wojna włosko-abisyńska 1894-1896: bitwa pod Coatit.
15 stycznia – światowa premiera baletu Jezioro łabędzie Piotra Czajkowskiego, w Petersburgu. Wojna włosko-abisyńska: w Erytrei Włosi pokonują wojska etiopskie pod Senafé.
20 stycznia – promieniowania rentgenowskiego (promieni X), po raz pierwszy użyto je w celach klinicznych. W Dartmouth w stanie New Hampshire zastosowano je do zbadania i złożenia złamanej ręki.
9 lutego – w mieście Holyoke (Massachusetts) odbył się w tamtejszej sali gimnastycznej premierowy pokaz gry w piłkę siatkową nazywaną wtedy Mintonette.
13 lutego – bracia Auguste Lumiere i Louis Lumiere złożyli patent na kinematograf.
14 lutego – premiera w londyńskim St. James's Theatre komedii Oscara Wilde'a Bądźmy poważni na serio (ang. The Importance of Being Earnest).
22 lutego – Ottomar Anschütz, wynalazca tachyskopu (szybkowidza), odpłatnie prezentuje w Berlinie 40 historyjek obrazkowych (300 widzów).
4 marca – wojna chińsko-japońska: zwycięstwo wojsk japońskich w bitwie pod Yingkou.
22 marca – pierwszy pokaz filmu braci Lumiere w Paryżu. Pokazano na nim film Wyjście robotników z fabryki Lumière w Lyonie zrealizowany zaledwie 3 dni wcześniej.
17 kwietnia
- w Simonoseki został zawarty pokój kończący wojnę chińsko-japońską. Japonia zajęła półwysep Liaodong, Formozę oraz Wyspy Rybackie.
- braci Lumiere przedstawili kinematograf fachowej publiczności w paryskiej Sorbonie (druga prezentacja odbyła się 8 listopada)
Maj – we Włoszech rozegrano pierwsze zawody samochodowe na trasie Turyn-Asti-Turyn.
7 maja – w Sankt Petersburgu Aleksandr Popow zademonstrował Rosyjskiemu Towarzystwu Fizyko-Chemicznemu radio własnej konstrukcji.
25 maja
- Oscar Wilde został skazany na dwa lata ciężkich robót za homoseksualizm.
- Tang Jingsong został pierwszym prezydentem Republiki Tajwanu.
11 czerwca – start pierwszego długodystansowego wyścigu samochodowego. Na trasie Paryż-Bordeaux-Paryż o długości 1 178 km, zwycięstwo odniósł Francuz E. Levassor na samochodzie spalinowym Panhard-Levassor.
12 czerwca – kongres Towarzystwa Fotograficznego w Lyonie, podczas którego braci Lumiere kręcili i natychmiast wywoływali różne krótkie filmy.
21 czerwca – otwarto Kanał Cesarza Wilhelma (obecna nazwa Kanał Kiloński).
25 czerwca – w Wielkiej Brytanii utworzono trzeci rząd lorda Salisbury'ego.
27 sierpnia – uruchomiono komunikację tramwajową w Bratysławie.
31 sierpnia – Ferdinand von Zeppelin złożył patent na budowę sterowca sztywnego dużych rozmiarów (w 1898 początek budowy, zakończenie w VI 1900 - otrzymał oznaczenie LZ 1).
12 września – w Porto uruchomiono komunikację tramwajową.
21 września – pierwszy międzynarodowy mecz lekkoatletyczny: London Athletic Club - New York Athletic Club (wszystkie 11 konkurencji wygrali Amerykanie). Bieg na dystansie 100 y wygrał B.Wefers (9,8 s.).
23 września – Francja: powstała Powszechna Konfederacja Pracy.
28 września – w holenderskim Grave założono zgromadzenie zakonne Misjonarze Świętej Rodziny.
30 września – Madagaskar stał się protektoratem Francji.
21 października – po 5 miesiącach istnienia Republika Tajwanu została zlikwidowana przez wojska japońskie.
Listopad – w USA odbył się pierwszy wyścig samochodowy na kontynencie amerykańskim. 87,5 km trasę Chicago-Evanston, w trudnych zimowych warunkach, najszybciej (czas: 10 h 23 min.) pokonał Amerykanin Ch.Dureya.
1 listopada
- założenie pierwszego na świecie automobilklubu narodowego. Powstał Automobilklub Amerykański (American Motor League). 12 dni później założono Automobilklub Francji (Automobile Club de France) – główny organizator sportu samochodowego w Europie.
- bracia Max i Emil Skladanowscy przedstawili w berlińskim variete Wintergarten "żywe obrazy" za pomocą bioskopu (2 projektory i 2 kamery).
5 listopada – George B. Selden opatentował pierwszy amerykański samochód.
8 listopada – Wilhelm Röntgen rozpoczął obserwację promieniowania rentgenowskiego (promieni X).
11 listopada – włoski wynalazca Filoteo Alberini opatentował kinetograf.
27 listopada – Alfred Nobel spisał testament, w którym ustanowił nagrodę nazwaną później jego imieniem.
22 grudnia – Hirobumi Itō został pierwszym premierem Japonii.
28 grudnia
- Wilhelm Conrad Roentgen opublikował pierwszy artykuł o odkryciu promieniowania rentgenowskiego (promieniowania X).
- bracia Ludwik i August Lumière uruchomili w suterynie kawiarni Grand Cafè przy bulwarze Kapucynów w Paryżu pierwsze stałe komercyjne kino wyposażone w zbudowany przez nich kinematograf.
Lenin założył w Petersburgu Związek Walki o Wyzwolenie Klasy Robotniczej.
Joseph Conrad (Józef Korzeniowski) wydał w Anglii swą pierwszą powieść Szaleństwo Almayera.

[edytuj] Urodzili się

1 stycznia – Edgar Hoover, amerykański prawnik, dyrektor FBI (zm. 1972)
2 stycznia – Folke Bernadotte, szwedzki dyplomata (zm. 1948)
31 stycznia – Stanisław Młodożeniec, polski poeta, współtwórca futuryzmu (zm. 1959)
17 lutego – Stefan Barsanescu, rumuński pedagog, profesor (zm. 1984)
21 lutego – Henrik Dam, duński biochemik, fizjolog, laureat Nagrody Nobla (zm. 1976)
13 marca – Roman Wilkosz, polski malarz, projektant, nauczyciel pedagog (zm. 1967)
29 marca – Ernst Jünger, pisarz niemiecki (zm. 1998)
3 kwietnia – Mario Castelnuovo-Tedesco, włoski kompozytor (zm. 1968)
20 kwietnia – Jerzy Petersburski, polski kompozytor (zm. 1979)
6 maja – Rudolf Valentino, amerykański aktor filmowy pochodzenia włoskiego (zm. 1926)
11 maja – Jan Parandowski, pisarz, prezes PEN Clubu (zm. 1978)
19 maja – Stanisław Kopański, szef Sztabu Naczelnego Wodza, dowódca Brygady Strzelców Karpackich, inżynier, generał dywizji Wojska Polskiego. (zm. 1976)
21 maja
- Lázaro Cárdenas del Río, polityk meksykański, prezydent Meksyku w latach 1934–1940 (zm. 1970)
- Nikifor Krynicki, polski malarz prymitywista pochodzenia łemkowskiego (zm. 1968)
1 czerwca – Tadeusz Bór-Komorowski, dowódca Armii Krajowej (zm. 1966)
16 czerwca – Antoni Chruściel, polski dowódca wojskowy, generał, dowódca AK w powstaniu warszawskim (zm. 1960
24 czerwca – Jack Dempsey, amerykański mistrz świata w wadze ciężkiej w boksie zawodowym (zm. 1983)
8 lipca – Igor Tamm, fizyk rosyjski, laureat Nagrody Nobla w 1958 roku (zm. 1971)
10 lipca – Carl Orff, niemiecki kompozytor i dyrygent (zm. 1982)
12 lipca – Jaromír Korčák, czeski geograf, demograf i statystyk (zm. 1989)
24 lipca – Robert Graves, brytyjski powieściopisarz (zm. 1985)
29 sierpnia – Jerzy Kirchmayer, polski generał (zm. 1959)
16 września – Franciszek Żwirko, lotnik polski (zm. 1932)
19 września – Virginia Rappe, amerykańska aktorka (zm. 1921)
25 września – Sylvester Saller ofm, biblista katolicki, archeolog, franciszkanin (zm. 1976)
2 października – Groucho Marx, komik amerykański (zm. 1977)
3 października – Siergiej Jesienin, poeta rosyjski (zm. 1925)
8 października – Juan Perón, dyktator argentyński (zm. 1974)
20 października – Franciszek Jóźwiak, pierwszy główny komendant MO (zm. 1966)
30 października – Maria Kuncewiczowa, polska pisarka (zm. 1989)
15 listopada
- Olga Romanowa, wielka księżna rosyjska, córka cara Mikołaja II, święta prawosławna (rozstrzelana z rodziną przez CzeKa) (zm. 1918)
- Antoni Słonimski, polski pisarz i felietonista (zm. 1976)
25 listopada – Ludvík Svoboda, czeski polityk i wojskowy, prezydent Czechosłowacji (zm. 1979)
14 grudnia – Jerzy VI, król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (zm. 1952)
25 grudnia – Stefan Rowecki (pseudonim Grot), generał, komendant główny Armii Krajowej (zm. 1944)

[edytuj] Zmarli

5 stycznia – Władysław Podkowiński, polski malarz impresjonista (ur. 1866)
5 sierpnia – Fryderyk Engels, niemiecki filozof, teoretyk komunistyczny (ur. 1820)
28 września – Ludwik Pasteur, francuski mikrobiolog i chemik (ur. 1822)
27 listopada – Aleksander Dumas (syn), francuski pisarz i dramaturg (ur. 1824)
Aarifi Pasza – turecki polityk, Wielki Wezyr (ur. 1819)