1895
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Rok 1895 / MDCCCXCV
stulecia: XVIII wiek ~ XIX wiek ~ XX wiek
dziesięciolecia: 1860–1869 • 1870–1879 • 1880–1889 • 1890–1899 • 1900–1909 • 1910–1919 • 1920–1929
lata: 1885 « 1890 « 1891 « 1892 « 1893 « 1894 « 1895 » 1896 » 1897 » 1898 » 1899 » 1900 » 1905
Wydarzenia w Polsce[edytuj]
- 17 stycznia – ukazało się pierwsze wydanie tygodnika Przewodnik Katolicki.
- 11 lutego – w Gdańsku został założony Cmentarz na Zaspie.
- 31 marca – otwarto nowe ujście Wisły.
- 1 maja – uruchomiono latarnię w Krynicy Morskiej.
- 5 maja – pożar strawił połowę zabudowań Wasilkowa.
- 15 lipca – we Lwowie ukazało się pierwsze wydanie czasopisma Przegląd Wszechpolski.
- 28 lipca – delegaci chłopscy na zjeździe w Rzeszowie założyli Stronnictwo Ludowe.
- 4 września – w Warszawie otwarto Średnią Szkołę Mechaniczno-Techniczną.
- 28 września – w Warszawie odbyła się prapremiera Strasznego Dworu zakończona wielką manifestacją patriotyczną.
- 22 listopada – uruchomiono dwie pierwsze linie tramwajowe w Elblągu.
- 11 grudnia – uruchomiono pierwszą linię tramwajową w Bielsku.
- Oddano do użytku monumentalny gmach Collegium Medicum UJ.
Wydarzenia na świecie[edytuj]
- 5 stycznia – w Paryżu odbyła się publiczna degradacja kapitana Alfreda Dreyfusa, niesłusznie skazanego za zdradę państwa na dożywocie.
- 12 stycznia – powstała brytyjska organizacja National Trust, zajmująca się ochroną zabytków i przyrody.
- 13-14 stycznia – I wojna włosko-abisyńska: zwycięstwo wojsk włoskich w bitwie pod Coatit.
- 14 stycznia – Dezső Bánffy został premierem Węgier.
- 15 stycznia:
- światowa premiera baletu Jezioro łabędzie Piotra Czajkowskiego, w Petersburgu.
- I wojna włosko-abisyńska: w Erytrei Włosi pokonują wojska etiopskie pod Senafé.
- 17 stycznia – Félix François Faure został prezydentem Francji.
- 20 stycznia – promieniowania rentgenowskiego (promieni X), po raz pierwszy użyto je w celach klinicznych. W Dartmouth w stanie New Hampshire zastosowano je do zbadania i złożenia złamanej ręki.
- 23 stycznia – norweski naukowiec Carsten Borchgrevink jako pierwszy człowiek wylądował na Antarktydzie.
- 30 stycznia – niemiecki statek pasażerski SS Elbe zatonął na Morzu Północnym po zderzeniu z brytyjskim parowcem Crathie; zginęło ponad 300 osób, uratowano 20.
- 2 lutego – wojna chińsko-japońska: wojska japońskie zdobyły Weihai.
- 9 lutego – w Holyoke (Massachusetts) odbył się pierwszy mecz siatkówki, gry wymyślonej przez Williama G. Morgana, nauczyciela wychowania fizycznego w miejscowej szkole YMCA.
- 11 lutego – w Braemar zanotowano najniższą w historii Wielkiej Brytanii temperaturę (-27,2 °C).
- 13 lutego – bracia Auguste Lumiere i Louis Lumiere złożyli patent na kinematograf.
- 14 lutego – premiera w londyńskim St. James's Theatre komedii Oscara Wilde'a Bądźmy poważni na serio (ang. The Importance of Being Earnest).
- 22 lutego – Ottomar Anschütz, wynalazca tachyskopu (szybkowidza), odpłatnie prezentuje w Berlinie 40 historyjek obrazkowych (300 widzów).
- 6 marca – wojna chińsko-japońska: zwycięstwo wojsk japońskich w bitwie pod Yingkou.
- 16 marca:
- niemiecki astronom Max Wolf odkrył planetoidę (401) Ottilia.
- 52 górników zginęło w katastrofie w kopalni Hohenegger w Karwinie na Śląsku Cieszyńskim.
- 22 marca – pierwszy pokaz filmu braci Lumiere w Paryżu. Pokazano na nim film Wyjście robotników z fabryki Lumière w Lyonie zrealizowany zaledwie 3 dni wcześniej.
- 17 kwietnia:
- w Simonoseki został zawarty pokój kończący wojnę chińsko-japońską. Japonia zajęła półwysep Liaodong, Formozę oraz Wyspy Rybackie.
- braci Lumiere przedstawili kinematograf fachowej publiczności w paryskiej Sorbonie (druga prezentacja odbyła się 8 listopada)
- Maj – we Włoszech rozegrano pierwsze zawody samochodowe na trasie Turyn-Asti-Turyn.
- 7 maja – w Sankt Petersburgu Aleksandr Popow zademonstrował Rosyjskiemu Towarzystwu Fizyko-Chemicznemu radio własnej konstrukcji.
- 25 maja:
- Oscar Wilde został skazany na dwa lata ciężkich robót za homoseksualizm.
- Tang Jingsong został pierwszym prezydentem Republiki Tajwanu.
- 11 czerwca – start pierwszego długodystansowego wyścigu samochodowego. Na trasie Paryż-Bordeaux-Paryż o długości 1178 km, zwycięstwo odniósł Francuz E. Levassor na samochodzie spalinowym Panhard-Levassor.
- 12 czerwca – kongres Towarzystwa Fotograficznego w Lyonie, podczas którego bracia Lumiere kręcili i natychmiast wywoływali różne krótkie filmy.
- 21 czerwca – otwarto Kanał Cesarza Wilhelma (obecna nazwa Kanał Kiloński).
- 25 czerwca – w Wielkiej Brytanii utworzono trzeci rząd lorda Salisbury'ego.
- 27 sierpnia – uruchomiono komunikację tramwajową w Bratysławie.
- 31 sierpnia – Ferdinand von Zeppelin złożył patent na budowę sterowca sztywnego dużych rozmiarów (w 1898 początek budowy, zakończenie w VI 1900 – otrzymał oznaczenie LZ 1).
- 12 września – w Porto uruchomiono komunikację tramwajową.
- 21 września – pierwszy międzynarodowy mecz lekkoatletyczny: London Athletic Club – New York Athletic Club (wszystkie 11 konkurencji wygrali Amerykanie). Bieg na dystansie 100 y wygrał B.Wefers (9,8 s.).
- 23 września – Francja: powstała Powszechna Konfederacja Pracy.
- 28 września – w holenderskim Grave założono zgromadzenie zakonne Misjonarze Świętej Rodziny.
- 30 września – Madagaskar stał się protektoratem Francji.
- 21 października – po 5 miesiącach istnienia Republika Tajwanu została zlikwidowana przez wojska japońskie.
- Listopad – w USA odbył się pierwszy wyścig samochodowy na kontynencie amerykańskim. 87,5 km trasę Chicago-Evanston, w trudnych zimowych warunkach, najszybciej (czas: 10 h 23 min.) pokonał Amerykanin Ch.Dureya.
- 1 listopada:
- założenie pierwszego na świecie automobilklubu narodowego. Powstał Automobilklub Amerykański (American Motor League). 12 dni później założono Automobilklub Francji (Automobile Club de France) – główny organizator sportu samochodowego w Europie.
- bracia Max i Emil Skladanowscy przedstawili w berlińskim variete Wintergarten "żywe obrazy" za pomocą bioskopu (2 projektory i 2 kamery).
- 5 listopada – George B. Selden opatentował pierwszy amerykański samochód.
- 8 listopada – Wilhelm Röntgen rozpoczął obserwację promieniowania rentgenowskiego (promieni X).
- 11 listopada – włoski wynalazca Filoteo Alberini opatentował kinetograf.
- 27 listopada – Alfred Nobel spisał testament, w którym ustanowił nagrodę nazwaną później jego imieniem.
- 7 grudnia – rozpoczęła się abisyńsko-włoska bitwa pod Amba Alagi.
- 9 grudnia – francuski astronom Auguste Charlois odkrył planetoidę Aspasia.
- 15 grudnia:
- I wojna włosko-abisyńska: wojska egipskie rozpoczęły oblężenie Mekelie.
- zwycięstwo kubańskich powstańców nad wojskami hiszpańskimi w bitwie nad rzeką Mal Tiempo.
- 22 grudnia – Hirobumi Itō został pierwszym premierem Japonii.
- 28 grudnia:
- Wilhelm Conrad Roentgen opublikował pierwszy artykuł o odkryciu promieniowania rentgenowskiego (promieniowania X).
- bracia Ludwik i August Lumière uruchomili w suterynie kawiarni Grand Cafè przy bulwarze Kapucynów w Paryżu pierwsze stałe komercyjne kino wyposażone w zbudowany przez nich kinematograf.
- Lenin założył w Petersburgu Związek Walki o Wyzwolenie Klasy Robotniczej.
- Joseph Conrad (Józef Korzeniowski) wydał w Anglii swą pierwszą powieść Szaleństwo Almayera.
Urodzili się[edytuj]
- 1 stycznia – Edgar Hoover, amerykański prawnik, dyrektor FBI (zm. 1972)
- 2 stycznia – Folke Bernadotte, szwedzki dyplomata (zm. 1948)
- 31 stycznia – Stanisław Młodożeniec, polski poeta, współtwórca futuryzmu (zm. 1959)
- 10 lutego – Stanisław Bronikowski, polski taternik (zm. 1917)
- 13 lutego – Ján Oružinský, słowacki taternik i alpinista (zm. 1961)
- 17 lutego – Stefan Barsanescu, rumuński pedagog, profesor (zm. 1984)
- 21 lutego – Henrik Dam, duński biochemik, fizjolog, laureat Nagrody Nobla (zm. 1976)
- 13 marca – Roman Wilkosz, polski malarz, projektant, nauczyciel pedagog (zm. 1967)
- 20 marca – Józef Joachim Grzyb, legionista, odznaczony Virtuti Militari (zm. 1940 – zamordowany w Charkowie)
- 29 marca – Ernst Jünger, pisarz niemiecki (zm. 1998)
- 3 kwietnia – Mario Castelnuovo-Tedesco, włoski kompozytor (zm. 1968)
- 4 kwietnia – George Fish, amerykański lekarz i sportowiec, medalista olimpijski (zm. 1977)
- 17 kwietnia – Tadeusz Bocheński, polski poeta, muzykolog, filozof, pisarz i eseista (zm. 1962)
- 20 kwietnia – Jerzy Petersburski, polski kompozytor (zm. 1979)
- 6 maja – Rudolf Valentino, amerykański aktor filmowy pochodzenia włoskiego (zm. 1926)
- 11 maja – Jan Parandowski, pisarz, prezes PEN Clubu (zm. 1978)
- 19 maja – Stanisław Kopański, szef Sztabu Naczelnego Wodza, dowódca Brygady Strzelców Karpackich, inżynier, generał dywizji Wojska Polskiego. (zm. 1976)
- 21 maja
- Lázaro Cárdenas del Río, polityk meksykański, prezydent Meksyku w latach 1934–1940 (zm. 1970)
- Nikifor Krynicki, polski malarz prymitywista pochodzenia łemkowskiego (zm. 1968)
- 1 czerwca – Tadeusz Bór-Komorowski, dowódca Armii Krajowej (zm. 1966)
- 12 czerwca – Wanda Dubieńska, pierwsza polska olimpijka
- 16 czerwca – Antoni Chruściel, polski dowódca wojskowy, generał, dowódca AK w powstaniu warszawskim (zm. 1960)
- 24 czerwca – Jack Dempsey, amerykański mistrz świata w wadze ciężkiej w boksie zawodowym (zm. 1983)
- 8 lipca – Igor Tamm, fizyk rosyjski, laureat Nagrody Nobla w 1958 roku (zm. 1971)
- 10 lipca – Carl Orff, niemiecki kompozytor i dyrygent (zm. 1982)
- 12 lipca – Jaromír Korčák, czeski geograf, demograf i statystyk (zm. 1989)
- 24 lipca – Robert Graves, brytyjski powieściopisarz (zm. 1985)
- 29 sierpnia – Jerzy Kirchmayer, polski generał (zm. 1959)
- 16 września – Franciszek Żwirko, lotnik polski (zm. 1932)
- 19 września – Virginia Rappe, amerykańska aktorka (zm. 1921)
- 25 września – Sylvester Saller ofm, biblista katolicki, archeolog, franciszkanin (zm. 1976)
- 2 października – Groucho Marx, komik amerykański (zm. 1977)
- 3 października – Siergiej Jesienin, poeta rosyjski (zm. 1925)
- 8 października – Juan Perón, dyktator argentyński (zm. 1974)
- 9 października – Félix Lasserre, francuski rugbysta, medalista olimpijski (zm. 1965)
- 20 października – Franciszek Jóźwiak, pierwszy główny komendant MO (zm. 1966)
- 30 października – Maria Kuncewiczowa, polska pisarka (zm. 1989)
- 9 listopada – Józef Kojder, polski oficer zawodowy, kawaler Virtuti Militari (zamordowany w Charkowie 1940)
- 15 listopada
- Olga Romanowa, wielka księżna rosyjska, córka cara Mikołaja II, święta prawosławna (rozstrzelana z rodziną przez CzeKa) (zm. 1918)
- Antoni Słonimski, polski pisarz i felietonista (zm. 1976)
- 25 listopada – Ludvík Svoboda, czeski polityk i wojskowy, prezydent Czechosłowacji (zm. 1979)
- 14 grudnia – Jerzy VI, król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (zm. 1952)
- 25 grudnia – Stefan Rowecki (pseudonim Grot), generał, komendant główny Armii Krajowej (zm. 1944)
- Aleksy Sobaszek – polski duchowny, błogosławiony Kościoła rzymskokatolickiego (zm. 1942)
Zmarli[edytuj]
- 5 stycznia – Władysław Podkowiński, polski malarz impresjonista (ur. 1866)
- 2 lipca - Henryk Woliński, polski prawnik, prezydent Lublina (ur. 1824)
- 5 sierpnia – Fryderyk Engels, niemiecki filozof, teoretyk komunistyczny (ur. 1820)
- 28 września – Ludwik Pasteur, francuski mikrobiolog i chemik (ur. 1822)
- 24 listopada – Feliks Berdau, polski botanik, pionier badań flory Tatr (ur. 1826)
- 27 listopada – Aleksander Dumas (syn), francuski pisarz i dramaturg (ur. 1824)
- Aarifi Pasza – turecki polityk, Wielki Wezyr (ur. 1819)
Zobacz też[edytuj]
Święta ruchome[edytuj]
- Tłusty czwartek: 21 lutego
- Ostatki: 26 lutego
- Popielec: 27 lutego
- Niedziela Palmowa: 7 kwietnia
- Wielki Czwartek: 11 kwietnia
- Wielki Piątek: 12 kwietnia
- Wielka Sobota: 13 kwietnia
- Wielkanoc: 14 kwietnia
- Poniedziałek wielkanocny: 15 kwietnia
- Wniebowstąpienie Pańskie: 23 maja
- Zesłanie Ducha Świętego: 2 czerwca
- Boże Ciało: 13 czerwca
