18 Pułk Artylerii Lekkiej
| 18 Pułk Artylerii Lekkiej | |
 |
|
| Odznaka 18 pal | |
| Historia | |
| Państwo |  II Rzeczpospolita Polska |
| Sformowanie | 1919 |
| Rozformowanie | 1939 |
| Tradycje | |
| Święto | 26 września; 6 czerwca |
| Nadanie sztandaru | 26 maja 1938 |
| Rodowód | 2 pułk artylerii polowej 13 Kresowy Pułk Artylerii Polowej |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | kpt. Jan Chlebek |
| Ostatni | ppłk Sztark Witold |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | Łomża; Ostrów Mazowiecka |
| Podporządkowanie | 18 Dywizja Piechoty |
| Rodzaj wojsk | Artyleria |
18 Pułk Artylerii Lekkiej (18 pal) – oddział artylerii lekkiej Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.
Pułk stacjonował początkowo w Łomży, a później skierowany został do garnizonu Ostrów Mazowiecka.
W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie macierzystej 18 Dywizji Piechoty. Za zasługi bojowe podczas wojny obronnej Polski 1939 roku cały pułk został odznaczony orderem Virtuti Militari V klasy ( przez Kapitułę Orderu VM na emigracji, w 1966 roku).
Spis treści |
[edytuj] Formowanie
Początki oddziału wiążą się z 2 Pułkiem Artylerii Polowej zorganizowanym 15 lutego 1919 w obozie La Mandria di Chivasso koło Turynu we Włoszech, z Polaków – jeńców byłej armii austriackiej.
W dniach 24-28 maja jednostka została przetransportowana do Francji w okolice miasta Lure, gdzie od francuskiego 275 Pułku Artylerii Polowej otrzymała uzbrojenie i sprzęt wojskowy. Po reorganizacji oddział przyjął nazwę 7 Pułku Artylerii Polowej. Sztaby i baterie były organizowane według etatów francuskich. Bateria liczyła 143 szeregowych i podoficerów oraz 133 konie. Na uzbrojeniu posiadała 4 działa w dwóch plutonach.
W czerwcu 1919 pułk przybył do Polski. W ramach reorganizacji wojska otrzymał nazwę 113 Kresowy Pułk Artylerii Polowej z przydziałem do uzupełnień w baterii zapasowej 13 pap. 7 marca 1920 113 pap został przemianowany na 18 Pułk Artylerii Polowej i wszedł w skład 18 Dywizji Piechoty.
Z dniem 1 stycznia 1932 jednostka przemianowana została na 18 Pułk Artylerii Lekkiej [1]
[edytuj] Kadra pułku
- kpt. Jan Chlebek (od 15 II 1919 do 28 V 1919)
- ppłk Martin (do 17 XI 1919?)
- płk Bujnicki Konstanty (do 1 IV 1920?)
- płk Poźniak Wiktor (1 V - 21 VI 1920)
- płk Strzemieński Aleksander (do 23 VII 1920)
- mjr Kondrat Franciszek Kazimierz (do 14 X 1920?)
- płk Rohoziński Stanisław Marian (do 5 VI 1922)
- ppłk Abdank-Kozubski Kazimierz (do 1923?)
- płk Zaręba Adam (do 1924?)
- płk Poźniak Wiktor (do 26 IV 1928)
- płk Pileski Bolesław (do 31 VII 1935)
- płk Sawczyński Adam Tymoteusz (do 16 VI 1936)
- ppłk Sokołowski Tadeusz (do 17 VI 1938)
- ppłk Sztark Witold (do 13 IX 1939)
Obsada personalna we wrześniu 1939[3]
- dowództwo pułku
- dowódca pułku – ppłk inż. Witold Sztark
- adiutant – kpt. Stanisław Siarkowski
- oficer zwiadowczy – ppor. rez. Adam Zieliński
- podoficer zwiadowczy – kpr. Antoni Bazydło
- oficer obserwacyjny – ppor. rez. Leon Markuszewski
- oficer łączności – por. Władysław Wujcik
- podoficer łączności – plut. Adolf Podbielski
- oficer mobilizacyjny i dowódca oddziału nadwyżek – kpt. Wacław Kalinka
- lekarz – ppor. rez. lek. Ryszard Karpiński (od 10 IX)
- szef kancelarii pułku – ogn. Antoni Hryniewicz
- podoficer kancelaryjny – kpr. Kazimierz Skowroński
- kierowca dowódcy pułku – plut. Edmund Barański
- dowódca pułku – ppłk inż. Witold Sztark
- pluton topograficzno-ogniowy
- dowódca plutonu – ppor. Stanisław Czwaczka
- młodszy oficer – ppor. rez. Adam Zieliński
- podoficer – ogn. Bronisław Sielicki
- podoficer – plut. rez. Teodor Stefaniak
- dowódca plutonu – ppor. Stanisław Czwaczka
- I dywizjon (12 armat 75 mm)
- dowódca dywizjonu – mjr Zygmunt Mierzwiński
- adiutant – ppor. Henryk Zabiełło
- oficer zwiadowczy – ppor. rez. Marian Frankiewicz
- oficer obserwacyjny – plut. pchor. Seweryn Łukasiewicz
- oficer łączności – ppor. rez. Józef Wecki
- podoficer łączności – kpr. Józef Miniewski
- oficer łącznikowy – NN
- oficer żywnościowy – ppor. rez. Piotr Ozimczuk
- oficer płatnik – ppor. rez. Zygmunt Kazimierz Nowicki
- lekarz – ppor. rez. lek. Z. Świsłocki
- lekarz weterynarii – ppor. rez. lek. wet. Józef Łukasiewicz
- szef kancelarii dywizjonu – plut. Jan Brakowiecki
- dowódca kolumny amunicyjnej – ppor. rez. Ludwik Woyda
- 1 bateria
- dowódca baterii – por. rez. Janusz Krauss
- oficer zwiadowczy – ogn. pchor. Zygmunt Czerwionko
- oficer ogniowy – ppor. Witalis Teul
- dowódca I plutonu – NN
- dowódca II plutonu – NN
- szef baterii – ogn. Józef Figiel
- podoficer zaprzęgowy – plut. Antoni Nowak
- dowódca baterii – por. rez. Janusz Krauss
- 2 bateria
- dowódca baterii – ppor. Marian Kasprzak
- oficer zwiadowczy – ppor. rez. Klemens Wiśniewski
- oficer ogniowy – ppor. rez. Leopold Wesołowski
- dowódca I plutonu – NN
- dowódca II plutonu – plut. pchor. rez. Eugeniusz Ajewski
- szef baterii st. ogn. Paweł Dardziński
- podoficer zaprzęgowy – NN
- dowódca baterii – ppor. Marian Kasprzak
- 3 bateria
- dowódca baterii – por. rez. Kazimierz Lewiński
- oficer zwiadowczy – ogn. pchor. Ryszard Wycisk
- podoficer zwiadowczy – plut. rez. Roman Śmieszek
- oficer ogniowy – ppor. Ryszard Niziołek
- dowódca I plutonu – ppor. rez. Marian Widlica
- dowódca II plutonu – plut. pchor. rez. Maksymilian Dzwonkowski
- szef baterii – plut. Kazimierz Bocian
- podoficer zaprzęgowy – kpr. Józef Korycki
- oficer zwiadowczy – ogn. pchor. Ryszard Wycisk
- dowódca baterii – por. rez. Kazimierz Lewiński
- dowódca dywizjonu – mjr Zygmunt Mierzwiński
- II dywizjon (12 armat 75 mm)
- dowódca dywizjonu – kpt. Onufry Kaczanowski
- adiutant – ppor. rez. Jerzy Kruszewski
- oficer zwiadowczy – ppor. Tadeusz Bochat
- oficer obserwacyjny – ppor. rez. Tadeusz Domagalski
- oficer łączności – ppor. rez. Longin Kurski
- podoficer łączności – plut. Franciszek Kulczyński
- oficer łącznikowy – ppor. rez. Leon Chodkiewicz
- oficer żywnościowy – ppor. rez. Tadeusz Krajewski
- oficer płatnik – ppor. rez. Hieronim Kupczyk
- lekarz – ppor. rez. lek. Ryszard Karpiński (do 10 IV)
- lekarz weterynarii – NN
- szef kancelarii dywizjonu – NN
- dowódca kolumny amunicyjnej – por. rez. Tadeusz Ludomir Majewski
- 4 bateria
- dowódca baterii – por. Mieczysław Zieliński
- oficer zwiadowczy – NN
- podoficer zwiadowczy – NN
- oficer ogniowy – ppor. rez. Marceli Latoszek
- dowódca I plutonu – NN
- dowódca II plutonu – NN
- szef baterii – NN
- podoficer zaprzęgowy – kpr. Tadeusz Niemira
- oficer zwiadowczy – NN
- dowódca baterii – por. Mieczysław Zieliński
- 5 bateria
- dowódca baterii – por. rez. Stefan Pągowski
- oficer zwiadowczy – ogn. pchor. Kazimierz Oćwieja
- podoficer zwiadowczy – NN
- oficer ogniowy – ppor. rez. Kazimierz Żytkow
- dowódca I plutonu – ppor. rez. Stanisław Romuald Hochedlinger
- dowódca II plutonu – ppor. rez. Tadeusz Wiktor Mallow
- szef baterii – plut. Stanisław Kałętek
- podoficer zaprzęgowy – plut. Kazimierz Pisowacki
- oficer zwiadowczy – ogn. pchor. Kazimierz Oćwieja
- dowódca baterii – por. rez. Stefan Pągowski
- 6 bateria
- dowódca baterii – por. Stanisław Gudejko
- oficer zwiadowczy – ppor. rez. Aleksander Gąsinowski
- podoficer zwiadowczy – NN
- oficer ogniowy – ppor. rez. Saturnin Wróbel
- dowódca I plutonu – ppor. rez. Eugeniusz Mirosław Śmietanka
- dowódca II plutonu – NN
- szef baterii – st. ogn. Józef Urzędowski
- podoficer zaprzęgowy – ogn. Stanisław Kowalewski
- oficer zwiadowczy – ppor. rez. Aleksander Gąsinowski
- dowódca baterii – por. Stanisław Gudejko
- dowódca dywizjonu – kpt. Onufry Kaczanowski
- III dywizjon (12 haubic 100 mm)
- dowódca dywizjonu – kpt. Stanisław Krug
- adiutant – ppor. rez. Florian Szabelski
- oficer zwiadowczy – ppor. Marian Aseńko
- oficer obserwacyjny – ppor. rez. Adam Kruszyński
- oficer łączności – ppor. Stanisław Stach
- podoficer łączności – plut. Stanisław Sekuła
- oficer łącznikowy – ppor. rez. Czajkowski
- oficer żywnościowy – ppor. rez. Bronisław Pańczyk
- oficer płatnik – NN
- lekarz – ppor. rez. lek. dr Edmund Stanisław Rudziński
- lekarz weterynarii – ppor. rez. lek. wet. Marian Rybicki
- szef kancelarii dywizjonu – NN
- dowódca kolumny amunicyjnej – ppor. rez. Antoni Różewski
- 7 bateria
- dowódca baterii – por. Maksymilian Czarnecki
- oficer zwiadowczy – ppor. rez. Władysław Józef Musiałowski
- podoficer zwiadowczy – NN
- oficer ogniowy – ppor. rez. Józef Furmański
- dowódca I plutonu – ppor. rez. Tadeusz Kapelański
- dowódca II plutonu – ppor. rez. Tadeusz Głuchowski
- szef baterii – NN
- podoficer zaprzęgowy – NN
- oficer zwiadowczy – ppor. rez. Władysław Józef Musiałowski
- dowódca baterii – por. Maksymilian Czarnecki
- 8 bateria
- dowódca baterii – por. rez. Albin Popławski
- oficer zwiadowczy – NN
- podoficer zwiadowczy – NN
- oficer ogniowy – ppor. rez. Józef Gliński
- dowódca I plutonu – ppor. rez. Zbigniew Zdzisław Bęski
- dowódca II plutonu – NN
- szef baterii – plut. Rudolf Pürschel
- podoficer zaprzęgowy – plut. Adam Borkowski
- oficer zwiadowczy – NN
- dowódca baterii – por. rez. Albin Popławski
- 9 bateria
- dowódca baterii – ppor. Edward Ossowski
- oficer zwiadowczy – NN
- podoficer zwiadowczy – NN
- oficer ogniowy – ppor. rez. Wacław Rudolf Vogelsang
- dowódca I plutonu – plut. pchor. rez. Antoni Strzałkowski
- dowódca II plutonu – NN
- szef baterii – ogn. Stanisław Kowalewski
- podoficer zaprzęgowy – NN
- oficer zwiadowczy – NN
- dowódca baterii – ppor. Edward Ossowski
- dowódca dywizjonu – kpt. Stanisław Krug
Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918-1920
|
|
|
[edytuj] Symbole pułku
Sztandar
Wyznaczona 4 sierpnia 1937 komisja pułkowa w składzie: ppłk Jan Witowski, mjr Zygmunt Mierzwiński i kpt. Wiktor Osikowski opracowała projekty emblematów i napisów na lewej stronie płatu sztandaru pułku[4].
26 maja 1938 na Polu Mokotowskim w Warszawie, gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki[5] wręczył pułkowi sztandar [6]. 6 czerwca został zaprezentowany żołnierzom pułku. Dowódcą pocztu sztandarowego był wówczas kpt, Onufry Kaczanowski, a w roli rodziców chrzestnych wystąpili: Janina Rybicka - żona starosty i Leon Czernicki - burmistrz Ostrowi Mazowieckiej[4].
Na prawej stronie płatu sztandaru w centralnej części umieszczono godło państwowe w wieńcu. W czterech rogach, też w wieńcach, liczba 18. Po lewej stronie, na ramionach krzyża widnieją nazwy miejscowości ze szlaku bojowego pułku w okresie wojny polsko-bolszewiekiej. Sa to:Zastaw, Ostróg, Obgów, Dubno, Chorupań - Brody, Wkra, Mława - Dabienka, Kowel, Łunimiec oraz dwóch nazw miejscowości z okresu formowania": włoskiej La Mandria Di Chivasso i francuskiej Lure[4]. W centrum widnieje napis w wieńca: Honor i Ojczyzna, a w rogach płatu znajdują się tarcze przedstawiające Matkę Boską Częstochowską i świętą Barbarę oraz herb Ostrowi Mazowieckiej i odznakę pułkową[4].
W wyniku działań wojennych, sztandar pułku znalazł sie w rękach rosyjskich. Przez prawie 53 lata przechowywany był w Centralnym Muzeum Sił Zbrojnych ZSRR. Ponieważ władze radzieckie nie odpowiadały na pytania dotyczące sztandaru, przyjęto tezę o spaleniu go wraz ze srebrną trąbką i innymi dokumentami w strażnicy KOP w Hoszczy[5]. Od czerwca 1992 roku sztandar znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego. Zwrócony został przez władze rosyjskie bez głowni i dolnej części drzewca[4].
Odznaka
Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 9, poz. 80 z 18 marca 1929 roku. posiada kształt tarczy o zgrubionej krawędzi z zaznaczonymi nitami. Na środku tarczy znajduje się proporczyk w barwie zielono-czarnej umieszczony na tle skrzyżowanych luf armatnich. Na tarczy wpisano numer i inicjały 18 PAP oraz rok powstania pułku 1919. Jednoczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze lub białym metalu. Wymiary: 45x30 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk - Warszawa[7]. Odznakę noszono na lewej piersi umocowaną na śrubce: oficerowie 4 cm poniżej guzika kieszeni górej, a szeregowi na wysokości trzeciego guzika kurtki[8]. Odznaką pamiątkową uhonorowano m.in. "bratni" 18 pułk artylerii polowej stacjonujący w Aquila oraz attache wojskowego królewskiej armii włoskiej[8]
Oznaka
Numer "18" na naramiennikach pojawił się po raz pierwszy 7 grudnia 1925 roku. Od tego czasu był noszony na wszystkich rodzajach umundurowania[9], niezależnie od okazji[8].
Proporce
7 lutego 1927 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wprowadziło w oddziałach artylerii proporczyki. Dowództwo pułku oraz dowództwa dywizjonów i baterii miały proporczyki czaro - zielone z numerami w kolorze białym. Drzewce do proporczyków miało kształt i wymiary lancy kawaleryjskiej. Po otrzymaniu przez pułk sztandaru proporczyki nic były używane[8].
Trąbka, marsz i sygnały
Delegacja 18 pułku artylerii polowej królewskiej armii włoskiej ofiarowała pułkowi srebrną trąbkę ze stylizowanym płomieniem. Trąbka, używana w czasie wszystkich uroczystości, przechowywana była w kancelarii pułkowej. Pułk od początku lat trzydziestych posiadał marsz i sygnał pułkowy. Odmiana sygnału pułkowego w wersji śpiewanej: "Hej baczność żołnierze, sygnału zew, za Polskę oddamy krew"[8].
Święto
Do 1936 dniem święta był 26 września – rocznica wymarszu na front pierwszych oddziałów I dywizjonu w 1919 r[10]. W 1937 święto przeniesiono na 6 czerwca – rocznica przybycia pułku do Polski z Armią gen. Hallera.
Przypisy
- ↑ Rozkazem ministra spraw wojskowych marszałka Józefa Piłsudskiego z 31 grudnia 1931 wszystkie pułki artylerii polowej zostały przemianowane na pułki artylerii lekkiej (Dz. Rozk. M.S.Wojsk. Nr 36 poz. 473).
- ↑ Jan Żuralski: 18 Pułk Artylerii Lekiej. s. 32.
- ↑ Jan Żuralski: 18 Pułk Artylerii Lekiej. s. 44 - 46.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Jan Żuralski: 18 Pułk Artylerii Lekiej. s. 47- 49.
- ↑ 5,0 5,1 Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. s. 293 - 294.
- ↑ Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów M.S.Wojsk. z 31 grudnia 1937, nr 18, poz. 231.
- ↑ Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. s. 254.
- ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Jan Żuralski: 18 Pułk Artylerii Lekiej. s. 50 - 51.
- ↑ oprócz polowego
- ↑ Karol Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914-1939. s. 51.
[edytuj] Bibliografia
- Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1991. ISBN 83-11-07772-X
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.
- Jan Żuralski: 18 Pułk Artylerii Lekkiej. Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 44. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1994. ISBN 83-85621-40-7.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
