19 Pułk Ułanów Wołyńskich

19 Pułk Ułanów Wołyńskich
Historia
Państwo	II Rzeczpospolita
Sformowanie	1918
Rozformowanie	1939
Nazwa wyróżniająca	ułanów wołyńskich
Patron	Edmund Różycki
Tradycje
Święto	19 sierpnia
Nadanie sztandaru	1924
Dowódcy
Pierwszy	mjr Feliks Jaworski
Ostatni	ppłk dypl. Józef Pętkowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, (kampania wrześniowa)
Organizacja
Dyslokacja	Ostróg
Podporządkowanie	Wołyńska Brygada Kawalerii (1939)
Rodzaj wojsk	kawaleria
Rodzaj sił zbrojnych	Wojska lądowe

19 Pułk Ułanów Wołyńskich im. Edmunda Różyckiego (19 p.uł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

W składzie Wojska Polskiego na Wschodzie

7 kwietnia 1917 na Ukrainie na bazie Oddziału Konnych Zwiadowców 1 Dywizji Strzelców Polskich zorganizowany został Polski Szturmowy Szwadron Huzarów pod dowództwem por. Feliksa Jaworskiego.

9 czerwca szwadron przeszedł swój chrzest bojowy, wykonując szarżę pod wsią Zazdrość. Po wybuchu rewolucji październikowej jednostka przeszła do Płoskirowa. Tam szwadron przemianowany został na Dywizjon Szwoleżerów i równocześnie toczył walkę z oddziałami bolszewickimi i bandami chłopskimi. 24 grudnia dywizjon włączony został w skład Wojska Polskiego na Ukrainie. 14 stycznia 1918 dywizjon przegrupowuje się do Antonin, w którym formuje się 2 Pułk Ułanów i kontynuuje walkę ze zrewolucjonizowanymi masami chłopskimi i demobilizowanymi oddziałami Armii Imperium Rosyjskiego. Między innymi, w dniu 5 lutego, w obronie Antonin, dywizjon stoczył walkę z rosyjskim pułkiem 11 Armii. 22 lutego dywizjon włączony został w skład III Korpusu Polskiego w Rosji, a 3 marca przemianowany został na Oddzielny Dywizjon Szwoleżerów. 12 kwietnia dywizjon przeszedł do Pikowa i wszedł w skład Lekkiej Brygady III Korpusu, płk. Juliusza Rómmla. W składzie tej brygady walczył z Ukraińcami, w rejonie Niemirowa. Tam przeformowany został w Pułk Szwoleżerów Polskich. Do pułku włączono pozostałości 7 Pułku Ułanów. Jednostka składała się z czterech szwadronów liniowych, dwóch oddziałów karabinów maszynowych, szwadronu pieszego, taboru i jednego samochodu pancernego. Służbę pełniło w niej 26 oficerów i 684 szeregowców. 10 czerwca, po kapitulacji korpusu, jednostka została rozwiązana. Rotmistrz Jaworski na czele 38 szwoleżerów udał się do Ludwipola.

Walki

W składzie Wołyńskiej BK

 

Pułk w kampanii wrześniowej

Kampanię wrześniową pułk odbył w ramach Wołyńskiej BK. Walczył pod Mokrą, Ostrowami, Żerominem, Wolą Cyrusową, Mińskiem Mazowieckim i Rejowcem. Po bitwie pod Jacnią-Suchowolą Wołyńska BK i wraz z nią 19 pułk przestały istnieć. Resztki oddziałów pułku przeprawiły się przez Wieprz i dołączyły do Nowogródzkiej BK. Po reorganizacji pułk zdołano odtworzyć w ramach Kresowej II BK. Ostatecznie pułk okrążony przez sowiecką jednostkę pancerno-kawaleryjską składa broń.

Jako pułk AK

Kolejne odtworzenie pułku nastąpiło w AK. Pułk działał w ramach 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK.

Wołyńscy ułani

Dowódcy pułku:

• por./mjr Feliks Jaworski (1917 – 1921)
• ppłk Michał Cieński (27 II 1921 - 10 VI 1922)
• ppłk Mścisław Butkiewicz (do 20 VIII 1922)
• ppłk SG Zbigniew Wincenty Brochwicz-Lewiński (20 VIII 1922 – 6 X 1927)
• ppłk SG Włodzimierz Kazimierz Bogusz-Roland (1 IX 1927 – 12 III 1929)
• ppłk/płk Aleksander Piotraszewski (III 1929 – 1937)
• ppłk Dezyderiusz Zawistowski (1937 – 1938)
• ppłk dypl. Józef Pętkowski (1938 - IX 1939)

Zastępca dowódcy pułku:

• ppłk Władysław Kotarski

Kwatermistrz:

• mjr Jan Pelczar

Oficerowie:

• Adam Bogoria-Zakrzewski

Dowódcy szwadronów:

• I – rtm. Antoni Skiba
• II – rtm. Jerzy Wiszniowski
• III – por. Stanisław Górecki
• IV – por. Wojciech Gumiński
• ckm – rtm. Konstanty Galimski

Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920

st. uł. Dominik Demczuk plut. Jan Drabowicz wchm. Władysław Grabowski wchm. Aleksander Gradowski mjr Feliks Jaworski kpr. Maurycy Jaworski kpr. Florian Karowski plut. Karol Klimczak kpr. Franciszek Kłos st. uł. Wacław Koch rtm. Tadeusz Stanowski plut. Lucjan Świelicki st. uł. Jan Wasilewski

st. uł. Leonard Kruk st. uł. Włodzimierz Laskowski wchm. Józef Lendowicz kpr. Józef Leonczuk plut. Jan Lisowski pchor. Władysław Ludkiewicz pchor. Stanisław Łukaszewicz plut. Franciszek Malewski por. Tadeusz Malinowski kpr. Marian Migdał por. Julian Wolicki plut. Józef Zając

wchm. Władysław Milczarek rtm. Aleksander Pietruszewski wchm. Zygmunt Polakowski plut. Roman Pracz wchm. Aleksander Roguski ppor. Emanuel Rybicki wchm. Bronisław Sergielis plut. Andrzej Sojka plut. Stanisław Sokolnicki st. uł. Józef Solecki kpr. Stanisław Zalewski por. Kazimierz Żuromski

Symbole pułkowe

Sztandar

Sztandar ufundowany przez społeczeństwo Wołynia, został wręczony dla pułku 6 sierpnia 1924 roku przez Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego w Ostrogu.

Odznaka

Odznaka zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 6, poz. 57 z 17 lutego 1925 roku. Posiada kształt srebrnej wielopromiennej gwiazdy orderowej, ciemno oksydowanej. Na gwiazdę nałożona jest srebrna podkowa z umieszczonym wewnątrz granatowym proporczykiem z białym kątem. W otoczeniu proporczyka wpisano daty: 1918 1831 1920. Na środkową część podkowy nałożony jest emaliowany herb województwa wołyńskiego. Wieloczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze, emaliowana. Wymiary: 51 mm. Wykonania: Jan Knedler - Warszawa

Barwy

Proporczyk granatowy z białym trójkątem u nasady

Otok granatowy.

Spodnie długie ciemnogranatowe, lampasy białe, wypustka biała

Żurawiejka

Dziewiętnasty to hołota, nosi otok jak piechota. Lance do boju, szable w dłoń Bolszewika goń, goń, goń Żura, żura, żura ma Żurawiejka ty moja! Słynny z mordów i pożarów, Dziewiętnasty pułk batiarów. Lance do boju...

Swoich grabi, cudzych łupi Dziewiętnasty nie jest głupi. Lance do boju... Dziewiętnasty tym się chwali: Na postojach wioski pali. Lance do boju... Gwałci panny, gwałci wdowy Dziewiętnasty pułk morowy. Lance do boju...

Same łotry i wisielce, To są Jaworskiego strzelce. Lance do boju... Bić, mordować - nic nowego, Dla ułanów Jaworskiego. Lance do boju... Wroga gnębić, wódkę pić, Jaworczykiem trzeba być. Lance do boju...

Tradycje

Ułani nosili otok granatowy. Pułk nawiązywał do tradycji 19 pułku ułanów Księstwa Warszawskiego uczestniczącego w kampanii napoleońskiej 1812 i Pułku Jazdy Wołyńskiej z powstania listopadowego oraz do odtworzonego w 1917 pułku w ramach III Korpusu Polskiego w Rosji.

W 1993 Szkoła Podstawowa Nr 204 Zespołu Szkół Nr 70 w Warszawie przyjęła imię 19 Pułku Ułanów Wołyńskich. Tradycje i barwy 19 Pułku Ułanów przejęło Stowarzyszenie Pamięci 19 Pułku Ułanów im.Generała Różyckiego w Opolu, które prowadzi działalność upamiętniającą historię Pułku /umundurowanie, Święto Pułkowe, rajdy konne do Mokrej, wykłady na temat elementów historii Pułku/.

Bibliografia

• Mieczysław Bielski: Grupa Operacyjna „Piotrków” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1991. ISBN 83-11-07836-X. 
• Dezyderiusz J. Zawistowski, Zarys historii wojennej 19-go Pułku Ułanów Wołyńskich im. płk. Karola Różyckiego, Warszawa 1930.
• Henryk Wielecki i Rudolf Sieradzki, Wojsko Polskie 1921-1939. Organizacja i odznaki kawalerii, Wydawnictwo CREAR, Warszawa 1992, wyd. I, ISBN 83-900345-0-7.
• "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
• "Księga jazdy polskiej": pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993
• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. 
• Zdzisław Sawicki: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siy Zbrojne Na Zachodzie. Pantera Books. ISBN 83-204-3299-5.