1 Armia (Węgry)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
1 Armia Węgierska
1. Magyar Hadsereg (1. MH)
Historia
Państwo  Węgry
Sformowanie 1940
Rozformowanie 1945
Dowódcy
Pierwszy gen. Vilmos Nagy
Ostatni gen. Dezső László
Działania zbrojne
II wojna światowa, Karpaty, Budapeszt
Organizacja
Dyslokacja Budapeszt
Rodzaj wojsk wojska pancerne
Rodzaj sił zbrojnych wojska lądowe
Skład patrz tekst

1 Armia – jedna z trzech armii węgierskich podczas II wojny światowej.

Ostatni dowódca 1 Armii gen. Dezso

Utworzenie[edytuj | edytuj kod]

1. Armia została utworzona 1 marca 1940 roku, podobnie jak i pozostałe dwie armie polowe Węgier. Wszystkie trzy jednostki, brały bezpośredni udział w walkach na Froncie Wschodnim przeciwko Armii Czerwonej. Jednak, w przeciwieństwie do 3 Armii, która wzięła udział w inwazji na Jugosławię w 1941 oraz 2 Armii, która walczyła w Bitwie pod Stalingradem w 1942, węgierska 1 Armia do roku 1944 przebywała praktycznie na terytorium Węgier.

W marcu 1944 jednostka wchodziła w skład zgrupowania "Północna Ukraina" generała Harpego, w składzie XI Korpusu SS 1 Armii Pancernej dowodzonej przez generała Heinriciego[1]. 17 kwietnia, 1944 walczyła pod Nadwórną i Kołomyją. Za kampanię kwietniową dowódca 1. Armii gen. Géza Lakatos otrzymał od Hitlera Rycerski Krzyż Żelazny.

Końcem maja 1944 w północno-wschodniej części Karpat, w dolinie Bystrzycy dochodzi również do kapitulacji zgrupowania UPA, przed 16 Dywizją piechoty w składzie 1. Armii. W lasach nieopodal wsi Korosztyiv-Guta spotykają się oddziały węgierskie z oddziałami ukraińskimi. W dniu 27 czerwca 1944 generał Ferec Farkas, dowódca VI. Korpusu w składzie 1. Armii podpisuje układ pomiędzy dowódcą UPA Klaczkiwskim i generałem UPA Bogdanem Zubenką.

22 czerwca 1944 w wyniku wielkiej operacji „Bagration”, nastąpiła likwidacja całego zgrupowania Armii Środek. Podczas operacji, swojego głównodowodzącego docenił sam Adolf Hitler, polecając ewakuować go z kotła drogą lotniczą i powierzając dowództwo formacji przygotowujących obronę linii Karpat, nazwanej Grupą Armii Heinrici. Zgrupowanie składało się z 1 Armii Pancernej, 1 Armii Węgierskiej, 17 Armii, XI Korpusu Armijny (w rejonie rejonie Dukli), XXIV Korpusu Pancernego, wzmocnionego 1 Dywizją Pancerną, 8 Dywizją Piechoty oraz 208 Dywizją Piechoty.


Operacja wschodniokarpacka[edytuj | edytuj kod]

W lipcu 1944, 1. Armia węgierska została rozmieszczona w Karpatach w masywie Jawornika, kluczowej pozycji przed Przełęczą Tatarską w Gorganach. Mimo stałego wsparcia z terytorium Węgier nie zdołano utrzymać 150 km frontu, ciągnącego się w Karpatach przed ofensywą radziecką. Sowiecka machina wojenna, przełamując pas węgierskich umocnień zwanych linią Arpada, opanowała Ruś w październiku i pierwszych dniach listopada, 1944. Dokonały tego wojska 4 Frontu Ukraińskiego[2]

1 sierpnia 1944, dowódcą armii zastał gen. Béla Miklós, który wezwał Węgry do zmiany frontu i połączenia się z Armią Czerwoną. 23 sierpnia 1944 skrócono front a 1 Armię wycofano z terytorium Polski. Kiedy wybuchło powstanie słowackie, zdecydował się wykorzystać to marszałek Koniew i siłami dwóch Frontów próbował przebić się na teren działań powstańców. 8 września 1944 rozpoczął się sowiecki atak mający na celu całkowite okrążenie i likwidację Grupy Armii Heinrici. Koniew chciał mieć swoją operację Bagration, efektów której bardzo zazdrościł marszałkowi Żukowowi.

W dniu 16 października 1944, dowódca 1. Armii gen. Miklós, został zmuszony do stawienia się w siedzibie niemieckiego generała Gottharda Heinriciego. Ostrzeżony o ewentualnym aresztowaniu, uciekł przez węgierską linię frontu na stronę sowiecką do Leska, w miejscu gdzie znajdował się wówczas radziecki Sztab Generalny. Na żądanie Sowietów, wzywał następnie przez radio do dezercji i przechodzenia na stronę sowiecką[3].

W Operacji wschodniokarpackiej 1 Armia straciła 30 000 ludzi, zabitych rannych i zaginionych[4]. Pozycje, szczególnie na Przełęczy Dukielskiej, utrzymano dzięki dołączeniu dwóch niemieckich dywizji[5].

Obrona Budapesztu i koniec wojny[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1944 roku, gdy Rosjanie wkroczyli na Węgry, 1 Armia wraz z oddziałami faszystowskiej milicji wspieranymi przez niemieckie siły cofnęła się do Budapesztu, którego oblężenie rozpoczęło się 29 grudnia, 1944. Pomiędzy 1 stycznia a 16 lutego 1945 większość z tego, co pozostało z węgierskiej 1. Armii po kapitulacji Budapesztu, zostało w części zniszczone na północ od stolicy, przez sowiecka 40tą Armię.

Pozostałe pododdziały węgierskie walczyły w składzie niemieckiej 1 Armii Pancernej gen. Heinriciego, kierujące się w stronę zachodniej Słowacji. Armia została oficjalnie rozwiązana 8 maja 1945, walcząc do końca wojny, kiedy to, ostatni jej dowódca generał broni László Dezső, skapitulował przed Amerykanami.

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. "Grupa Armii „Północna Ukraina" składała się z dwóch armii pancernych 1 i 4. Do 1. Armii Pancernej dołączona była węgierska 1. Armia." [w:] Chris Bishop. Niemieckie Wojska Pancerne w II Wojnie Światowej. 2009. s. 127
  2. Sprawy wschodnie (czasopismo Instytutu Wschodniego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza). 2005. str. 96
  3. Bela Miklos, commanding general of the First Hungarian Army, was ordered to appear at the headquarters of General Heinrici, commander of the German Army Group, on October 16. Miklos, suspicious of an eventual arrest, defected through the Hungarian front with one of his aides and two sergeants to the Soviet Russians who after his apprehension escorted him to Lisko, near Przemyśl, to their generalhaedquarters wher he arrived in [w:] Gábor Baross. Hungary and Hitler. 1970. str. 90
  4. Rolf-Dieter Muller. Wspólnicy Hitlera. Formacje sojusznicze Wehrmachtu na froncie wschodnim. 2010. s.62
  5. "Jej 1 armia pancerna trzyma się jako tako, ale 1 armia węgierska rozpłynęła się prawie całkiem pod uderzeniami 4 Frontu Ukraińskiego. Węgrzy rozłażą się po prostu do domów. " [w:] Jan Gerhard. Zwycięstwo: Żołnierze i dyplomaci. 1968
  6. Dowódca 1 Armii w składzie Grupy Armii Północna Ukraina feldmarszłaka Waltera Modla