1 Batalion Balonowy

Balon obserwacyjny Caquot R

1 Batalion Balonowy (1 bbalon) – pododdział Wojsk Balonowych II RP w latach 1920-1939.

Geneza i skład

Początki 1 Batalionu Balonowego sięgają roku 1919, kiedy to w Poznaniu sformowano pierwsze pododdziały wojsk aeronautycznych. Pododdziały te zimą 1919/1920 zorganizowano w grupy aeronautyczne.

W związku z trwającą wojną polsko-bolszewicką grupy aeronautyczne skierowano w 1920 na front, gdzie przemianowane zostały na bataliony aeronautyczne.

Skład:

Grupa aeronautyczna składała się z dwóch kompanii balonów obserwacyjnych o stanie: 6 oficerów oraz 187 podoficerów i szeregowych każda. Etatowe wyposażenie kompanii stanowiły 2 powłoki balonowe, 2 dźwigarki, 19 samochodów ciężarowych, 2 samochody osobowe, radio, kuchnia i 6 przeciwlotniczych ciężkich karabinów maszynowych oraz polowa wytwórnia wodoru.

Wojna polsko-bolszewicka

Początkowo, zimą i wiosną 1920, sytuacja na froncie sprzyjała użyciu balonów obserwacyjnych do współpracy z artylerią i utrzymaniu stałego dozoru wojsk nieprzyjaciela.

25 stycznia 1920 III Batalion Aeronautyczny por. obs. bal. Konstantego Kamieńskiego został włączony w skład Dywizji Pomorskiej płk. Skrzyńskiego. Za zadanie otrzymał natychmiastowe przejęcie pozostawionych przez Niemców w Toruniu urządzeń balonowych.

W trakcie ofensywy kijowskiej batalion przydzielono do grupy operacyjnej płk. Józefa Rybaka. Do momentu odwrotu 3 Armii spod Kijowa balony batalionu wykonały niewielką ilość wzlotów ze względu na niekorzystną sytuację terenową.

Z chwilą rozpoczęcia ofensywy Armii Czerwonej podstawowa działalność batalionów aeronautycznych stała się niemożliwa ze względu na ruchomość frontu i dużą ruchliwość wojsk nieprzyjaciela. Również znaczne rozproszenie własnej artylerii oraz utrudnione przesuwanie ciężkich balonów poszczególnych kompanii aeronautycznych uniemożliwiły ich zasadnicze wykorzystanie.

W czasie odwrotu kompania z dowódcą batalionu por. K. Kamieńskim wycofywała się wraz ze sztabem grupy artylerii płk. Aleksandrowicza. Osłaniała ona dowództwo grupy artylerii. Druga z kompanii wycofywała się wraz z taborem samochodowym. Kompanie scalono w batalion w miejscowości Korosteń, skąd wycofany został do Poznania.

Na początku lipca 1920, po reorganizacji, batalion wszedł w skład sformowanego 1 Pułku Aeronautycznego, a po jego rozwiązaniu działał w składzie wojsk 5 Armii. Po rozejmie skierowany został do Torunia.

Okres międzywojenny

Zawarcie traktatu rozejmowego w 1920 roku rozpoczęło proces przechodzenia oddziałów Wojska Polskiego na organizację pokojową. Po zakończeniu działań wojennych wojska balonowe nie zostały zredukowane. Zamiast redukcji personelu i sprzętu jak to miało miejsce w innych broniach, w wojskach balonowych nastąpiło zwiększenie liczby jednostek. W 1923 roku korpus wojsk aeronautycznych (jednostki lotnicze i balonowe) składał się z: 3 pułkowników, 21 podpułkowników, 28 majorów, 112 kapitanów, 218 poruczników i 11 podporuczników. Dopiero pod koniec 1923 roku, w związku z ciężką sytuacją finansową państwa przystąpiono do znacznej redukcji wojsk balonowych, w wyniku której pozostawiono jedynie batalion w Toruniu. W jego składzie oprócz kompanii balonów obserwacyjnych znalazła się też jedna wydzielona kompania balonów zaporowych w Jabłonnie. .

Po rozwiązaniu Centralnej Szkoły Balonowej w 1924, od 1927 do 1939 przy Batalionie Balonowym (później – 1 Batalionie Balonowym) w Toruniu funkcjonowała Szkoła Podchorążych Rezerwy Wojsk Balonowych, przemianowana w 1933 na Szkołę Podchorążych Rezerwy Balonów. Od 1935, mimo że absolwenci otrzymywali świadectwa ukończenia Szkoły Podchorążych Rezerwy Balonów, faktycznie funkcjonował pluton podchorążych rezerwy w składzie 1 Batalionu Balonowego. W sumie w latach 1927–1939 szkołę podchorążych rezerwy ukończyło ponad 250 absolwentów, w tym około 70% zostało oficerami zarówno służby stałej, jak i rezerwy.

W 1929 roku nastąpiły zmiany w organizacji lotnictwa wojskowego w tym i wojskach balonowych. W 1929 roku na bazie wydzielonej kompanii balonów zaporowych z toruńskiego 1 batalionu balonowego sformowano 2 batalion balonowy w Jabłonnie.

Bataliony podporządkowano utworzonym w 1930 Grupom Aeronautycznym.

W latach 1930-1936 1 batalion balonowy wchodził w skład Grupy Aeronautycznej nr 2 – Poznań, a po jej rozwiązaniu wszedł do Grupy Aeronautycznej nr 3 – Kraków.

Grupy Aeronautyczne przemianowane zostały w 1936 na Grupy Lotnicze. Podległość batalionów względem Grup Lotniczych do wybuchu wojny nie uległa zmianie.

Wyposażenie

W 1924 we Francji skonstruowano balon obserwacyjny na uwięzi Caquot BD. Rok później zapadła decyzja o wyposażeniu w balony tego typu polskiej armii. Umowę podpisano 23 kwietnia 1925. Pod koniec lat 20 uruchomiono w Wojskowej Wytwórni Balonów produkcję seryjną, pod oznaczeniem CZB-BD, a później WWB-BD i WBS-BD. Stanowiły one, wraz ze starszymi balonami CZB R-1 i CZB R-2 podstawowy sprzęt 1 batalionu balonowego w Toruniu i 2 Batalionu Balonowego w Legionowie.

Dowódcy i święto

• mjr/ppłk obs. bal. Jan Tadeusz Wolszlegier: 7 VII 1924–27 IV 1934
• mjr Konstanty Andrzej Rolicz-Kamieński: 27 IV 1934–5 IX 1939

Święto batalionu przypadało na dzień 5 maja.

Mobilizacja 1939

Podczas mobilizacji batalion zmobilizował następujące kompanie balonowe z przydziałami do:

• 1 kompania balonów obserwacyjnych – Armia Pomorze – dowódca kpt. obs. bal. Tadeusz Michał Kasprzycki,
• 2 kompania balonów obserwacyjnych – Armia Prusy – dowódca kpt. obs. bal. Stanisław Brenk,
• 3 kompania balonów obserwacyjnych – Armia Łódź – dowódca por. obs. bal. Stanisław Patalan,
• 4 kompania balonów obserwacyjnych – Armia Poznań – dowódca kpt. obs. bal. Kazimierz Mensch,
• 5 kompania balonów obserwacyjnych – Armia Modlin – dowódca por. obs. bal. Antoni Narkiewicz,
• 1 kompania balonów zaporowych – Warszawa – dowódca kpt. obs. bal. Czesław Gałecki,
• 2 kompania balonów zaporowych –Warszawa – dowódca por. obs. bal. Kazimierz Nowicki.

Zmobilizowana kompania balonów obserwacyjnych liczyła 6 oficerów obserwatorów balonowych oraz 190 podoficerów i szeregowych . Kompania balonów obserwacyjnych wg etatu powinna była posiadać na stanie dwie powłoki balonowe (typu BD), dwie dźwigarki oraz tabor samochodowy.

Kompania balonów zaporowych składała się z: drużyny dowódcy, 2 plutonów balonów zaporowych typu N i NN po 5 tandemów oraz plutonu transportowego i plutonu parkowego. w 1939 na jej bazie zmobilizowano:

• 1 kompanię balonów zaporowych – kpt. obs. bal. Czesław Gałecki
• 2 kompanię balonów zaporowych – por. obs. bal. Kazimierz Nowicki

Bibliografia

• Zygmunt Kozak, Zbigniew Moszumański, Jacek Szczepański: 1 Batalion Balonowy. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks", 2007. ISBN 978-83-88773-89-1. 
• Jacek Szczepański: Wojska balonowe : Legionowo 1897-1939. Pruszków: "Ajaks", 2004. ISBN 83-88773-72-1. 
• Andrzej Przedpełski: Lotnictwo Wojska Polskiego : zarys historii 1918-1996. Warszawa: "Bellona", 1997. ISBN 83-11-08650-8. 

Zobacz też

Ordre de Bataille Wojska Polskiego II RP w okresie pokoju