1 Dywizjon Pociągów Pancernych
| 1 Dywizjon Pociągów Pancernych | |
| Historia | |
| Państwo |  Polska |
| Sformowanie | 1927 |
| Rozformowanie | 1939 |
| Tradycje | |
| Święto | 29 września |
| Organizacja | |
| Dyslokacja | Jabłonna |
| Podporządkowanie | 1 Grupa Artylerii (1929-1939) Dowództwo Broni Pancernych (1934-1938) 3 Grupa Pancerna (1938-1939) |
| Rodzaj wojsk | bronie pancerne |
| Rodzaj sił zbrojnych | wojska lądowe |
| Skład | patrz tekst |
1 Dywizjon Pociągów Pancernych (1 d.pg.panc.[1]) −pododdział pociągów pancernych Wojska Polskiego.
Dywizjon sformowany został w październiku 1927 w garnizonie Jabłonna, na terenie Okręgu Korpusu Nr I[2]. Bazę organizacji nowej jednostki stanowił Dywizjon Ćwiczebny Pociągów Pancernych.
Do 15 maja 1930 dywizjon był jednostką saperów kolejowych, a następnie jednostką broni pancernych. Od 18 maja 1929 dyon pod względem wyszkolenia artyleryjskiego podporządkowany został dowódcy 1 Grupy Artylerii. Od lutego 1934 dywizjon w czasie pokoju podlegał, za pośrednictwem dowódcy broni pancernych, I wiceministrowi spraw wojskowych, a pod względem zaopatrzenia w sprzęt i materiały oraz administracyjnym − II wiceministrowi spraw wojskowych. W latach 1937-1938 utworzone zostały trzy dowództwa grup pancernych jako pośrednie ogniwo dowodzenia pomiędzy jednostkami a Dowództwem Broni Pancernych. 2 d.pg.panc. z dniem 1 sierpnia 1938 podporządkowany został dowódcy 3 Grupy Pancernej. Ponadto dywizjon był jednostką administracyjną (od 1 kwietnia 1938 − oddziałem gospodarczym) i jednostką mobilizującą.
19 września 1928 roku Minister Spraw Wojskowych ustanowił dzień 29 września świętem dywizjonu[3].
15 lipca 1939 dywizjon posiadał pięć pociągów pancernych, przy czym trzy z nich stanowiły zapas mobilizacyjny, a dwa zakwalifikowane zostały do grupy "ćwiczebno-mobilizacyjnej"[4][5]. Jeden z pociągów grupy "ćwiczebno-mobilizacyjnej" spełniał rolę pociągu szkolnego, a drugi pociągu manewrowego (kadrowego).
Spis treści |
[edytuj] Organizacja pokojowa dywizjonu
- dowództwo
- szkolny pociąg pancerny
- kadrowy (manewrowy) pociąg pancerny[6]
- pluton ogniowy
- pluton motorowy
- pluton wypadowy sapersko-minerski
- pluton łączności
- kompania drezyn
- kwatermistrzostwo
- pluton gospodarczy
- park
- warsztaty
[edytuj] Kampania wrześniowa
Dowódcą dywizjony w kampanii wrześniowej był ppłk Jan Damasiewicz.
W dniach 24-25 sierpnia 1939, w mobilizacji alarmowej, zgodnie z planem mobilizacyjnym "W", dywizjon sformował trzy pociągi pancerne, które zamiast dotychczasowych nazw otrzymały numery[7]:
- Pociąg Pancerny Nr 11 (eks-"Danuta") – kpt. Bolesław Korobowicz, przydział Armia Poznań
- Pociąg Pancerny Nr 12 (eks-"Poznańczyk") – kpt. Kazimierz Majewski, przydział Armia Poznań
- Pociąg Pancerny Nr 13 (eks-"Generał Sosnkowski") – kpt. Stanisław Młodzianowski, przydział Armia Modlin
W dniach 31 sierpnia-2 września 1939, w mobilizacji powszechnej, sformowane zostały pozostałe dwa składy, które przewidziane były do Odwodu Naczelnego Wodza:
- Pociąg Pancerny Nr 14 (eks-"Paderewski") – kpt. Jerzy Żelechowski, od 9 września kpt. Henryk Galwelczyk, odwód Naczelnego Dowództwa, przydział Armia Pomorze od 1 września
- Pociąg Pancerny Nr 15 (eks-"Śmierć") – kpt. Kazimierz Kubaszewski, odwód Naczelnego Dowództwa
Losy pociągów pancernych są opisany w ich artykułach.
W II rzucie mobilizacji powszechnej dyon miał ponadto sformować Park Stały Broni Pancernych Nr 11 (bez czołówki). Również ten pododdział przewidziany był do Odwodu Naczelnego Wodza. Po zakończeniu mobilizacji dywizjon miał ulec likwidacji. Nadwyżki rezerwistów powinny zostać skierowane do Ośrodka Zapasowego Pociągów Pancernych Nr 1.
5 września dowództwo Dywizjonu otrzymało informacje o klęsce Armii Modlin[8]. Zarzadzono ewakuację personelu, sprzętu i rodzin wojskowych[8]. 7 września transport ewakuacyjny był gotów do odjazdu, dołączono do niego jeden stary wagon bojowy z działem 75 mm, na węglarce zamontoawno dwa ckm-y[9]. Przygotowania do ewakuacji były chaotyczne; wagon bojowy wyruszył do Warszawy (o 21.00) bez amunicji, wielu rezerwistom nie wydano broni lub nawet mundurów z magazynów (magazyny, niezniszczone, wpadły wkrótce potem w ręce nieprzyjaciela)[8][9]. W Warszawie, do której pociąg dotarł o 8.00 rano, pociąg został ostrzelany podczas nalotu, zginęło kilka osób, inne odniosły rany[10]. Wieczorem pociąg odjechał do Rembertowa[10]. 9 września pociąg dotarł do Mińska Mazowieckiego[10]. 10 września kilka osob zostło rannych podczas naloty i następującego po nich pożaru w Iganiach[11]. Podczas naloty 11 września zginęła załoga węglarki, usiłująca bronić pociągu[12]. W nocy 11 na 12 września, transport, unieruchomiony w pobliżu Siedlec z powodu uszkodzenia torów, uległ rozproszeniu z powodu upadku dyscypliny i organizacji[13]. Nieuszkodzony parowóz i wagony ze sprzetem wpadły w ręce Niemców 12 września[14].
[edytuj] Sztandar i barwy dywizjonu
Zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 marca 1938 nadano dywizjonowi sztandar. Jak wszystkie sztandary broni pancernych, posiadał on ujednolicony prawą stronę płatu. Zamiast numeru oddziału, na białych tarczach między ramionami krzyża kawaleryjskiego występował Znak Pancerny. Znak ten występował również na przedniej ściance podstawy orła.
Na lewej stronie płatu sztandaru umieszczono[15]:
- w prawym górnym rogu — wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej
- w lewym górnym rogu — wizerunek św. Michała
- w prawym dolnym rogu — godło Wielkiego Księstwa Mazowieckiego
- w lewym dolnym rogu — odznaka honorowa 1 dywizjonu pociągów pancernych
- na górnym ramieniu krzyża kawalerskiego – napis: Bobrujsk Czerwony Brzeg 20-21.II.1918"
- na dolnym ramieniu krzyża kawalerskego napis: "Lwów XI.l9l8 – VI.1919
- na lewym ramieniu krzyża kawalerskiego napis: "Rzeczyca 13-14 V.1920"
- na prawym ramieniu krzyża kawalerskiego napis: "Warszawa 17.VIII.l920"
Uroczyste wręczenie sztandaru odbyło się 26 maja 1938 na Polu Mokotowskim w Warszawie. Sztandar wręczył reprezentujący Prezydenta RP i Naczelnego Wodza — minister Spraw Wojskowych gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki.
Wiadomości o wrześniowych losach sztandaru dywizjonu są dość lakoniczne. Wydany w Londynie Zarys historii broni pancernej podaje: "Sztandar 1 Dywizjonu Pociągów Pancernych został zakopany we Lwowie". W relacji z Banknock zapisano: "1 Dywizjon Pociągów Pancernych. Sztandar ukryty w parku we Lwowie. – Meldunek kpt. Antoniego Firczyka".
Barwy
4 sierpnia 1927 Minister Spraw Wojskowych ustalił, że żołnierze pełniący służbę w pociągach pancernych nosić będą na kołnierzach kurtek łapki ciemnozielone (barwa artylerii) z wypustką wiśniową oraz numer porządkowy na naramiennikach − cyfrę arabska 1.
Z dniem 6 października 1930 Minister Spraw Wojskowych w miejsce dotychczasowych łapek na kołnierzach kurtek wprowadził dla pociągów pancernych proporczyki na kołnierze kurtek i płaszczy czarne z pomarańczowym paskiem przez środek oraz czarne otoki na rogatywkach. Barwa spodni oraz lampasów i wypustek przy lampasach oficerskich była odpowiednia dla korpusu osobowego, do którego przynależał żołnierz pełniący służbę w pociągach pancernych, np. oficer artylerii przydzielony do pociągów pancernych nosił spodnie ciemnozielone z podwójnymi lampasami i wypustką szkarłatną.
Z dniem 17 września 1934 "w związku z połączeniem formacji pancernych z formacjami samochodowymi, Minister Spraw Wojskowych ujednolicił oznaki umundurowania oficerów, podoficerów i szeregowych formacji czołgów, samochodów pancernych, pociągów pancernych i samochodów".
- otoki na rogatywkach − pomarańczowe,
- proporczyki na kołnierzach kurtek i płaszczy − czarno-pomarańczowe,
- spodnie wieczorowe granatowe, z lampasami i wypustką pomarańczową,
- numeracja na naramiennikach − cyfra arabska 1 z dużą literą P.
Odznaka pamiątkowa
8 listopada 1928 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej dywizjonu[16].
[edytuj] Dowódcy dywizjonu
- ppłk Zygmunt Fischer – 1930 – 1931
- mjr dypl. Ryszard Włodziimerz Zyms – 1932 – 1933
- ppłk Jan Damasiewicz – 1934 – 1939[17]
Przypisy
- ↑ Skrót nazwy jednostki obowiązujący przed 1939 r.
- ↑ 25 stycznia 1934 Minister Spraw Wojskowych zmienił nazwę garnizonu Jabłonna na "Legionowo" (Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 1 z 25.01.1934 r., poz. 1)
- ↑ Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 1928 r. Nr 25, poz. 285.
- ↑ Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939 ... zał. nr 10 − tabela opracowana na podstawie Sprawozdania Dowództwa Broni Pancernych o stanie instytucji i jednostek broni pancernych z sierpnia 1939 r. Tabela przedstawia stan na dzień 15 lipca 1939 r.
- ↑ Być może dywizjon posiadał też własny pociąg szkolny, jak sugeruje J. Brzeski w opracowaniu pamiętnika B. Koniecznego (1999) na str. 7. Krawczak i Odziemkowski w Polskie pociągi pancerne w wojnie 1939 r. sugerują, że każdy dywizjon miał pociąg szkolny. Nie ma o tym pociągu jednak żadnych innych danych, zwłaszcza kto był jego dowódcą we wrześniu i o jego szlaku bojowym lub losie. Dodatkowo według niektórych źródeł (Brzeski, w Konieczny (1999), przypis na str. 26) trzy nazwy przypisywane przez niektórych autorów dwóm różnym pociągom szkolnym ("Stefan Czarniecki/Naprzód" i "Zagończyk") mogą się odnosić do tego samego, jednego Szkolnego Pociągu Pancerny 2 Dywizjonu.
- ↑ Jak wyjaśniono wyżej pozostałe trzy pociągi pancerne stanowiły zapas mobilizacyjny.
- ↑ Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 35
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 183
- ↑ 9,0 9,1 Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 184
- ↑ 10,0 10,1 10,2 Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 185
- ↑ Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 186
- ↑ Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 187
- ↑ Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 188
- ↑ Krawczak, Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne..., str. 189
- ↑ Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918 - 1947. s. 258-271
- ↑ Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 1928 r. Nr 31, poz. 338.
- ↑ Obsadę dowódców opracowano na podsatwie: Marian Żebrowski – "Zarys historii polskiej broni pancernej 1918-1947" s. 128
[edytuj] Bibliografia
- Bronisław Konieczny, Moje życie w mundurze: czasy narodzin i upadku II Rzeczypospolitej, Księgarnia Akademicka, 2005, ISBN 83-7188-693-4.
- Bronisław Konieczny, Mój wrzesień 1939. Pamiętnik z kampanii wrześniowej spisany w obozie jenieckim, Kraków 1999, Biblioteka Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, ISBN 83-7188-328-5.
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- Rajmund Szubański, Polska broń pancerna 1939, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1989, wyd. II poprawione i uzupełnione, ISBN 83-11-07660-X.
- Tadeusz Krawczak i Jerzy Odziemkowski, Polskie pociągi pancerne w wojnie 1939, Książka i Wiedza, Warszawa 1987, wyd. I, ISBN 83-05-11723-5.
- Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo MON, wyd. II, Warszawa 1974.
- Adam Jońca, 2. Dywizjon Pociągów Pancernych w walce, Nowa Technika Wojskowa, numer specjalny nr 5.
- Piotr Zarzycki, Plan mobilizacyjny "W", Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Oficyna Wydawnicza "Ajaks" i Zarząd XII Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3.
- Marian Żebrowski – "Zarys historii polskiej broni pancernej 1918-1947". Zarząd Zrzeszenia Kół Oddz. Broni Pancernej. Londyn 1971
|
|||||
