1 Pułk Artylerii Motorowej (II RP)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 1 Pułku Artylerii Motorowej (II RP). Zobacz też: 1 Pułk Artylerii Motorowej – stronę ujednoznaczniającą.
1 Pułk Artylerii Motorowej
POL Odznaka 1 PAM.svg
Odznaka pułkowa
Historia
Państwo Polska II Rzeczpospolita
Sformowanie 1931
Rozformowanie 1939
Tradycje
Rodowód 1 Pułk Artylerii Górskiej
Dowódcy
Pierwszy ppłk Tadeusz Bogdanowicz
Ostatni płk dypl. Tadeusz Popławski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Stryj
Rodzaj wojsk artyleria
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe

1 Pułk Artylerii Motorowejoddział artylerii Wojska Polskiego II RP.

Pułk w stacjonował w garnizonie Stryj. Swoje święto obchodził 16 września w rocznicę walki stoczonej pod Dytiatynem[1].

Historia pułku[edytuj | edytuj kod]

1 Pułk Artylerii Motorowej został sformowany na podstawie rozkazu L.dz. 1129/tj./org. ministra spraw wojskowych z dnia 1 sierpnia 1931 na bazie rozwiązanego 1 Pułku Artylerii Górskiej[1]. Swoje święto obchodził 16 września w rocznicę walki stoczonej pod Dytiatynem przez 4 baterię 1 Pułku Artylerii Górskiej pod dowództwem kpt. Adama Zająca z oddziałami 8 Dywizji Kozaków. W trwającym 6 godzin boju zginął dowódca baterii, dwóch oficerów (por. Władysław Świebodzki i por. Franciszek Wątroba) oraz około 50 podoficerów i kanonierów. Dowódca 8 Dywizji Piechoty, płk Stanisław Burhardt-Bukacki w rozkazie Nr 121/20 napisał "na dowód też uznania tego męstwa i poświęcenia przedstawiono baterię 4-ą 1-go pułku artylerii górskiej, jako "baterię śmierci" do Krzyża Virtuti Militari."

Z dniem 15 września 1938 na podstawie rozkazu L.dz. 5029/tj. Departamentu Dowodzenia Ogólnego M.S.Wojsk. z dnia 27 sierpnia 1938 wprowadzono nową organizację pułku na stopie pokojowej. Zgodnie z nowym etatem w skład pułku wchodziły dwie baterie 75 mm armat, jedna bateria 100 mm haubic i dwie baterie 120 mm armat oraz bateria łączności, bateria techniczno-gospodarcza i park samochodowy.

W sierpniu i wrześniu 1938 pułk razem z 10 Brygadą Kawalerii wziął udział w manewrach na Wołyniu[1]. Manewry zakończyła defilada w Łucku. Bezpośrednio po zakończeniu defilady pułk został przetransportowany koleją w rejon Skoczowa. Tam wszedł w skład Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Śląsk" gen. bryg. Władysława Bortnowskiego. W październiku tego roku uczestniczył w zajęciu Zaolzia.

Latem 1939 przystąpiono do formowania Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej. W strukturze organizacyjnej brygady, na stopie wojennej (podobnie jak w 10 BK), przewidziano pododdział wsparcia w postaci dywizjonu artylerii lekkiej. W związku z powyższym w 1 Pułku Artylerii Motorowej rozpoczęto organizację III dywizjonu. Podstawę organizacji stanowił rozkaz L.dz. 5835/tj. D.D.O. M.S.Wojsk[2]. z dnia 25 czerwca tego roku. Zgodnie z tym rozkazem organizacja dywizjonu miała zostać zakończona do 1 sierpnia. 24 lipca Biuro Administracji Armii zarządzeniem L.dz. 2277/tj. poleciło wyposażyć dywizjon w 4 armaty 75 mm i 4 haubice 100 mm.

Mobilizacja[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z planem mobilizacyjnym "W" pułk po sformowaniu przewidzianych planem pododdziałów ulegał likwidacji.

W mobilizacji alarmowej, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czarnym, pododdziały pułku mobilizowały:[3]

W I rzucie mobilizacji powszechnej:

15 sierpnia I dywizjon, przebywający w rejonie Rzeszowa na koncentracji oddziałów 10 Brygady Kawalerii, został postawiony w stan gotowości bojowej. 24 sierpnia po zarządzeniu mobilizacji alarmowej grupy czarnej został uzupełniony do stanu wojennego. 31 sierpnia, w pierwszym dniu mobilizacji powszechnej, I dywizjon został przemianowany na 16 Dywizjon Artylerii Lekkiej Motorowej[4]. Z tej okazji dowódca dywizjonu, mjr Kazimierz Żmudziński zorganizował "kolację" z udziałem między innymi dowódcy i szefa sztabu 10 BK.

Tego samego dnia w m. Nieżuchów, 4 km na południowy wschód od Stryja mobilizację rozpoczął II dywizjon. W nocy z 4 na 5 września dywizjon zakończył mobilizację i powrócił do garnizonu. Tam został przemianowany na 6 Dywizjon Artylerii Ciężkiej Motorowej, załadowany na transport kolejowy i skierowany przez Przemyśl do Sandomierza. Zgodnie z planem operacyjnym "Zachód" dywizjon miał wejść w skład Armii "Łódź". W nocy z 6 na 7 września dywizjon wyładowany został w rejonie Rudnik nad Sanem, a następnie skierowany do odwodu Armii "Lublin" w rejonie Urzędowa.

1 września mobilizację rozpoczął III dywizjon, tego samego dnia przemianowany na 2 Dywizjon Artylerii Motorowej. Zamiast baterii 100 mm haubic dywizjon otrzymał drugą baterię 75 mm armat. Zgrywanie pododdziałów przerwane zostało w dniu 3 września rozkazem do przegrupowania w rejon koncentracji Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej.

Po zakończeniu mobilizacji z pozostałości pułku zorganizowano:

  • Ośrodek Zbierania Nadwyżek – kpt. Leon Rutkowski
    • poczet dowódcy oddziału
    • 1 bateria – por. Wacław Roszkiewicz
    • 2 bateria – por. Stefan Micha
    • 3 bateria – por. Albin Gruchałła-Węsierski

Kadra 3 baterii miała sformować trzecią baterię dla 16 Dywizjonu Artylerii Lekkiej Motorowej.

Stanisław Kopański

Żołnierze 1 pamot[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku:[1]:

Zastępcy dowódcy:

Organizacja pokojowa pułku[edytuj | edytuj kod]

Pułk na stopie pokojowej w 1931[edytuj | edytuj kod]

Pułk na stopie pokojowej liczył:

Pułk na stopie pokojowej od 15 IX 1938[edytuj | edytuj kod]

  • dowództwo
  • kwatermistrzostwo
  • bateria techniczno-gospodarcza
  • bateria łączności
  • park samochodowy
  • I dywizjon
    • 1 bateria armat 75 mm
    • 2 bateria armat 75 mm
    • 3 bateria haubic 100 mm
  • II dywizjon
    • 4 bateria armat 120 mm
    • 5 bateria armat 120 mm

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Sztandar pułku

Sztandar
Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dodatku Tajnym nr 3 do Dziennika Rozkazów MSWojsk. z 17 lutego 1938, nr 3 poz. 28.

W dniu 29 listopada 1938 roku minister spraw wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki wręczył pułkowi sztandar ufundowany przez społeczeństwo ziemi stanisławowskiej. W czasie tej samej uroczystości sztandary otrzymały również pozostałe oddziały 6 Grupy Artylerii.

Odznaka pamiątkowa
W dniu 18 lutego 1933 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 1 Pułku Artylerii Motorowej[5].
Odznakę dwuczęściową o wymiarach 40x40 mm, stanowi swastyka lewoskrętna z ramionami pokrytymi białą emalią i ze złotymi krawędziami. Na środek swastyki nałożona tarcza okrągła o polach pokrytych emalią w barwach artylerii: ciemnozieloną i czarną, ze złotą cyfrą i inicjałami pułku – "1 PAM" w otoku koła zębatego, na tle skrzyżowanych, złoconych luf armatnich. Wykonawcą odznak oficerskich ze srebra i emaliowanych oraz z alpaki i emaliowanych był Adam Nagalski z Warszawy, ul. Bielańska 16.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Piotr Zarzycki: 1 Pułk Artylerii Motorowej. s. 13 - 21.
  2. Departament Dowodzenia Ogólnego M.S.Wojsk.
  3. W nawiasie podano nazwę pododdziału mobilizującego.
  4. Piotr Zarzycki podaje, że dywizjon przemianowano w dniu 1 września 1939.
  5. Dziennik Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z 18 lutego 1933 r., poz. 21.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów, Instytut Wydawniczy Pax, Warszawa 1990 ISBN 83-211-1104-1,
  • Piotr Zarzycki: 1 Pułk Artylerii Motorowej. Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 22. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1992. ISBN 83-85621-12-1.
  • Piotr Zarzycki: Plan mobilizacyjny „W”. Wykaz oddziałów mobilizowanych na wypadek wojny, Pruszków 1995, ISBN 83-85621-87-3,
  • Jan Lewandowski, Zarys historii wojennej 1-go Pułku Artylerii Górskiej, Warszawa 1929,
  • Eugeniusz Kozłowski: Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1964, wyd. I, s. 138, 173,
  • Henryk Wielecki i Rudolf Sieradzki: Wojsko Polskie 1921-1939. Organizacja i odznaki kawalerii, Wydawnictwo CREAR, Warszawa 1992, wyd. I, ISBN 838562144X