1 Pułk Artylerii Najcięższej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
1 Pułk Artylerii Najcięższej
Historia
Państwo II Rzeczpospolita
Sformowanie 1920
Rozformowanie 1939
Tradycje
Nadanie sztandaru 28 maja 1938
Tradycje jednostki kontynuuje lub kontynuowały 11, 12 i 13 dan
Dowódcy
Pierwszy mjr Józef Klob
Ostatni płk Józef Rymut
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka (bitwa nad Niemnem)
Organizacja
Dyslokacja Warszawa (1920-1934)
Góra Kalwaria (1934-1939)
Podporządkowanie 1 Grupa Artylerii
Rodzaj wojsk artyleria
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe

1 Pułk Artylerii Najcięższej (1 pan) – oddział artylerii najcięższej Wojska Polskiego II RP.

Organizacja pułku i udział dwóch baterii w wojnie z bolszewikami[edytuj | edytuj kod]

Pułk został sformowany w garnizonie Warszawa, na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych z 11 sierpnia 1920 pod nazwą Pułk Motorowy Artylerii Najcięższej. Jednostka ukończyła organizację i szkolenie na początku września 1920. Pierwszym dowódcą pułku został major Józef Klob. Jego podstawowym zadaniem było szybkie i sprawne połączenie wszystkich przeznaczonych do składu pułku baterii w tym i tych będących na froncie.

Struktura organizacyjna pułku w 1920 przedstawiała się następująco:

  • Dowództwo
  • dowódca pułku - mjr Józef Klob
  • 1 bateria – por. Jan Szewczyk
  • 2 bateria – por. Wilhelm Dobosz
  • 3 bateria – kpt. Stefan Wołągiewicz
  • 4 bateria – kpt. Zygmunt Zaboklicki
  • 5 bateria – kpt. Jan Kondziołka
  • 6 bateria – kpt. Henryk Tomowicz
  • oddział techniczny
  • bateria zapasowa
  • bateria motorowa

Bateria pierwsza i druga miały po dwa 210 mm moździerze, baterie trzecia i czwarta - po trzy 149,1 mm armaty, natomiast bateria piąta i szósta - po cztery 155 mm haubice.

W wojnie z bolszewikami wzięły czynny udział jedynie dwie baterie moździerzy: pierwsza pod dowództwem porucznika Wilhelma Dobosza i druga pod dowództwem porucznika Jana Szewczyka. Oba pododdziały weszły w skład Grupy Artylerii Ciężkiej generała podporucznika Ignacego Ledóchowskiego, która znajdowała się w dyspozycji dowódcy 2 armii. W dniach 22-26 września 1920 baterie wspierały ogniem swych 210 mm moździerzy oddziały Dywizji Ochotniczej i Dywizji Górskiej w walkach o Grodno.

Information icon.svg Osobny artykuł: bitwa nad Niemnem.

Jesienią 1921 pułk został zreorganizowany. Odtąd składał się z dwóch mieszanych dywizjonów. W każdym była jedna bateria moździerzy kal. 210 mm i jedna bateria armat kal. 149,1 mm. Planowano utworzenie trzeciego dywizjonu o podobnym składzie, ale do tego nie doszło. Zmieniono również oficjalną nazwę pułku na 1 Pułk Artylerii Najcięższej (motorowy).

W listopadzie 1934 rozpoczęto przenosiny pułku do Góry Kalwarii, gdzie stacjonował do wybuchu wojny.

Mobilizacja i działania w 1939 r.[edytuj | edytuj kod]

Podczas mobilizacji pułk wystawił trzy dywizjony zmotoryzowanej artylerii najcięższej. Składały się one z 6 moździerzy 220 mm w dwóch bateriach po trzy działa, lub po dwa działa w trzech bateriach. Zmobilizowane trzy dywizjony o numerach 11, 12 i 13 miały wejść w skład odwodowej Armii Prusy, jednak mobilizacja została zakończona zbyt późno. Tak, więc 11 dywizjon oddano Armii Modlin i skierowano do Jabłonny, gdzie dotarł 7 września. Wziął on udział w walce pod Tomaszowem Lubelskim. Dywizjony 12 i 13 zakończyły mobilizację 7 września i przydzielono je do 38 Dywizji Piechoty, z którą ruszyły przez Lubelszczyznę w kierunku Lwowa.

Pułk po zakończeniu mobilizacji trzech dywizjonów został przekształcony w ośrodek zapasowy artylerii motorowej. Pozostały w nim jako rezerwa 4 moździerze 220 mm i 2 armaty 120 mm. Sprzęt ten w nieznanych okolicznościach został porzucony około 10 września w miejscowości Sobienie Murowane.

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku:[1]

  • mjr art. Józef Klob (od 11 VIII 1920)
  • kpt. art. Maksymilian Wzacny (od 29 IV 1922)
  • płk art. Stanisław Marian Rohoziński (28 VI 1922 - 2 X 1925 → zastępca szefa Artylerii Okręgu Korpusu Nr I[2])
  • ppłk art. Leopold Izydor Połoszynowicz (wz. od 15 XII 1923)
  • ppłk art. inż. Roman Gliniecki (wz. od 26 I 1925)
  • ppłk / płk SG Stanisław Maksymilian Markus (od 5 VI l926[3] - 29 II 1932 → stan spoczynku[4])
  • mjr art. Wilhelm Dobosz (wz. od 1 III 1932)
  • ppłk art. Jan Franciszek Teuchman (wz. od 27 IV 1932)
  • ppłk / płk art. Jan Dunin-Wąsowicz (1 VI 1932[5] - †24 IV 1936[6])
  • ppłk / płk art. Józef Rymut (2 V 1936 – IX 1939)

Zastępcy dowódcy pułku:

  • ppłk art. Leopold Izydor Połoszynowicz (1923 - 18 I 1925 → p.o. dowódcy 2 pag[7])
  • ppłk art. inż. Roman Gliniecki (18 I 1925[8] - 5 VI 1926 → kadra oficerów artylerii[3])
  • ppłk art. Jan Franciszek Teuchman (do 7 VI 1934 → szef wydziału w Państwowym Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego[9])
  • ppłk dypl. Ludwik Jacek Ciba (I zastępca 1934[10] - I 1938 → dowódca 6 pac)
  • mjr sam. Wacław Wiaczesław Hryniewski (II zastępca od 7 VI 1934[11])
  • ppłk art. Antoni Kocimski (I zastępca 1939, †1940 Charków)
  • mjr art. Bronisław Nowakowski (II zastępca 1939)

Oficerowie pułku:

Podoficerowie:

Sztandar[edytuj | edytuj kod]

16 grudnia 1937 Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru[12] dla 1 pułku artylerii najcięższej. Na lewej stronie płatu sztandaru umieszczono[13]:

  • w prawym górnym rogu na tarczy - wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej,
  • w lewym górnym rogu na tarczy - wizerunek Świętej Barbary,
  • w prawym dolnym rogu na tarczy - godło Księstwa Mazowieckiego,
  • w lewym dolnym rogu na tarczy - odznaka pamiątkowa 1 pan,
  • na górnym ramieniu krzyża kawalerskiego - napis: "Grodno 25.IX.1920",
  • na dolnym ramieniu krzyża kawalerskiego - napis: "Warszawa 11.VIII.1920".

26 maja 1938 na Polu Mokotowskim w Warszawie, gen. dyw. Tadeusz Kasprzycki w imieniu Prezydenta RP wręczył dowódcy pułku sztandar.
19 września 1939 sztandar został przewieziony przez granicę węgierską przez dowódcę pułku, płk Józefa Rymuta, st. ogn. Stanisława Jackowskiego i kan. Okrasę. Przez pewien czas był przechowywany przez dowódcę pułku w obozie internowanych w Eger, skąd drogą dyplomatyczną wysłany został do Francji. Obecnie sztandar znajduje się w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie[14].

Information icon.svg Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Przypisy

  1. Piotr Zarzycki: 1 Pułk Artylerii Najcięższej. s. 22.
  2. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 98 z 2 października 1925 roku, s. 533.
  3. 3,0 3,1 Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 22 z 5 czerwca 1926 roku, s. 173.
  4. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 4 z 22 lutego 1932 roku, s. 119.
  5. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 421.
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z 11 listopada 1936 roku, s. 32.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 18 stycznia 1925 roku, s. 26.
  8. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 6 z 18 stycznia 1925 roku, s. 28.
  9. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
  10. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 263.
  11. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 187, stanowisko II zastępcy dowódcy pułku zostało utworzone w związku z przezbrojeniem i motoryzacją jednostki.
  12. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 18 z 31.12.1937 r., poz. 246.
  13. Piotr Zarzycki: 1 Pułk Artylerii Najcięższej. s. 39 -40.
  14. Kazimierz Satora, Opowieści wrześniowych sztandarów s. 339-340.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Zarzycki: 1 Pułk Artylerii Najcięższej, Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 6. Warszawa: 1991. ISBN 83-00-03221-5.
  • Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
  • "Almanach oficerski": praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923
  • Roman Łoś: Artyleria polska 1914-1939. Warszawa: Bellona, 1991. ISBN 83-11-07772-X.